Uttarajjhayana v29.p138
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p138
- Language
- Sanskrit
v29.p138
guṇāṇaṃ āsao davvaṃ, egadavvassiyā guṇā | pajjavāṇaṃ tu, ubhao assiyā bhave ||
vṛ. 'guṇānāṃ' vakṣyamāṇānām 'āśrayaḥ' ādhāro yatrasthāsta utpadyante cāvatiṣṭhante pralīyante ca tad dravyam, anena rūpādaya eva vastu na tadyatiriktamanyaditi tathāgatamatamapāstaṃ, tathāhiyadutpādavināśayorna vasyotpādavināśau na tattato'bhinnaṃ, yathā ghaṭātpaṭaye, na bhavataśca paryāyotpādavināśayordravyasyotpādavināśau, na cāyamasiddho hetu:, sthāsakośakuśūlādyavasthāsu mṛdādi-dravyasyānugāmitvena darśanāt, na cāsya mithyātvaṃ, kadācidanyathādarśanāsiddheḥ, uktaṃ hi"yo hyanyarūpasaṃvedyaḥ, saṃvedyetānyathā punaḥ samithyā na tu tenaiva, yo nityavagamyate || "
135
tathaikāsmin dravye svādhārabhūte āśritāḥ sthitā ekadravyāśritāḥ, ke te ? - 'guṇāḥ' rūpādayaḥ etena ca ye dravyamevecchanti tadyatiriktāṃśca rūpādīnavidyopadarśitānāhustanmataniṣedhaḥ kṛtaḥ, saṃviniṣṭhā hi viṣayavyavasthitayo, na ca rūpādyutkalitarūpaṃ kadācitkenacid dravyamavagatamavagamyate vā, atha tadvivartta eva rūpādayo na tu tāttvikāḥ kecana tadbhedena santi, nanvevaṃ rūpādivivartto dravyamityapi kiṃ na kalpyate ?, atha tathaiva pratīte:, evaṃ sati pratītirubhayatra sādhāraṇetyubhayamubhayātmakamastu, lakṣyate'neneti lakṣaṇaṃ 'paryavāṇāṃ' vakṣyamāṇarūpāṇāṃ 'tuḥ' viśeṣaṇe ‘ubhayoḥ' dvayoḥ prākṛtatvād dravyaguṇāyorāśritāḥ, 'bhave 'tti 'bhaveyuḥ' syuḥ | anena ca ya evamāhuḥ- yadādyantayorasat madhye'pi tattathaiva, yathā marīcikādau jalādi, na santi ca kuśūlakapālādyavasthayorghaṭādiparyāyāḥ, tato dravyamevādimadhyānteṣu sat, paryāyāḥ punarasatyairākāśakeśādibhiḥ sadṛśā api bhrāntaiḥ satyatayā lakṣyante, yathoktam
44
'ādāvante ca yannāsti, madhye'pi hi na tattathā | vitathaiḥ sadṛśāḥ santo'vitathā iva lakṣitāḥ ||"
te'pākṛtāḥ, tathāhi-ādyantayorasattvenamadhye'pyasattvaṃ sādhayatāmidamākūtaṃ yatkvacidasattatsarvasminnisaditi, tataśca mudravye'pyadravyasyāsattvātsarvasminnapyasattvaprasaṅgaḥ, atheṣṭamevaitat, sattāmātrasyaiva tattvata iṣṭatvāt, uktaṃ hi - " sarvamekaṃ sadaviśeṣāt" nanvevamabhāve bhāvabhāvādbhāvasyāpi sarvatrābhāvaprasaṅgaḥ, tasmādbādhakapratyayodaya evāsattve nibandhanamiti na kvacidasattva tasyāvaśyaṃbhāvaḥ, tato dravyavatparyāyāṇāmapyabādhitabodhaviṣayatve sattvamastu, tathā guṇeṣvapi navapurāṇādiparyāyā: pratyakṣapratītā eva kiyatkālabhāvinaḥ, pratisamayabhāvinastu purāṇatvādyanyathānupapatteranumānato'vasīyante, tataśca dravyaguṇaparyāyātmakamekaṃ śabalamaṇivaccitrapataṅgādivadvā vastviti sthitamiti sūtrārtha: || āha-gṛhṇīmo 'guṇānāmāśrayo dravya 'miti dravyalakṣaṇaṃ, taccaivaṃlakṣaṇaṃ dravyaṃ kimekamevota tasya bhedo api santītyāha
dhammo adhammo āgāsaṃ, kālo puggalajaṃtavo |
esa logutti pantratto, jinehiṃ varadaṃsihiṃ ||
vṛ.‘dharma' iti dharmāstikāya: 'adharma' ityadharmāstikāya: 'ākāśa' mityākāśastikāyaḥ ‘kālaḥ' addhāsamayātmaka: 'pudgalajantava' iti pudgalāstikāyaḥ jīvāstikāyaḥ, etāni
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit