Uttarajjhayana v29.p137
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p137
- Language
- Sanskrit
v29.p137
uttarādhyayana-mūlasūtram-2-28/1079 vṛ. 'tatra' iti teṣu jñānādiṣu madhye 'pañcavidhaṃ' pañcaprakāraṃ, kiṃ tat -jñāna, ka ete pañca prakārā ityāha-śrūyate taditi śrutaṃ-śabdamātraṃ, tacca dravyaśrutameva, yatpunaḥ śabdamākarṇayataḥ svayaṃ vā vadataḥ pustakādinyastāni vā cakṣurādibhirakṣarāṇyupalabhamānasya śeṣendriyagṛhītaṃ vā'rthaṃ vikalpayato'kṣarārūṣitaṃ vijñānamupajāyate tadiha bhāvaśrutaṃ śrutaśabdenoktaṃ;
tathā'bhimukho yogyadeśāvasthitavastvapekṣayā niyataḥ svasvaviṣayaparicchedakatayā'vabodhaḥavagamo'bhinibodhaḥ sa evābhinibodhikaṃ, vinayāditvātsvārthikaṣṭhak, 'ohi'tti avaśabdo'dha:śabdārthaḥ, tataścādha ityadhastāddhāvati adho'dho vistṛtaviṣayavedakatayetyavadhiḥ, auṇādiko ḍi:, yadvā 'ave'tyadha eva dhānaṃ dhātūnāmanekārthatvātparicchedo'vapiḥ, 'upasarge dhoḥ ki'riti kiḥ, athavā'vadhiḥ-maryādā rūpiṣyeṣu paricchedakatayā pravṛttittyevaṃrūpā, tadupalakṣitaṃ jñānamapyavidhaḥ, jñāyate'neneti jñātirvā jñānaṃ, tato'vadhiścāsau jñānaṃ cāvadhijñānaṃ, __ tṛtīyaṃ tṛtīyasthānavatitvāt, 'mananāṇaṃ'ti manaḥśabdena dravyaparyāyayoḥ kathañcida bhedāt manodravyaparyāyā gṛhyante, teṣu tattatsañjivikalpahetuṣu jñānaṃ manojñānaṃ, __ tāneva hi manaḥparyāyajñānī sākṣādeva budhyate, na tu bāhyān, anumānagamyamānatvātteṣām, uktaṃ hi-"jāṇati bajjhe'numānoo'tti, 'ca:' samuccaye bhinnakramastataḥ kevalaṃ ca, tatra kevalam-ekamakaluṣaṃ sakalamasādhāraṇamanantaṃ ca jñānamiti prakramaḥ, uktaṃ hi-"kevalamegaṃ suddhaṃ sakalamasādhāraṇaṃ anaṃtaṃ ca|".. __ āha-nandyādiṣu matijñānānantaraṃ śrutajñānamuktaṃ tadiha kimarthamādita eva śrutopādānam ?, ucyate, śeṣajñānānāmapi svarūpajñānasya prāyastadadhītvena prādhānyakhyāpanārthamiti sūtrārthaḥ || sāmprataṃ jñānaśabdasya sambandhiśabdatvādyeṣāṃ tajjñānaṃ tānyabhidhātumāhamū.(1080) eyaṃ paṃcavihaṃ nāṇaṃ, davvāṇa ya guṇāṇa ya|
pajjavāṇaṃ ca savvesiṃ, nāṇaṃ nāṇīhiṃ desiyaṃ || vṛ. 'etad' anantaroktaṃ pañcavidhaṃ jñānaṃ dravanti-gacchanti tāṃstān paryāyāniti dravyāṇivakṣyamāṇalakṣaṇāni teṣāṃ, 'caḥ' tadgatānekabhedakhyāpako, guṇānāṃ-rūpādīnāṃ, caḥ prāgvat, parīti-sarvataḥ, ko'rthaḥ?-dravyeṣu guṇeṣu sarveṣvavanti-gacchantīti paryavāsteṣāṃ ca, 'sarveṣām' aśeṣāṇāṃ, kevalāpekṣayā cāyaṃ dravyakātsnarye sarvaśabdaḥ śeṣajñānāpekṣayā tu prakārakātsnarye, pratiniyataparyāyagrāhitvātteṣāṃ, 'jñānam' avaboṣkaṃ 'jñānibhiḥ' atiśayajñānopetaiḥ kevalibhiritiyāvat 'deśitaṃ' kathitam|
anena ca yadāhuḥ-jñānaṃ jñānasvarūpasyaiva grāhakaṃ, bāhyābhimatasya vastuno jñānātiriktasyāsattvād, ata evoktaṃ-'svarūpasya svato gati' riti, tannirastam, antaḥ sukhādipratibhāsavadahiḥsthūlapratibhāsasyāpisvasaṃviditatvāt, na ca yugapadvadyamānayorekasya tāttvikatvamitarasya tvanyathātvamiti nimittaṃ vinā kalpayittuṃ śakyam, athaikatrāvidyopadarśitatvaṃ tatkalpananimittaṃ, na, yatastaditaratrāpikina kapyate?, nimittaṃ vinā kalpanāyā ubhayatrāviśeṣāt, tathā ca jñānasyāpyabhāvena sarvaśūnyatāpattirityalaṃ prasaṅgeneti sūtrārthaḥ ||
anena dravyādiviṣayatvaṃ jñānasyoktaṃ, tatra ca dravyādīni kiṃlakṣaṇānītyata āha- .
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit