Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p227

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p227

Language
Sanskrit

v29.p227

uttarādhyayana-mūlasūtram-2-33/1374 paṭhanti ca-'gaṃṭhi(pa)sattā'ṇāi'tti atra vyākhyānikavyākhyā-granthiprasaktānāṃdhanarāgadveṣapariṇāmagranthi karkaśaghanarūḍhagranthisamaṃtathāvidhapariṇāmābhāvato'bhindānānāṃ sattvānāṃ yo bandhaḥ so'nādyanantaḥ-ādyantavikalo jñeyaḥ, siddhānāṃ punaḥ- bhaviṣya-siddhīnāṃ bandho'nādirapi 'anta' iti sāntastathāvidhapariṇāmato vyākhyāto bhagavadbhiriti sūtrārtha || samprati kṣetramāhama.(1375) savvajīvāṇa kammatu, saṃgahe chaddisāgayaṃ|
savvesuvi paesesu, savvaṃ sabveṇa baddhagaṃ|| vṛ. sarve-ekendriyādyaśeṣabhedāste ca te jīvāśca teṣāṃ 'karma' jñānāvaraṇādi 'tuḥ' pūraṇe saṅgrahaḥ-saṅgrahaṇakriyā tatra yogyaṃ bhavatītiśeṣaḥ, yadivā sarvajīvā 'ṇaṃ'ti vākyabhūṣāyāṃ karma 'saṃgahe'tti saṃgṛhṇanti, kīdṛśaṃ sadityāha-'chaddisāgaya'nti ṣaṇṇāṃ diśānāṃ samāhāra: ṣaḍdiśaṃ tatra gataṃ-sthitaṃ ṣaḍdiśāgatam, atra catasro diśaḥ pūrvādaya ūrvādhodigūdvayaṃ ceti ṣaḍbhavanti, itaṃ cātmāvaṣṭabdhākāśapradeśāpekṣayocyate, yatra hyākāśe jīvo'vagāḍhastatraiva ye karma pudgalāste rāgādisnehaguṇayogādātmani laganti na kṣetrāntarāvagāḍhāḥ, bhinnadeśasya tadbhāvapariṇāmābhāvāt, yathā hyagniḥ svadeśasthitān prāyogyapudgalānātmabhāvena pariṇamayati evaṃ jīvo'pīti, alpatvāccehavidiśāmavivakṣitatvenaṣadiśāgatamityabhidhānaṃ, yato vidigvyavasthitamapi karmātmanā gṛhyate, uktaṃ hi gandhahastinā-"sarvāsu dikṣvātmāvadhikāsu vyavasthitān pudgalānādatte" iti, tathā kṣetraprastāve yadvidignirūpaṇaṃ taccāsāmākāśādabhedajñāpanārthaṃ tadbhedena tāsāmapratīteḥ, tathā ca yatkaiścihiśāṃ dravyāntaratvamuktaṃ tadapāstaṃ bhavati, tathā ṣaḍdiggatamapi dvīndriyādīnevādhikṛtya niyamena vyākhyeyamekendriyāṇāmanyathā'pi sambhavāt, tathā cāgama:
"jīve ṇaṃ bhaṃte ! teyākammāpoggalāṇaṃ gahaṇaṃ karemāṇe kiṃ tidisiṃ kareti cauddisiṃ karei paṃcadisiṃ karei chaddisiṃ kare i?, goyamā ! siya tidisiṃ siya cauddisiṃ siya paṃcadisi siya chaddisiṃ kareti, egidiyā ṇaṃ bhaṃte! teyākammapoggalāṇaṃ gahaṇaṃ karemāṇe kiṃ tidisiṃ jāvachadisiṃ kareti?, goyamā! siya tidisiṃ siya cauddisiṃsiya paṃcadisiṃ siya chaddisiṃ karei, beṃdiyateṃdiyacauridiyapaṃciṃdiyā niyamā chaddisiṃ"ti, tacca ṣaḍdiggataṃ sarveṣvapi na tu katipayeṣu pradeśeṣvapi, arthādākāśasyoktanyāyādātmāvaṣṭabdheṣu karma sarvajīvānāṃ saṅgrahe yogyaṃ bhavati, te vā tatsaṃgṛhṇānti, tatsthakarmapudgalān pratyātmano grahaṇahetvaviśeṣāt, tathā sarvaṃ samastaṃ jñānāvaraṇādi natvanyataradeva, ātmā hi sarvaprakṛtiprāyogyān pudagalān sāmānyenādāya tānevādhyavasāyaviśeṣāt pṛthak pṛthag jñānāvaraṇādirūpatvena pariṇamayati, taccaivaṃvidhaṃ karma saṃgṛhītaṃ sat kiṃ kaiścidevātmapradeśairbaddhaṃ bhavati yadvā sarveṇātmanā? ityāha___ 'sarveṇa' samastenā prakramādātmanā na tu kiyadbhireva tatpradeśai; baddhaṃ-kṣīrodakavadātmapradeśaiḥ śliṣṭaṃ tadeva baddhakam, anyo'nyasambaddhatayā hi śṛṅkhalāvayavānāmiva parasparopakāritvādātmanaḥ pradeśānāṃ sahaiva yogopayogau bhavato, na tvekaikaśaḥ, tannimittakaśca karmabandha iti so'pi sarveṇaivatmanā, grahaṇapūrvakatvācca bandhasya tadapyevameva, yadvā tad gṛhītaṃ sat kena saha kiyatkathaṃ vā baddhaṃ bhavati? ityāha- "savvesuvi paesesu" subbyatyayātsarvairapi pradeśaiḥ prakramādātmanaḥ 'sarva' sarvaprakṛtirūpaṃ 'sarveṇa' gamyamānatvātprakṛtisthityādinā prakāreṇa baddhakamiti sūtrārthaḥ ||

Linked texts (1)