Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p141

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p141

Language
Sanskrit

v29.p141

uttarādhyayana-mūlasūtram-2-28/1087 dipratyayā ityanumānamiti cedyadyevamidahyāpi yo ya iha pratyayaḥ sa sarvaḥ sālambano yatheha kuṇḍe dadhīti pratyayaḥ ihapratyayaścāyam iha vihaga iti pratyayaḥ ityanumānamastyeva, athaivamādhāramātrasyaiva siddhirnatvākāśasya, kathaṃ na tatsiddhiḥ?, yadeva hyādhāramātraṃ tadevākāśamiti vayaṃ brūmaḥ, atha bādhakābhāvāt, nanu bādhakamapi viparītapratyayotpattirūpaṃ, tadabhāvaścobhayatra samāna iti na bhittyādyabhāva evākāśaṃ kintu śupirarūpamanyadeva, tatastadbhāvitvādavagāhasya kathaṃ na tatkāraṇatvasiddhirākāśasya ?, evaṃ ca sthitametad-avagāhena kāryarūpeṇa lakṣyamāṇatvādavagāhalakṣaṇaṃ nabhaḥ, tathā vartante-bhavanti bhāvāstena tena rūpeṇa tān prati prayojakatvaṃ vartanā sā lakṣaṇaṃ-liṅgamasyeti vartanālakṣaṇaḥ, ko'sau ?-kālaḥ idamuktaṃ bhavati-yadamī śītavātātapādayaḥ ṛtuvibhāgena bhavanti yacca kecicchaśadharakaranikarānukāripāratīprasavāḥ anye tu tuhinaśilāśakalaviśadakundamālatīkusumavāsavāhina: apareca keśaratilakurubakaśirīṣāṅkollaprasūnajṛmbhamāṇaparāgabhājaḥ taditare ca karidaśanasakaladhavalamallikābahalaparimalahāriṇaḥ pareca kadambaketakarajaḥpūrapūritāmbarā: aparetu saptacchadakusumarajodhūlidhūsaritaviśvaviśvambharāḥ aviśiṣṭavastavaḥ prakāśante krameṇaiva bhuvanabhāgāṃstadavaśyamamīṣāṃ naiyatyahetunā kenāpi bhavitavyaṃ,
saca kāla ityalaṃ prasṅgena, sarvathā vartanayā lakṣyamāṇatvādasti kāla iti sthitaṃ, tathā 'jīva:' janturupayogo-matijñānādi lakṣaṇaṃ-rūpaṃ yasyāsau upayogalakṣaṇo, matijñānādiko ghupayogastaddharmaḥ, saca svasaṃvidita eveti, tadanubhavato rūpādyanubhavādiva ghaṭādirjīvo lakṣyata iti tallakṣaṇamucyate, prapañcitaṃ caitadihaiva prāganyatra ceti na punaḥ pratanyate ata eva 'jñānena' viśeṣagrāhiṇā 'darśanena ca' sāmānyaviṣayeṇa 'sukhena ca' āhlādarūpeṇa duḥkhena ca-tadviparītena prakramāllakṣyata iti gamyate, na hi jñānādīnyujīveṣu kadācidupalabhyanta itikṛtvā||
samprati vineyānāṃ dṛḍhatarasaṃskārādhānāya uktalakṣaṇamanūdya lakṣaṇāntaramāha-'jñānaṃ ca' uktarūpamevaṃ darśanaṃ caiva caritraṃ ca tapastathā 'vīrya' vīryāntarāyakṣayopaśamasamutthaṃ sāmarthyalakṣaṇam 'upayogaśca' avahitatvaṃ, kimityāha-'etat' jñānādi jīvasya lakṣaṇam, etena hi jīvo'nanyasādhāraṇatayā lakṣyata iti | itthaṃ jīvalakṣaṇamabhidhāya pudgalānāṃ lakṣaṇamāha__ 'śabdaḥ' dhvaniḥ 'andhakāraḥ' timiram, ubhayatra sūtratvātsupo luk 'udyotaḥ' ratnādiprakāśaḥ 'prabhā' candrādidīdhitiḥ 'chāyā' śaityaguṇāḥ 'ātapaḥ' ravibimbajanita uṣṇaprakāśaḥ, itiśabda ādyarthaḥ, tataśca sambandhabhedādīnāṃ parigrahaḥ, vā samuccaye, varṇaśca-nīlādiḥ rasaśca-tiktādiḥ gandhaśca-surabhyādiḥ, sparśaśca-śītādireṣāṃ dvandvaḥ, itiśabdena cādyārthenaiṣāṃ grahaṇe'pi punarupādānaṃ sarvatrānuyāyitākhyāpanārthaṃ, 'pudgalānāṃ' skandhādīnāṃ 'tuḥ' punararthaḥ lakṣaṇam, etaireva teṣāṃ lakṣyatvāt, āha-paudgalikatve śabdādīnāṃ pudgalalakṣaṇatvaṃ yuktaṃ tacca katham?, ucyate, śabdastāvanmūrtatvātpaudgaliko, mūrtibhāvo'sya pratighātavidhāyitvādibhyaḥ, uktaṃ hi
___ "pratighātavidhāyitvālloṣṭavanmūrtatā dhvaneḥ|
dvāravātānupātācca, dhūmavacca parisphuṭam||" andhakārodyotaprabhāṇāṃ tu paudgalikatvaṃ cakṣurvijñānaviṣayatvāt, prayogaścātra-yatpaudgalikaṃ na bhavati taccakṣurvijñānaviṣayamapi na bhavati, yathā''tmādayaḥ, cakṣurvijñānaviṣayāścāndhakārādayaḥ,

Linked texts (1)