Uttarajjhayana v29.p202
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p202
- Language
- Sanskrit
v29.p202
vṛ.' yeṣāṃ' prāṇināṃ 'tuḥ ' pūraṇe pramādenopalakṣitānāṃ 'gacchati' vrajati kālaḥ 'nirarthakaḥ ' niṣprayojanaḥ kva ? - 'dharme' dharmaviṣaye dharmaprayojanarahitaḥ ityarthaḥ, pramādato hi naśyantyeva dharmaprayojanāni, te kimityāha-saṃsāram 'anantam' aparyavasitaṃ 'hiṇḍante' bhrāmyanti 'pramādadoṣeṇa' hetuneti gāthārthaḥ || yataścaivaṃ tataḥ kiṃ karttavyamityāha
tamhā khaluppamāyaṃ caiūṇaṃ paṃḍieṇa puriseṇaṃ | daṃsaṇanāṇacarite kāyavvo appamāo u ||
-
vṛ. tasmāt, ‘khalu' niścayena pramādaṃ tyaktvā 'paṇḍitena' buddhimatā puruṣeṇa upalakṣaṇātvātstrāyādi ca darśanaṃ ca jñānaṃ ca cāritraṃ ceti samāhārastasmin mukitamārgatayā prāgabhihite ‘karttavyaḥ' vidheyaḥ ‘apramādaḥ ' udyamaḥ 'tuḥ' avadhāraṇārtha ityapramāda eva na tu kadācitpramādaḥ, tasyaivaṃ doṣaduṣṭatvāditi gāthārthaḥ | ityavasito nāmaniṣpannanikṣepaḥ |
mū. ( 1247 ) accaṃtakālassa samūlayassa, savvassa dukkhassa u jo pamokkho | taṃ bhāsao me paḍipunnacittā!, suṇeha egaggahiyaṃ hiyattha || vṛ.antamatikrānto'tyanto vastunaśca dvāvantau - ārambhakṣaṇaḥ samāptikṣaṇaśca, tathā cānyairapyucyate- "ubhayāntāparicchinnā vastusattā nityate" ti, tatrehārambhakṣaṇā ( 0ṇalakṣaṇā')ntaḥ parigṛhyate, tathā cātyantaḥ - anādiḥ, kālo yasya so'yamatyantakālastasya, saha mūlenakaṣāyāviratirūpeṇa varttata iti samūlaka: (kaḥ) prāgvattasya, uktaṃ hi - "mūlaṃ saṃsārassa u huṃti kasāyā aviratī ya" 'sarvasya' niravaśesya, duḥkhayatīti duḥkhaṃ - saṃsārastasya asataṃ ceha duḥkhaṃ gṛhyate, atra ca pakṣe mūlaṃ rāgadveṣau yaḥ prakarṣeṇa mokṣayati-mocayatīti pramokṣaātmano duḥkhāpagamahetuḥ, pūrvatra tuśabdasyāvadhāraṇārthasyeha sambandhātpramokṣa eva, taṃ 'bhāṣamāṇasya' pratipādayataḥ, yadivā pramokṣaḥ - apagamastaṃ bhāṣamāṇasyeti; ko'rthaḥ ? - yathā'sau bhavati tathā bruvāṇasya 'me' mama pratipūrṇa viṣayāntarāgamanenākhaṇḍitaṃ cittaṃ cintā vā yeṣāṃ te pratipūrṇacittā: pratipūrṇacintā vā 'śṛṇuta' ākarṇayata, ekāgrasya - ekālambanasyārthāccetaso bhāva ekāgryaṃ-dhyānaṃ tacca prakramāddharmyādi tasmai hitamekāgryahitaṃ, pāṭhāntarata - ekāntahitaṃ vā hitaḥ- tattvato mokṣa eva tadarthamiti sūtrārthaḥ || yathāpratijñātamāha
mū. (1248 ) nāṇassa savvassa pagāsaṇāe, annāṇamohassa vivajjaṇāe | rāgassa dosassa ya saṃkhaeṇaṃ, egaṃtasukkhaṃ samuvei mokkhaṃ ||
vṛ. 'jñānasya' ābhinibodhikādeḥ 'sarvasya' niravaśeṣasya pāṭhāntarataḥ 'satyasya vā' avitathasya 'prakāśanayā' iti prabhāsanayā nirmalīkaraṇenetyarthaḥ, anena jñānātmako mokṣaheturuktaḥ, tathā ajñānaṃ matyajñānādi moho- darśanamohanīyamanayoḥ samāhāre'jñānamohaṃ tasva vivarjanāparihāro mithyā śrutaśravaṇakudṛṣṭisaṅgaparityāgādinā tayā, anena sa eva samyagdarśanātmako'bhihita:, tathā 'rāgasya dveṣasya ca' uktarūpasya 'saṃkṣayeṇa' vināśena, etena tasyaiva cāritrātmakasyābhidhānaṃ rāgadveṣayoreva kaṣāyarūpatvena tadupaghātakatvābhidhānāt, tataścāyamartha:-samyagdarśanajñānacāritraiḥ ‘ekāntasaukhyaṃ' duḥkhaleśākalaṅkitasukhaṃ samupaiti 'mokṣam' apavargam, ayaṃ ca duḥkhapramokṣāvinābhāvityataḥ sa evopalakṣita iti sūtrārthaḥ ||
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit