Uttarajjhayana v29.p140
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p140
- Language
- Sanskrit
v29.p140
stikāya iti, atra ca naiyāyikādiḥ saugato vā vadet-nāsti adharmāstikāyaḥ, , anupalabhyamānatvāt, śaśaviṣāṇavat, tatra yadi naiyāyikādistadā'sau vācyaḥ kathaṃ bhavato'pi digādayaḥ santi ?, atha digādipratyayalakṣaṇakāryadarśanād bhavati hi kāryātkāraṇānānam, evaṃ sati sthitilakṣaṇakāryadarśanādayamapyastīti kiṃ na gamyate ?, atha tatra digādipratyayakāryasyānyato'sambhavātkāraṇabhūtān digādīnanumimīmaha iti matiḥ, ihāpyākāśādīnāmavagāhadānādisvasvakāryavyāpṛtatvena tato'sambhavādadharmāstikāyasyaiva sthitilakṣaṇaṃ kāryamiti kiṃ nānumīyate ?, athāsau na kadācid dṛṣṭaḥ ?, etaddigādiṣvapi samānam |
atha saugataḥ so'pyevaṃ vaktavyaḥ yathā-bhavataḥ kathaṃ bāhyārthasaṃsiddhi: ? na hi kadācidasau pratyakṣagocara:, sākārajñānavādinaḥ sadātadākārasyaiva saṃvedanāt, tathā ca tasyāpyanupalabhyamānatvādabhāva eva, athākārasaṃvedane'pi tatkāraṇamarthaḥ parikalpyate, dhūmajñāna ivāgniḥ, evaṃ sati sthitidarśane'pi kiṃ na tatkāraṇasyādharmāstikāyasya niścayaḥ ?, athāyamapyabhidadhīta na kadācidasau tatkāraṇatvenekṣita iti, nanu bāhyārthe'pi tulyametat, na hi so'pi tadākārakāritayā kadācidavalokitaḥ, atha manaskārasya cidrūpatāyāmeva vyāpāro na tu niyatā (ta) kāraṇatve, atastatrārtha: kāraṇaṃ kalpyate, evaṃ tarhi jīvapudgalau pariṇāmamātra eva kāraṇaṃ, sthitipariṇatau punaradharmāstikāyo'pekṣākāraṇatvena vyāpriyata iti kiṃ na kalpyate ?, athāsau sarvadā sarvasya sannihita ityaniyamena sthitikāraṇaṃ bhavet, nanvevamarthā'pi tarhi svaparagatau viśrasāprayogāvapekṣata iti nānayorviśeṣamutpaśyāmaḥ,
tathā ‘bhājanam' ādhāra: 'sarvadravyāṇāṃ' jīvādīnāṃ 'nabhaḥ' ākāśam, avagāhaḥ - avakāśastallakṣaṇamasyetyavagāhalakṣaṇaṃ taddhavagāḍhuṃ pravṛttānāmālambanībhavati, anenāvagāhakāraṇatvamākāśasyoktaṃ, na cāsya tatkāraṇatvamasiddhaṃ, yato yadyadanvayavyatirekānuvidhāyi tattatkāryaṃ, yathā cakṣurādyanvayavyatirekānuvidhāyi rūpādivijñānam, ākāśānvayavyatirekānuvidhāyī cāvagāha:, tathāhi - śuṣirarūpamākāśaṃ, tatraiva cāvagāho, na tu tadviparite pudgalādau, athaivamalokākāśe'pi kathaṃ nāvagāha: ?, ucyate, syādevaṃ yadi kaścidavagāhitā bhavet, tatra tu dharmāstikāyasya jīvādīnāṃ cāsattvena tasyaivābhāva iti kasyāsau samastu ?, nanvevamapi na tatsiddhiḥ, hetorasiddhatvāt, tadasiddhiścānvayābhāvāt, sati hi tasmin bhavanamanvayo, na ca tatsattvasiddhirasti, anvayābhāve ca vyatirekasyāpyasiddhiriti, nanu kathaṃ na tatsattvasiddhi: ?, atha bhittyādyabhāva evākāśamiti, evaṃ satyākāśābhāva eva bhittyādaya ityapi kiṃ na bhavati ?, atha teṣāṃ pramāṇapratītatvād, ihāpi kiṃ na pramāṇapratīti: ?, tathāhi - viyati vihaga ityādi pratītyanyathānupapattyā'numānatastatsiddhiḥ, na ceyaṃ pratītiranyathā'pi saṃbhavatīti na tatastatsiddhiriti (vaktuṃ ) yuktam, evaṃ hi bhittyādipratīterapi bhittyādyabhāve'pi bhāvakalpanayā teṣāmapyabhāvaprasaktiḥ,
atha tatpratīteḥ prāmāṇyaniścaya iti nānyathātvakalpanā, evaṃ tarhi vaktavyaṃ kuto'syāḥ pramāṇaniścayaḥ,?, kiṃ pramāṇāntarānugrahādbādhakābhāvādvā ?, yadi pramāṇāntarānugrahāt kiṃ tatpramāṇāntaraṃ?, ya ihābādhitapratyayaḥ sa sarvaḥ pramāṇaṃ, yathā sukhādipratyayaḥ, bādhitapratyayāścāmī bhityā
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit