Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p253

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p253

Language
Sanskrit

v29.p253

pratipādyata iti bhāvaḥ,
‘bhāve' bhāvanikṣepe vibhaktiḥ 'khalu' niścitaṃ jñācavyā ' ṣaḍvidhe bhāve' ṣaṭprakāraudayikādibhāvaviṣayā, āha-evamanekavidhāyāṃ vibhaktāviha kayā'dhikāraḥ ?, ucyate, 'adhikāraḥ ' adhikṛtam 'atre'ti prastute punaḥ śabdo vākyāntaropanyāse 'dravyavibhaktyā' jīvājīvadravyavibhāgāvasthāpanarūpayā, tasyā evātra pradarśyamānatvāditi bhāva iti niyuktigāthā'ṣṭakāvayavārthaḥ | ityavasito nāmaniṣpannanikṣepaḥ samprati sūtrānugame sūtramuccāraṇīyaṃ, jīvājīvavibhakti me, suṇehegamaṇā io |

jaṃ jāṇiūṇa bhikkhū, sammaṃ jayai saṃjame ||
uttarādhyayana- mūlasūtram - 2-35 / 1465
"
"
vṛ. jīvāśca - upayogalakṣaṇā ajīvāśca tadviparītā jīvājīvāsteṣāṃ vibhajanaṃ vibhaktiḥtattadbhedādidarśanato'pi vibhāgenāvasthāpanaṃ jīvājīvavibhaktistāṃ 'me' mama kathayata iti gamyate ' śṛṇuta' ākarṇayata śiṣyā iti śeṣaḥ, paṭhanti ca 'suneha mi'tti, kathambhūtāḥ santa ? - ekaṃ - darśanāntaroktajīvājīvavibhaktāvagatatvena manaḥ - cittaṃ yeṣāṃ te ekamanasaḥ, ihaiva śraddhānavanta ityuktaṃ bhavati, 'ita:' ityasmādanantarādhyayanādetadviṣayāt śravaṇādvā'nantaraṃ yāṃ jīvājīvavibhaktiṃ jñātvā 'bhikṣuḥ' anagāraḥ pāṭhāntarataḥ śramaṇo vā samyagiti - praśaṃsārtho nipātaḥ, tataśca samyakpraśastaṃ yathā bhavatyevaṃ 'yatate' yatnavān bhavati, kva ? - saṃyame-uktarūpasaṃyamaviṣaya iti sūtrārtha: || āha-jīvājīvavibhaktijñānamiva lokālokavibhaktijñānamapi saṃyamayatanāyāṃ viṣayatayopayujyata evetyāha

jīvā ceva ajīvā ya, esa loe viyāhie| ajīvadesamāgāse aloe se viyāhiyā ||
vṛ. 'jīvāścaivājīvāśca' vakṣyamāṇāḥ ko'rthaḥ ? - jīvājīvarūpaḥ 'eṣa' iti pratiprāṇi pratyakṣaḥ pratīto loko viśeṣeṇākhyātaḥ kathito vyākhyātastīrthakṛdādibhiriti gamyate, jīvājīvānāmeva yathāyogamādhārādheyatayā vyavasthitānāṃ lokatvād, 'ajīva 'tti, anenājīvasamudāya upalakṣyate, sa ca dharmādharmākāśapudgalātmakastasya deśa ityaṃśo'jīvadeśa ākāśamalokaḥ sa vyākhyāto,
-
"dharmādīnāṃ vṛttirdravyāṇāṃ bhavati yatra tatkṣetram | tairdravyaiḥ saha lokastadviparītaṃ hyalokākhyam ||"
iti bhāvārthaḥ | iha ca jīvājīvānāṃ vibhaktiḥ prarūpaṇādvāreṇaiveti tāṃ vidhitsuryathā'sau bhavati tathā''ha

davvao khittao ceva, kālao bhāvao tahā | parūvaṇā tesi bhave, jīvāṇamajīvāṇa ya ||
vṛ. 'dravyataḥ' dravyamāśritya idamiyadbhedaṃ dravyamiti, 'kṣetrataścaiva' idamiyati kṣetra iti, 'kālataḥ' idamevaṃvidhakāla sthitīti, 'bhāvata:' ime'sya paryāyā iti 'tathe 'ti samuccaye 'prarūpaṇā' yathāsvaṃ bhedādyabhidhānadvāreṇa svarūpapodarśanaṃ 'teṣām' iti vibhajanīyatvena prakrāntānāṃ 'bhavet' syājjīvānāmajīvānāṃ ceti sūtrārthaḥ ||

Linked texts (1)