Pramāṇa · Search · About · API

Uttarajjhayana v29.p264

Uttarādhyayanaśiṣyahitā v29.p264

Language
Sanskrit

v29.p264

. sthānādyaprasiddhatvenetyuktaṃ, tadapyasādhakaṃ, yato na nirvāṇasthānādiprasiddhiḥ kāraṇāvaikalyasya kāraṇaṃ vyāpakaṃ vā yena tannivṛttau tasya nivṛtti, athā''ttha yadi strīṇāṃ muktikāraṇāvaikalyamabhaviṣyat muktirapyudapasyat, tathā ca tatsthānādiprasiddhirapīti, naivaṃ, tatsthānādiprasiddhi prati muktekhyabhicāritvābhāvāt, anyathā hi puruṣāṇāmapi yeṣāṃ muktisthānādyaprasiddhiteṣāṃ tadabhāprasaṅgaḥ, athaitatsādhakapramāṇābhāvena prakṛtahetorasiddhatā, tatrāpi tatsādhakapramāṇasya kiṃ pratyakṣasyānumānasyāgamasya vā ?, tatra yadi pratyakṣasya tadā kiṃ svasambandhinaḥ sarvasambandhino vā ?, svasambandhino'pi kiṃ bāhyaṃ yadyathoditapratyupekṣaṇādirūpaṃ kāraṇāvaikalyaṃ tadviṣayasya yadivā''ntaraṃ yaccāritrādipariṇāmātmakaṃ tadgocarasya ?, na tāvadādyasya, strīṣvapi yathoditapratyupekṣaṇāderakṣūṇavidhānasyekṣaṇāt, atha dvitīyasya tadā tadabhāvasyārvāgdṛśāṃ puruṣeṣvapi samānatvātteṣāmapi kāraṇāvaikalyasyāsiddhiprasaṅgaḥ, sarvasambandhinastu pratyakṣasyāsarvavidā sattvenāsattvena (vā) kvacinniścetumaśakyatvāt, tadabhāvena prakṛtahetorasiddhatetyanudghoṣyameva, athānumānasya, tadapyasat, tadabhāvasya puruṣeṣvapi samānatvāt, na hyarvāgdṛśāṃ strīṣu puruṣeṣu vā tattvatastadravyabhicāri liṅgamasti yenānumānaṃ syāt, athāstyeva puruṣeṣvanumānaṃ, tathāhi
yadutkarṣāpakarṣābhyāṃ yasyāpakarṣotkarṣau tasyātvantāpakarve tadatyantotkarṣavadṛṣṭaṃ, yathā'bhrapaṭalāpagame savitṛprakāśaḥ, rāgādyutkarṣāpakarṣābhyāmapakarṣotkarṣavacca cāritrādi, na ca rāgādyapacayaprakarṣasyāsambhavo yato yatprakṛṣyamāṇahānikaṃ tatkvacitsambhavihāniprakarṣaniṣṭhamapi dṛṣṭaṃ, yathā mani kālikākiṭṭādi, prakṛṣyamāṇahānayaśca rāgādayaḥ, tathaiva teṣāṃ prāṇiṣu pratītatvāt, nanvetatstrīṣvapi samānamiti, nāpyāgamasya, tasya prastutasyāpi sākṣātstrīnirvāṇābhidhāyitvenārthatastatkāraṇāvaikalyasādhakatvāt, na ca strīśabdasyānyārthatvaṃ parikalpanīyaṃ taddhi lokarūḍhita: āgamaparibhāṣāto vā bhavet ?, na tāvallokarūḍhitaḥ, loke hi yasminnarthe yaḥ śabdo'nvayavyatirekābhyāṃ vācakatvena dṛśyate sa tasyārtho, yathā gavādiśabdānāṃ sāsnādimadādayo, na ca strīśabdasya stanādimaṃdākāramarthamantareṇānyasyānvayavyatirekābhyāṃ vācyatvena pratītirasti, uktaṃ ca“stanajaghanādivyaṅgye strīśabdo'rthe na taṃ vihāyaiṣaḥ |
dṛṣṭaḥ kvacidanyatra tvagnirmāṇavakavadgauṇaḥ ||"
iti, nāpyāgamaparibhāṣāto yato nāgame kvacitstrīśabdasya paribhāṣito'rtho yathā vyākaraṇe 'vṛddhirādaiji' ti vṛddhiśabdasyādaicau, dṛśyate cāgame'pi lokarūḍha evārthe strīśabdaḥ “itthīo jaṃti chaṭṭhi" ityādau, na ca tatrāpyarthāntaraparikalpanā, bādhakaṃ vinā tadanupapatteḥ, uktaṃ ca“paribhāṣito na śāstre manujīvaśabdo'tha laukiko'dhigataḥ | asti ca na tatra bādhā strīnirvāṇaṃ tato naṃ kutaḥ ? ||"
-
atha dṛṣṭa evāgame puruṣābhilāṣātmani vedākhye bhāve strīśabdaḥ, idamapi kuto niścitaṃ ?, kiṃ tāvatstrīśabda itiśabda śravaṇamātrātstrītvasya palyaśatapṛthaktvāvasthānābhidhānato vā ?, na tāvatstrīveda iti śravaṇamātrata iti yuktaṃ, yadīha strī sācau vedaśca strīveda iti samānādhikaraṇasamāso bhavettadā strīśabdasyārthāntare vṛttirbhavet, tatsadbhāvaśca bādhakābhāvena vā kalpyeta samāsāntarābhāvena vā ?, na tāvad bādhakābhāvena, tatra hi strīśabdasya puruṣābhilāṣātmako