Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p265

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p265

Language
Sanskrit

v29.p265

uttarādhyayana- mūlasūtram - 2-36 / 1514 bhāva evārtho bhavet, tathā ca strīnirvāṇasūtre - kiṃ sa eva sākṣādarthastadupalakṣitaṃ vā śarīraṃ ?, yadi sa eva tadā kiṃ tadaiva tad bhāvo vivakṣyate bhūtapūrvagatyā vā ?, tatra yadi tadaiva tadā nirvāṇāvasthāyāmapi vedasambhavo, na caitadāgamikam, atha bhūtapūrvagatyā tadā devādī nāmapi nirvāṇa prāpti: tathā ca “suraṇāsuraesu catāri hoṃti" ityādyāgama virodha:, teṣvapi bhūtapūrva gatyā caturdaśaguṇasthānasambhavāt, atha tadupalakṣitaṃ [vā ] puruṣaśarīraṃ tadā'sau tadupalakṣaṇaṃ tatra niyatavṛttiraniyatavṛttirvā ?, yadi niyatavṛttistadā''gamavirodhaḥ, parivarttamānatayaiva puruṣaśarīre vedodayasya tatrābhidhānāt na cānubhavo'pyevamasti, athāniyatavṛttiḥ kathamasau tadupalakṣaṇam ?, athaivaṃrūpamapi gṛhādiṣu kākādyupalakṣaṇamīkṣyata ityatrāpi tathocyate, evaṃ sati strīśarīre'pi kadācitpuruṣavedasyodayasambhavāt strīṇāmapi nirvāṇāpattiḥ, yathā hi puruṣāṇāṃ bhāvataḥ strītvamevaṃ strīṇāmapi bhāvataḥ puruṣatvasambhavo'sti, bhāva eva ca mukhyaṃ muktikāraṇaṃ, tathā ca yadyapakṛṣṭenāpi strītvena puruṣāṇāṃ nirvāmamevabhutkṛṣṭena bhāvapuraṣatvena strīṇāmapi kiṃ na nirvāṇam ? iti, na ca samāsāntarāsambhavena strīveda ityatra samānādhikaraṇasamāsakalpanaṃ, striyā vedaḥ strīveda iti ṣaṣṭhīsamāsasyāpi sambhavāt, na cāsya strīśarīrapuruṣābhilāṣātmakavedayoḥ sambandhābhāvenāyuktatvamiti vācyaṃ yatastayo: sambandhābhāvaḥ kiṃ bhinnakarmodayarūpatvena puruṣavatstriyā api striyāṃ pravṛttidarśanena vā ?, na tāvadbhinnakarmodayarūpatvena, bhinnakarmodayarūpāṇāmapi pañcendriyajātyādīnāṃ devagatyādīnāṃ ca sadā sambandhadarśanāt, nāpi puruṣavatstriyā api striyāṃ pravṛttidarśanena, iyaṃ hi puruṣāprāptau svavedodayādapi saṃbhavatyeva, uktaśca - "sā khakavedāttiryagvadalābhe mattakāminyā: " iti,
atha strītvasya palyaśatapṛthaktvāvasthānābhidhānādevamucyate, idamapi na sundaraṃ tatra strītvānubandhasya vivakṣitatvāt saṃbhavati hi stryākaraviccheda'pi tatkāraṇa karmodayā vicchedaḥ tadavicchedācca puṃstvādyavyavadhānena punaḥ strīśarīragrahaṇamiti, kiñca - " maṇuyagaīe caudasa guṇaṭhāṇāṇa hoṃti' tathā 'paṃcidiesu guṇaṭhāṇāṇi huṃti caudasa' tathā 'caudasa tasesu guṇaṭhāṇāṇi huṃti' tathā 'bhavasiddhigā va savvaṭṭhāṇesu hoṃti" ityādi strīśabdarahitamapi pravacanaṃ strīnirvāṇe pramāṇamasti, strīṇāmapi puṃvanmanuṣyagatyādidharmayogāt, atha sāmānyaviṣayatvānnedaṃ strīviśeṣe pramāṇam, evaṃ sati puruṣāṇāmapi viśeṣarūpatā'sti na vā ?, na tāvannāsti, manuṣyagativiśeṣarūpatvātteṣām, athāsti viśeṣarūpatā, tathā sati teṣvapi kathametatpramāṇaṃ ?, yathā ca teṣu pramāṇaṃ tathā kiṃ na strīṣvapīti ?, atha puruṣeṣveva tadarthavaditi strīṣu tasyāpravṛttiḥ, evaṃ sati kiṃ na viparyayakalpanāpi ?, na caivamaparyāptakamanuṣyādīnāṃ devanārakatiraścāṃ ca nirvāṇaprasaṅgaḥ, teṣāmetadvākyāviṣayatvāt, etadaviṣayatvaṃ cāpavādaviṣayatvāt, uktaṃ hi - " apavādaviṣayaṃ parihatya utsargaḥ pravarttate" iti, apavādaśca - "micchādiṭṭhī apajjattage" tathā 'suranāraesu hoṃti cattāri tiriesujāṇa paṃceva" ityādirāgama:, āha ca
"manujagatau santi guṇāścaturdaśetyādyapi pramāṇaṃ syāt | puṃvatstrīṇāṃ siddho nāparyāptādi vadvādhā ||"
iti kṛtaṃ vistareṇa | samprati siddhānevāvagāhanātaḥ kṣetrataścāha - utkṛṣṭā - sarvamahatī cāsau