Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p181

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p181

Language
Sanskrit

v29.p181

uttarādhyayana-- mūlasūtram - 2-30 / 1197 tataścāvidyamānaṃ deśataḥ sarvato vā'śanamasminnityanaśanaṃ 'dvividhaṃ' dviprakāraṃ bhavet, tatra 'ittariya'tti itvarakaṃ sahāvakāṅkṣayā-ghaṭikādvayādyuttarakālaṃ bhojanābhilāṣarūpayā varttata iti sāvakāṅkṣa niṣkrāntamākāṅkṣāto nirākāṅkṣa, tajjanmani bhojanāśaṃsābhāvāt, tuśabdasya bhinnakramatvād dvitīyaṃ punarmaraṇakālaṃ, pāṭhāntarataśca niravakāṅkṣa dvitīyam |
'yathoddeśaṃ nirdeśa' iti nyāyata itvarakānaśanasya bhedānāhajo so ittariyatavo, so samāseṇa chavviho | seḍhitavo payaratavo, ghano a taha hoi vaggo ya ||

vṛ. yattaditvarakaṃ tapaḥ-itvarakānaśanarūpamanantaramuktaṃ tat 'samāsena' saṅkṣepeṇa vidhaṃ, vistareṇa tu bahutarabhedamiti bhāvaḥ || paḍvidhatvamevāha-- 'seḍhitavo' ityādi, atra ca śreṇi:paṃktistadupalakṣitaṃ tapaḥ śreṇitapaḥ taccaturthādikrameṇa kriyamāṇamiha paṇmāsāntaṃ parigṛhyate, tathā śreṇireva śreṇyā guṇitā pratara ucyate, tadupalakṣitaṃ tapaḥ prataratapaḥ, iha cāvyāmohārthaṃ caturthapaṣṭhāṣṭamadaśamākhyapadacatuṣṭayātmikā śreṇirvivakṣyate, sā ca caturbhirguṇitā poḍaśapadātmakaḥ prataro bhavati, ayaṃ cāyāmato vistarataśca tulya ityasya sthāpanāpāya ucyate
"ekādyādyā vyavasthāpyāḥ, paṃktayo'tra yathākramam |
ekādaśca niveśyānte, kramātpaṃkti prapūrayet ||"
-
asyārthaḥ-eka ādiryeṣāṃ te ekādayaḥ-ekakadvikatrikacatuṣkāste ādyā yāsu tā ekādyādyā: 'vyavasthāpyā: ' nyasanīyā: 'paṃktaya: ' śreṇayaḥ 'yathākramaṃ ' kramānatikrameṇa, ko'rthaḥ ? - prathamā ekādyā ekakādārabhya, dvitīyā dvikādyā dvikādārabhya tṛtīyā trikādyā trikādārabhya, caturthī-catuṣkādyā catuṣkādārabhya, āha evaṃ sati prathamapaṃktireva paripūrṇā bhavati dvitīyādyāstu 'na pūryanta eva, tatkathaṃ pūraṇīyā: ?, ucyate, ekādaśca niveśya vyavasthāpyāḥ 'ante' ityagre 'kramāt' iti kramamāśritya 'paṃktim' apūryamāṇā śreṇi 'pūrayet' paripūrṇāṃ kuryāt, tatra ca dvitīyapaṃktau dvitrikacatuṣkānāmagre ekakaḥ, tṛtīyapaṃktau trikacatuṣkayoḥ paryante ekako dvikaḥ, caturthapaṃktau catuṣkāvasāna ekakadvikatrikāḥ sthāpyante, caturthaṣaṣṭhāṣṭamadaśamaprakramaḥ, 'dhana' iti dhanatapaḥ 'caḥ' pūraṇe tatheti samuccaye bhavatīti ca kriyā pratitapobhedaṃ yojanīyā, atra ca ṣoḍaśapadātmakaḥ prataraḥ padacatuṣṭayātmikayā śreṇyā guṇito dhano bhavati, āgataṃ catuḥṣaṣṭiḥ 64, sthāpanā tu pūrvikaiva navaraṃ bāhalyato'pi padacatuṣṭayātmakatvaṃ viśeṣaḥ, etadupalakṣitaṃ tapo dhanatapa ucyate, ‘ca:' samuccaye, 'tathā bhavati vargaśce' tīhāpi prakramādvarga iti vargatapaḥ, tatra ca dhana eva dhanena guṇito vargo bhavati, tataścatuḥ ṣṭiścatuḥṣaṣṭayaiva guṇitā jātāni ṣannavatyadhikāni catvāri sahasrāṇi, evadupalakṣitaṃ tapo vargatapaḥ |

tattoya vaggaggo u paṃcamo chuṭṭao painnatavo | manaicchiyacittattho nāyavvo hoi ittario ||
vṛ.‘tataśca' vargatapaso'nantaraṃ 'vargavarga' it vargavargatapaḥ 'tuḥ' samuccaye 'pañcamaṃ' pañcasaṅkhyāpūraṇam, atra ca varga eva yadā vargeṇa guṇyate tadā vargavagī bhavati, tathā ca catvāri sahasrāṇi pannavatyadhikāni tāvataiya guṇitāni jātaikā koṭi: saptaṣṭilakṣā: saptasaptatisahasrāṇi dve śate

Linked texts (1)