Uttarajjhayana v29.p223
Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p223
- Language
- Sanskrit
v29.p223
uttarādhyayana-mūlasūtram-2-33/1361 mū.(1361) nāṇāvaraṇaṃ paṃcavihaṃ, suaṃ ābhinibohiyaṃ|
ohiṃ nāṇaṃ taīyaṃ, mananāṇaṃ ca kevalaṃ|| vṛ. nāṇāvaraṇetyādi sūtrādi dvādaśa, jñānāvaraṇaṃ 'pañcavidhaṃ' pañcaprakāraṃ, tacca kathaṃ pañcavidhamityāśaṅkāyāmāvaryabhedādevehāvaraṇasya bheda ityabhiprāyeṇāvāryasya jñānasyaiva bhedānāha- śrutamābhinibābhikamavadhijñānaṃ tṛtīyaṃ manojñānaṃ ca kevalam, etatsvararapaṃ mokṣamārgādhyayana evoktammū.(1362) niddā taheva payalā niddāniddā ya payalapayalā ya|
tatto ya thīṇagiddhī paṃcamā hoi nāyavvā|| vṛ.nidrāṇaṃ nidrā, sā ceha sukhapratibodhocyate, yaduktam-"suhapaḍiboho nidda"tti, tathaive'ti tenaiva nidrāvatkiñcicchubharūpatātmakena prakāreṇa pracalatyasyāmāsīno'pīti pracalā, uktaṃ hi"payalā hoti ṭhiyassa u"tti, nidrānidrā ca' atiśayanidrā duḥkhapratibodhātmikā'tiśayakhyāpanārthatvād dviruccāraṇasya, yaduktam-“duhapaḍiboho ya niddanidda"tti, evaṃ 'pracalāpracalā' pracalā'tiśāyinī, sā hi caṃkramyamāṇasyāpi bhavati, yathoktam-"payalāpayalā u caṃkama
o"tti, caśabdāvubhayatra tulyatākhyāpako, dve api hyaśubhatayā tulye evaite, tata uparīti śeṣastataśca prakṛṣṭatarāśubhānubhāvatayā tābhya uparivartinī styānā saṃhatopacitetyarthaḥ ṛddhiguddhirvā yasyāṃ sā styānaddhiḥ styānagṛddhirvā, prācyaścaḥ samuccayārtha iha yojyate, etadudaye ca vāsudevabalārddhabala: prabalarāgadveṣodayavāṃśca janturjāyate, ata eva paricintitārthasādhanyasāvucyate, yaduktam"thīṇaddhī puna dinaciṃtiyassa atthassa sāhaṇī pāyaṃ"tti, 'tuḥ' pūraṇe pañcamī bhavati jñātavyā| mū.(1363) cakkhumacakkhuohissa daṃsaṇe kevale ya āvaraṇe|
evaṃ tu navavigappaṃ nāyavvaṃ daṃsaṇāvaraṇaṃ | vṛ. 'cakkhūmacakkhūohissa'tti makāro'lākṣaṇikaḥ, tataścakṣuścācakṣuścāvadhiśca cakṣura- . cakṣuravadhīti samāhārastasya darśana iti ca pratyekaṃ darśanaśabdo yojyate tataścakṣurdarśane-cakṣuṣā rūpasāmānyagrahaṇe acaśūṣi-cakṣuḥsadṛśāni śeṣendriyamanāṃsi tadarśane-teṣāṃ svasvaviṣayasāmānyaparicchede avadhidarśane-avidhanā rūpidravyāṇāṃ sāmānyagrahaṇe, tathā kevale yatti, prakramātkevaladarśane-sarvadravyaparyāṇāṃ sāmānyavabodhe, āvaraṇametaccakṣurdarśanādiviṣayabhedāccaturvidhamata āha-'evam' ityanena nidrāpañcavidhatvacakṣurdarśanāvaraṇādicaturvidhatvātmakena prakāreṇa 'tuḥ' pūraṇe nava vikalpā-bhedā yasya tattathāvidhaṃ jñātavyaṃ darśanāvaraṇam | mū. (1364) veyaṇiyapi hu(ya) duvihaṃ sāyamasāyaṃ ca āhiyaṃ |
sāyassa u bahū bheyā, emevāsāyassavi|| vṛ. 'vedanīya' vedanīyakarma 'api ca' iti pūraṇe 'dvividhaṃ' dvibhedaṃ svādyate-ālhādakatvenāsvādyata iti nairuktavidhinā 'sātaṃ' sukhaṃ śārīraṃ mānasaṃ ca ihopacārāttannibandhanaṃ karmaivamuktam, 'asātaṃ ca' tadviparītam, 'ākhyātaṃ' kathitaṃ tīrthakṛdbhiriti gamyate, 'sāyassa u'tti 'tuḥ' apiśabdārthaḥ tataḥ sātasyāpi bahavo bhedāḥ, na kevalaṃ jñānadarśanāvaraṇayorityapiśabdārthaḥ, te ca taddhetubhūtabhūtānukampādibahubhedatvād, evameveti bahava eva bhedā asātasyāpi duḥkhaśokatāpāditaddhetubahuvidhatvādeveti garbhārthaḥ ||
Linked texts (1)
- Uttarajjhayaṇa — Ardhamāgadhī Prakrit