Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p204

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p204

Language
Sanskrit

v29.p204

egovi pāvāi vivajjayaṃto, viharejja kāmesu asajjamāno ||
vṛ. 'na' niṣedhe vāśabdaścedarthe tataśca na cet 'labhet' prāpnuyāt 'nipuṇam' iti nipuṇabuddhi 'sahāyaṃ' guṇaiḥ -- jñānādibhiradhikam--argalaṃ guṇādhikaṃ vā 'guṇata:' iti jñānādiguṇānāśritya 'samaṃ vā' tulyamubhayatrātmana iti gamyate, 've 'ti vikalpe, tataḥ kimityāha- 'eko'pi ' asahāyo'pi ‘pāpāni’ pāpahetubhūtānyanuṣṭhānāni 'vivarjayan' viśeṣeṇa pariharan 'paṭhyate ca‘anāyaraṃto’tti anācaran 'viharet' saṃyamādhyavani yāyāt 'kāmeṣu' viṣayeṣu 'asajan' pratibandhamakurvan, tathāvidhagītarthayativiṣayaṃ caitad, anyathaikākivihārasyāgame niṣiddhatvāt, etadavidhāne ca 'madhyagrahaṇe ādyantayorapi grahaṇaṃ bhavatī 'ti nyāyādāhāravasativiṣayo'pyapavāda ukta eva bhavatīti mantavyam || itthaṃ saprasaṅgaṃ jñānādīnāṃ duḥkhapramokṣopāyatvamuktam, idānīṃ teṣāmapi mohādikṣayanibandhanatvāttatkṣayasyaiva prādhānyena duḥkhapramokṣahetutvakhyāpanārthaṃ yathā teṣāṃ sambhavo yathā duḥkhahetutvaṃ yathā ca duḥkhasya prasaṅgatasteṣāṃ cābhāvastathā vi ('bhi) dhātumāhamū. ( 1252 ) jahā ya aṃḍappabhavā balāgā, aṃḍaṃ balāgappabhavaṃ jahā ya | emeva mohāyayaṇaṃ khaṃ taṇhaṃ, mohaṃ ca taṇhāyayaṇaṃ vati ||
201
vṛ. 'yathā ce'tti yenaiva prakāreṇāṇḍaṃ - pratītaṃ tataḥ prabhava - utpattiryasyāḥ sā'ṇḍaprabhavā 'balākā' pakṣiviśepaḥ, aṇḍaṃ balākātaḥ prabhavatīti balākāprabhavaṃ yathā ca, kimuktaṃ bhavati ?yathā'nayoḥ parasparamutpattisthānatā 'evameva' anenaiva prakāreṇa mohayati- mūḍhatāṃ nayatyātmānamiti moha: - ajñānaṃ tacceha mithyātvadoṣaduṣṭaṃ jñānameva gṛhyate, uktaṃ hi - "jaha duvvayaṇa
vayaṇamityādi, āyatanam utpattisthānaṃ yasyāḥ sā mohāyatanā tāṃ 'khuḥ' avadhāraṇe tato mohāyatanāmeva 'taṇha’nti tṛṣṇāṃ vadantīti sambandhaḥ, yathoktamohābhāve hyavaśyambhāvī tṛṣṇākṣaya iti, mohaṃ ca tṛṣṇā''yatanaṃ yasyāsau tṛṣṇāyatanastaṃ vadanti, tṛṣṇā hi sati mūrcchā,
mū. (1253 ) rāgo ya dosoviya kammabīyaṃ, kammaṃ ca mohappabhava vayaṃti | kamma ca jāīmaraṇassa mūlaṃ, dukkhaṃ ca jāīmaraṇaṃ vayaṃti ||
vṛ. sā cātyantadustyajeti rāgapradhānā tatastayā rāgaupalakṣyate sati ca tatra dveṣo'pi saṃbhavatīti so'pyanayaivākṣipyate tatastṛṣṇāgrahaṇena rāgadveṣāvuktau, etayoścānantānubandhikaṣāyarūpayoḥ sattāyāmavaśyambhāvī mithyātvodayaḥ, ata evopaśāntakaṣāyavītarāgasyāpi mithyātvagamanaṃ, tatra ca siddha evājñānarūpo mohaḥ, etena ca parasparaṃ hetuhetumadbhāvābhidhānena yathā rāgādīnāṃ sambhavastathoktaṃ, samprati yathaiteṣāṃ duḥkhahetutvaṃ tathā vaktumāha
‘rāgaśca' māyālobhātmakaḥ 'dveṣo'pi ca ' krodhamānātmakaḥ karmajñānāvaraṇādi tasya bījaṃkāraṇaṃ karmabījaṃ, karmacasya bhinnakramatvānmohātprabhavatīti mohaprabhavaṃ ca mohakāraṇaṃ vadanti | 'caḥ' sarvatra samuccaye 'karma ca' iti karma punarjātayaśca maraṇāni ca jātimaraṇaṃ tasya 'mūlaṃ' kāraṇaṃ ‘duḥkhaṃ' saṃsāramasātapakṣe tu duḥkhayatīti duḥkhaṃ, ko'rthaḥ ? - duḥkhahetuṃ, casy punararthasya bhinnakramatvāt jātimaraṇaṃ punarvadanti, tīrthakarādaya iti gamyate, jātimaraṇasyaivātiśayaduḥkhotpādakatvāt, uktaṃ hi

" maraṇāssa jaṃ dukkhaṃ, jāyamāṇassa jaṃtuṇo |

-----

Linked texts (1)