Uttarajjhayana v29.p145
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p145
- Language
- Sanskrit
v29.p145
uttarādhyayana- mūlasūtram - 2 - 28 / 1102 yaḥ ‘jinadṛṣṭān’ tīrthakaropalabdhān 'bhāvān' jīvādipa-dārthān 'caturvidhān' dravyakṣetrakālabhāvabhedato nāmādibhedato vā catuṣprakārān ' śraddadhāti' tatheti pratipadyate 'svayameva' paropadeśaṃ vinā, śraddhānollesvamāha- 'emeya'tti evametadyathā jinairdaṣṭaṃ jīvādi, 'nānyatheti' naitadviparītaṃ, 'caḥ' samuccaye, sa īdṛgnisargaruciriti jñātavyaḥ, nisargeṇa rucirasyetikṛtvā, upadeśarucimāhaetāṃścaivānantaroktāna 'bhāvān' jīvādīn padārthān 'upadiṣṭān' kathitān 'pareṇa' anyena śraddadhāti kīdṛśā pareṇa ? - chādayatīti chadmadhātikarmacatuṣṭayaṃ tatra tiṣṭhati chadmasthaḥ-anutpannakevalastena, jayati rāgādiniti jinaḥ, auṇādiko ṇak tena cotpannakevalajñānena tīrthakudādinā, chadmasthasya tu prāgupanyāsastatpūrvakatvājjinasya prācuryeṇa vā tathāvidhopadeṣṭṛṇāṃ sak kimityāha - upadeśaruciriti jñātavyaḥ upadeśena rucirasyeti hetoḥ |
ājñārucimāha-‘rāgaḥ' abhiṣvaṅgaḥ 'dveṣaḥ' aprītiḥ ‘mohaḥ ' śeṣamohanīyaprakṛtayaḥ ‘ajñānaṃ' mithyājñānarūpaṃ yasya ‘apagataṃ' naṣṭaṃ bhavati, sarvathā cāsyaitadapagamāsambhavāddeśata iti gamyate, apagataśabdaśca liṅgavipariṇāmato rāgādibhiḥ pratyekamabhisaṃbadhyate, etadapagamācca 'āṇāe 'tti avadhāraṇaphalatvādvākyasya ājñayaiva ācāryadisambandhinyā rocamānaḥ' kvacitkugrahābhāvajjīvādi tatheti pratipadyamāno māṣatuṣādivata saḥ 'khalu' niścitamājñārucirnāmetyabhyupagame, tataścājñārucirityabhyupagantavya:, ājñayā rucirasya yataḥ |
sūtrarucimāha-ya: ‘sūtram' āgamam 'adhīyānaḥ ' paṭhan 'śrutena' iti sūtreṇādhīyamānena 'avagāhate' prāpnoti ‘tuḥ pūraṇe samyaktvaṃ kīdṛśā śrutena ? - 'aṅgena' ācādino 'bāhyena', anaṅgapraviṣṭenottarādhyayanādinā vā, vā vikalpe, 'saḥ' uktalakṣaṇo govindavācakavat, sūtraruciriti jñātavya:, sūtrahetukatvādasya ruceḥ | bījarucimāha-'ekena' prakramātpadena jīvādinā 'anegāiṃ payāī 'si subbayatyayād 'anekeṣu' bahuṣu 'padeṣu' jīvādiṣu yaḥ 'prasarati' vyāpitayā gacchati ‘tuḥ’ evakārārthaḥ, prasaratyeva, samyaktvamityanena ruciratropalakṣitā, tadabhedopacārādātmā'pi samyaktvamucyate, upacāranimittaṃ ca rucirūpeṇaivātmanā prasaraṇaṃ, kveva kaḥ pasarati ?-udaka iva tailabinduḥ yathodakaikadeśagato'pi tailabinduḥ samastamudakamākrāmati tathā tattvaikadeśotpannarucipyātmā tathāvidhakṣayopaśamavaśādaśeṣatattveṣu rucimān bhavati, evaṃvidho bījarucirjñātavyaḥ, yathā hi bījaṃ krameṇānekabījānāṃ janakamevamasyāpi rucirviṣayabhedato bhinnānāṃ rucyantarāṇāmiti |
sa
abhigamarucimāha-sa bhavatyabhigamaruciḥ śrutajñānaṃ yenārthyata ityarthaḥ - abhidheyastamāśritya 'dṛṣṭam' upalabdhaṃ, kimuktaṃ bhavati ? - yena śrutajñānasyārtho'dhigato bhavati, kiṃ punastat śrutajñānamityāha-ekādaśāṅgāni ācārādīni, prakīrṇakamiti jātāvekavacanaṃ, tata: 'prakīrṇakāni' uttarādhyayanādīni 'dṛṣṭivādaḥ ' parikarmasūtrādi, aṅgatve'pi pṛthagupādānamasya prādhānyakhyāpanārthaṃ, caśabdādupāṅgānyaupapātikādīni, abhigamānvitatvādasya ruceḥ |
vistārarucimāha-'dravyāṇāṃ' dharmāstikāyādīnāṃ 'sarvabhāvā: ' ekatvapṛthaktvādyaśeṣaparyāyāḥ 'sarvapramāṇaiḥ' aśeṣaiḥ pratyakṣādibhiryasyopalabdhā-yasya tatra vyāpārastenaiva pramāṇena pratītāḥ 'savvahiṃ’ti‘sarvaiḥ' samastaiḥ 'nayavidhibhiḥ ' naigamādibhedairamuṃ bhāvamayamamuṃ vā'ya nayabheda iccha
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit