Pramāṇa · Search · About · API

Samayikasutra (Sāmāyikasūtra)

सामायिकसूत्र

Language
Sanskrit
Date
300 BCE – 600 CE
Extent
365 passages, 24,567 words
Text
partly digitised
Source
archiveorg · Shri Samayik Sutra Sanskrit Chaya Sahit; ed. Mohanlal Dalichand Desai; The Diamond Jubilee Printing Press;… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…

Contents

Text

p20

sāmāyikanuṃ sthāna.

p21

temanāthī sarve aṃge virati pāḻī śakātī nathī sarva virati munino ācāra che deśavirati śrāvakanā bāra vrata kahyā che, temā pāca aṇuvrata, traṇa guṇavrata ane cāra śikṣāvrata che aṇuvrata eṭale sādhunā pāca mahāvratathī aṇu eṭale nānā vrata ā vrata nāme sthūla prāṇātipāta viramaṇa, sthūla mṛṣāvādaviramaṇa, sthūla adattādānaviramaṇa, sthūla abrahma-maithuna-viramaṇa ane sthūla parigrahaviramaṇa, bahudhā prasiddhaja che guṇavrata eṭale jenāthī aṇuvratane guṇa-vṛddhi thāya che te te traṇa che nāme diggata, bhogopabhogamānavrata, anartha daṃḍa-viramaṇavrata, ane śikṣāvrata eṭale śikṣārūpa-suṃdara dharmābhyāsanā sthānarūpa che ā cāra nāme sāmāyikavrata, deśāvakāsikavrata ane proṣadhopavāsa che ā uparathī samajī śakāśe sāmāyika e bāgnatamāṃnu eka ( navamu ) vrata che, ane te śikṣāvrata che, eṭale temā agara tethī suṃdara dharmābhyāsa sādhī śakāya che

p22

pratikramaṇa e śabda āvaśyaka sūcave che, kāraṇake e kriyānu mūḻa nāma “āvaśyaka kriyā che” ā āvaśyakamāṃ cha āvaśyaka samāya che, āvaśyaka eṭale avaśya kriyāne viṣe rūḍha evā sādhu pramukha avaśya kare te, athavā jenāthī jñānādi guṇa ane mokṣa e samasta prakāre vaśa karāya te, temaja iṃdriya, kaṣāyādi bhāvaśatru jenāthī samasta prakāre vaśa karāya te ā pratikramaṇanī āvaśyaka kriyāmā cha adhyayanaāvaśyaka che tenā nāma sāmāyika, caturviṃśatistava (covisatho), vaṃdanaka (vādaṇā), pratikramaṇa (paḍīkamaṇa), kāyotsarga (kāusagga), ane pratyākhyāna (paccakhāṇa) āmā sāmāyikano adhikāra sarva sāvadya (pāpasahita) yoganī virati (viramavāpaṇu-aṭakavāpaṇu) e che ā sāmāyikathī cāritrācāranī ane vīryācāranī śuddhi thāya che

p23

śrāvakane pratimādi tapasyā karavānu kahyu che pratimā eṭale abhigraha-niyamaviśeṣa ā pratimā agīāra che, temā pahelī darśana pratimā, bījī vrata pratimā ane trījī sāmāyika pratimā kahī che sāmāyika pratimā samajavā māṭe pahelī be pratimā jāṇavī joiśe darśana pratimā 'rājābhiyogādi cha āgāra rahita, śraddhāna pramukha cāra guṇe karī sahita evā samakitane bhaya, lobha, lajjā ādi doṣa vaḍe aticāra na lagāḍatāṃ eka māsa sudhī pāḻavuṃ, ane trikāḻa devapūjā vagere karavuṃ te.

p24

vratapratimā te be māsa sudhī khaṃḍanā tathā virādhanā vagara pāṃca aṇuvrata pāḻavāṃ, tathā prathama pratimānī kriyā paṇa sācavavī.

p25

sāmāyika pratimā—traṇa māsa sudhī ubhayakāḻa pramāda vartī be ṭaṃka sāmāyika karavuṃ tathā upara kahela baṃne pratimānī kriyā paṇa sācavavī te. ā kriyā māṭe kahyuṃ che ke “सामाइय मुभवयसंधं” eṭale ubhayasaṃdhyaṃ eṭale prabhāte ane saṃdhyāe baṃne vakhata sāmāyika karavānuṃ nakkī thāya che. āthī paṇa samajāya che sāmāyikanī jarūra dareka sthale rahelī che.

p26

sāmāyikano śabdārtha.

p27

sāmāyikanā suṃdara ane gaṃbhīra āśayavāḻā judā judā artha thaī śake che. temāṃnā mukhya traṇa artha laīe. prathamato समानां मोक्षsādhanaṃ prati sadṛśasāmarthyānāṃ-samyagdarśanajñānacāritrāṇāṃ + āyaḥ lābhaḥ eṭale mokṣasādhana pratye sama kahetāṃ sarakhuṃ sāmarthya che jenuṃ evā samyagdarśana–jñāna–cāritra e traṇano āya kahetāṃ lābha jemāṃ છે તે, બીજો samasya-rāgadveṣāntarālavartitayā madhyasthasya sataḥāyaḥ-samyagdarśanādilakṣaṇaḥ samāyaḥ એટલે મધ્યસ્થ ભાવના લાભ thavo kemake rāga, dveṣa madhyasthapaṇāmāṃ aṃtarāyarūpa che agara e hetuthī

p28

rāgadveṣane ṭālī samyagdarśanādi che lakṣaṇa jenu evo je lābha te, athavā ત્રીજો sarvajīvamaitrībhāvalakṣaṇasya āya. sāmāya એટલે સર્વ જીવ sāthe maitrībhāva karavo e jenu lakṣaṇa che evo je lābha te āno અર્થ એકે sāvadyayogaparihāra niravadyayogānuṣṭhānarūpo jīvapariṇāma. eṭale sāvadyayoga eṭale pāpasahitayogano tyāga ane niravadyayoganu anuṣṭhāna karavu e rūpa jīvano je pariṇāma te sāmāyika kahīe, ane sāvadyayogano tyāga eṭale ārtta ane raudra e be dhyānano tyāga, ane mana, vacana, kāyānā pāpabhāvane rokavā te sāmāyikanāṃ lakṣaṇa. samatā sarvabhūteṣu saṃyamaḥ śubhabhāvanā | ārttaraudraparityāga staddhi sāmāyikaṃ vrataṃ

p29

have cāra lakṣaṇa laīe temā mukhya lakṣaṇa samatā che 1. samatā. upaśama sāra che pravacane.—śrīyaśovijayajī. samatānu yathārtha svarūpa kahī śakāya tema nathī, kāraṇake te anubhavagamya che. sākara svāda cākhyā vagara kahī śakāya tema nathī, tema adhyātmajñānanā bījarūpī samatānā svarūpanuṃ ane sukhanuṃ varṇana karī śakāya tema nathī. topaṇa kiṃcit kahī śakāya ke te game tevā prasaṃgomāṃ manane ekāgra ane samabhāvamāṃ rākhī caṃcaḻa vṛtti na thavī tenuṃ nāma samatā. dvaṃdva vagaranī daśā teja kharī samatā. ā samatā eja sarva śāstrano sāra che. have samatāvaṃta ane samatāhīna jīvanuṃ citra laīe.

p30

samatāvaṃta ane samatāhīnanuṃ citra.

p31

ājakāla jyāṃ tyāṃ joīe chīe, tyāṃ samatā dekhātī nathī. loka udarapoṣaṇa māṭe aneka prakāranāṃ prayatno karī rahyā che; vaibhava bhogavatā śrīmaṃtone paṇa potānā vaibhavathī saṃtoṣa thato nathī, ane divase divase jarūrīāto vadhatī jāya che; ghaṇā loko tene tṛpta karavā asatya ācaraṇa karye jāya che. ane asaṃtoṣamāṃ rahī kāḻa gāḻe che. vaira virodha, adekhāī, garva, ḍoḻa ane daṃbha vadhārī potānuṃ vartana aneka anyāyī rītethī batāve che, adekhāīthī kapaṭa-viśvāsaghāta thāya che ane āthī kusaṃpamāṃ vṛddhi thatī jāya che. sukhanī icchā bahu che, chatāṃ satya sukha maḻatuṃ nathī evuṃ haṃmeśāṃ manamāṃ rahyā kare che. ānuṃ kāraṇa mananī nabaḻāī che, ane te mananuṃ samatolapaṇuṃ khoī besavāthī thāya che. bījānuṃ sāruṃ joī tevā thavānī icchā thāya che, tethī tenī īrṣyā thāya che, mānapānanī icchāthī daṃbha karavo paḍe che. āvī rīte samatānā abhāveja māyā-kapaṭa ane viśvāsaghāta thāya che; jyāre samatāvāḻā satpuruṣo potānī je samaye je sthiti hoya te samaye te sthitimāṃ saṃtoṣa māne che, chatāṃ potānī sthiti sudhāravāne nyāyathī ane saṃtoṣathī puruṣārtha kare che.—āḻasa kadī karatā nathī, ane vaira ādi duṣṭa mananā vikāro śamāvī alpa karatā jāya che; mānanī ke paudgalika sukhanī bhūkha hotī nathī ane sarvane ātmavat gaṇe che. samatāvaṃtane rāgadveṣa na hovāthī kaṣāya paṇa raheto nathī. krodhane bāḻī nāṃkhyo hoya che, ane haṃmeśāṃ śāṃta prakṛtimāṃ rahī uttama bhāvanā bhāve che. dīna duḥkhī joīne tenuṃ dila dājhe che, manamāṃ karuṇā lāve che, tenā karmopara raḍe che, ane tene ātmavat gaṇī teneā uddhāra kare che guṇavata purūṣopara prema rākhī harṣanā āṃsu lāvī ātmaśītaḻatā pragaṭāve che ane potānā ātmaguṇamā vṛddhi kare che samatāvaṃtanī vṛtti. jene samatā pariṇamī heāya che te cittane udāsīna rākhī peātānī raheṇī karaṇī–vyavahāra uṃcā prakāraneā satya, pramāṇika ane nītimaya rākhe che vibhāvathī vṛttine kheṃcī ātmabhāvamā vṛttine lāve che, ane saṃsāranā baṃdhanamāthī chuṭā thavāneā lāga śeādhyāja kare che te pravṛttimā rahī nivṛttineā lābha le che, eṭale parigraha jema vadhāre pramāṇamā cheāḍāya tema karavāmā puratā purūṣārtha vāparī uṃcā guṇeāne avalakhe che, ane peātānī niṃdāthī kheda pāmateā nathī tema peātānī vāhavāhathī khuśa thateā nathī samatānu viśeṣa svarūpa. a sthitisthāpakatā. samatāvaṃtanī āvī mananī vṛtti āpaṇe joī, have samatānu viśeṣa svarūpa jeīe samatā eṭale sthitisthāpakatā, samabhāva, ekībhāva (Equilibrium of mind) caḍatī paḍatīmā, sukha duḥkhamā ā leākamāṃ paraleākamā ekaja jātaneā bhāva rahe che–ātmanirīkṣaṇa– ātmasvarūpanu cintana thatuja rahe che, leākaraṃjananī apekṣā heātī nathī, paṇa cittanī śāṃtavṛtti karavā hameśā lakṣa rahyā kare che kriyāneā tyāga na karatā kriyā sāthe niścayane vaḻagī rahe che niścayabhāva pariṇāmathī je preraṇā thāya che, ane te preraṇāthī je mana, vacana, kāyānī pravṛtti thāya che, te pavitra ane nirmala kriyārūpe che, ane tethī te ‘dharmakriyā upādeya ane ātmāne hitakara che ba sthiratā. samatā upara śāstrakāroe judī judī rīte ghaṇā vistārathī varṇana lakhyu che samatāśataka, śamāṣṭaka, adhyātmakalpadrupamā samatā adhikāra ādimāṃ ghaṇuṃ che, chatāṃ te saṃpūrṇa varṇana ke citra nathī, kāraṇa ke te anubhavagamya hovāthī anubhavāya tyāreja tenuṃ yathārthasvarūpa samajī śakāya che. mahātmā cidānaṃdajī kahe che ke:—

p32

samatāvaṃta purūṣo nirapekṣa hoya che, tethīja teja mahātmā kahe che ke:—

p33

manamāṃ āvato nathī, jemane nāgaṇī jevī bhayaṃkara nārīno paricaya nathī, eṭale jemaṇe viṣayavāsanāne nirmūḻa karī nākhī che teja kalyāṇanuṃ maṃdira evī muktinā darśana kare che 2

p34

je niṃdā stuti kānethī śravaṇa karī harakha śoka kadī āṇatā nathī te jagamāṃ saṃpūrṇa yogīśvaro che, ane niraṃtara guṇaśreṇīmāṃ āgaḻa caḍhatā jāya che eṭale tema karī chevaṭe muktipada pāme che 3

p35

jemanī sāmyatā-mukhamudrā caṃdra jevī śītala che, jemanuṃ hṛdaya sāgara jevuṃ gaṃbhīra che, jeo bhāraṃḍa pakṣīnī peṭhe apramatta-sarvathā pramāda rahita hoya che, ane jeo suragiri eṭale merūparvata jevā niścala pariṇāmī che, vaḻī jema kamaḻa paṃka eṭale kādavamāṃ rahī paṃkajanuṃ nāma dharāvī tenāthī nyāro eṭale judo rahe che, tevī rīte pāparūpī paṃkamāṃ rahī jeo tenāthī lepātā nathī, evā purūṣo cidānaṃdajī kahe che ke uttama hoī prabhunā vhālā che 4-5

p36

samatā e sthiratā che jyāṃ sudhī prabhunuṃ darśana karatā, pratikramaṇa ādi āvaśyaka kriyā karatā, dhyāna dharatā athavā koī kārya karatā sthiratā-mananī ekāgratā āvatī nathī, tyāṃ sudhī te te kāryapara lakṣa ṭharatuṃ nathī, ane śuṣka kriyā thāya che mukhathī udāra sūtro bolāya che, jyāre mananā taraṃgo koī bījī diśāmāṃ jāya che, ane tethī mūḻa kriyānuṃ yogya phaḻa maḻatuṃ nathī dareka kriyānuṃ kaṃī paṇa phaḻa hoya cheja, kāraṇa ke śāstrakāre kahyuṃ che ke ‘yā yā kriyā sā sā phalavatī’ ane tenī sāthe āpaṇe yāda rākhavānuṃ che ke ‘yādṛśī bhāvanā tādṛśī siddhiḥ’ jevī bhāvanā tevuṃ phaḻa, eṭale punyanuṃ kāma karīe, paraṃtu temāṃ samatānī bhāvanā na hoya, to teno lābha to avaśya maḻe che paraṃtu te eṭalo thoḍo maḻe che ke jñānadṛṣṭie te kāṃī nathī ema kahevāmāṃ kaṃī khoṭuṃ nathī śāstrakāre eka jagyāe khullu kahyuṃ che ke -

p37

samatā viṇa je anusare, prāṇī punyanuṃ kāma; chāra upara te līṃpaṇuṃ, jhāṃkhara citrāma. vaḻī śrīman ānaṃdaghanajī śrīśāṃtinātha jinanā stavanamāṃ kathe che ke:— māna apamāna citta sama gaṇe, sama gaṇe kanaka pāṣāṇa; vaṃdaka niṃdaka sama gaṇe, isyo hoye tuṃ jāṇare—śāṃti. sarva jagajaṃtune sama gaṇe, sama gaṇe tṛṇa maṇibhāvare; mukti saṃsāra beu samagaṇe, muṇe bhavajalanidhi nāvare–śāṃti. āpaṇe ātama bhāva je, eka cetanā dhārare; avara savi sātha saṃjogathī, eha nija parikara sārare–śāṃti.

p38

jñānadhyānatapaḥśīla samyaktvasahito'pyaho| tannāpnoti guṇaṃ sādhuryaṃ prāpnoti śamānvitaḥ|| śrīmad yaśovijayajī.

p39

ā uparathī samajāśe ke sāmāyikanu svarūpa samatāmayaja che, kāraṇake kahyu che ke —

p40

jo samo savvabhūesu, tasesu thāvaresu ya| tassa sāmāiya hoi, ima kevalibhāsiyaṃ

p41

sarva yoga viśuddhi. have samatā eṭale mananī sthitisthāpakatā ane sthiratā ema upara kahī gayā te barābara rahe tene māṭe mana, vacana, ane kāyānā yoganī viśuddhi avaśya hovī joīe prathama mana vicāra kare che, pachī te vacanamā pragaṭa thāya che, ane tyārapachī tene śarīrathī ācāramā mukāya che ā traṇe yoga ekatra thaī viśuddha rahī sāmāyikamā pravartatā hoya to sāmāyikanuṃ mukhya lakṣaṇa samatāmā sthita thaī śakāya che, to te sabaṃdhī kaṃī kahīe –pahelā mana śuddhi laīe mananī mukhyatā. manaśuddhi viśe āpaṇe kahīe te pahelā e jāṇavu āvaśyaka che ke mana, vacana ane kāyā evo anukrama dareka sthāne jovāmā āve che dākhalā tarīke manogupti, vacanagupti, kāyagupti; manodaṃḍa, vacanadaṃḍa, kāyadaṃḍa; manoyoga, vacanayoga, kāyayoga; āvo anukrama śrī vītarāga prabhue goṭhavela che to temāṃ sārthakatā, rahasya rahela hovāṃja joīe. te para vicāra karatāṃ ema samajāya che ke manaḥśuddhi pachīja vacanaśuddhi ane vacanaśuddhi pachī kāyaśuddhi thai śake. ā anukrama pheravatāṃ vyatikrama thāya che, ane vyatikrama karatāṃ tenuṃ phala paṇa vyatikrame che-ulaṭuṃ thāya che. tethī kriyā śuddha thavā māṭe prathama manaḥśuddhi joie. te karavā māṭe kriyāmāṃ cāra doṣa tajavā joie.

p42

1. śūnyadoṣa-2 dagdhadoṣa 3 avidhi doṣa 4 ati pravṛtti doṣa. tethīja śrī vīravijaya mahārāje kahyuṃ che keḥcāra doṣa kriyā chaṃḍāgī, yogāvaṃcaka prāṇī re.

p43

artha—upalā cāra doṣathī rahita evī kriyā karanāra prāṇīno yoga avaṃcaka-aniṃdaka-śuddha che, eṭale ātmāne ṭhaganāra nathī.

p44

ā dareka doṣa mana sāthe saṃbaṃdha rākhe che; tevīja rīte jevuṃ mana tevī kriyā; ane te pramāṇe kriyānā nāma apāyā che jevāṃ ke viṣakriyā, garalakriyā ityādi. viśeṣa māṭe juo śrī ānaṃdaghanajī covīśīnuṃ 3 juṃ stavana.

p45

manaḥśuddhi.

p46

ā sarvathī vadhāre upayogī ane mahatvanī che. mananī śuddhi karavī eṭale manane caṃcala na rākhatāṃ ekāgra, ane kharāba vicārothī malina na rākhatāṃ pavitra rākhavuṃ joie. manamāṃ mukhyapaṇe be śaktio che eka kalpanā śakti ane bījī tarka śakti. kalpanā śaktino upayoga karavāthī aneka vicāra-taraṃgo-kalpanāo uṭhe che, ane śame che; āthī mana caṃcala ane vegavān thāya che. vyavasthā rahetī nathī, ane tethī iṃdriyo ke jenāpara mana amala calāve che, jeno mana rājā che tenāpara paṇa nigraha-dāba raheto nathī. āthī saṃyama ke je sāmāyikanuṃ bījuṃ lakṣaṇa che te sacavāto nathī; ā śaktipara dāba rākhanāra mananī bījī mukhya śakti tarkaśakti che tarkaśakti tattvano barābara niścaya karī mananā vicārone niyamamā rākhī tene barābara goṭhavī tenu je yathārtha kārya te tenī pāse karāve che tarkaśaktimā smaraṇa śakti, pṛthakkaraṇa śakti, saṃyogīkaraṇa śakti, grahaṇa śakti, anumāna śakti vagere aneka śaktiono samāveśa thāya che, ane te sarvano yathārtha upayoga karavāthī vastunu yathārtha jñāna–tarka–niścaya thāya che

p47

āvā manapara jaya karavo, eja tattvajñānanī kucī che tethī kahyuṃ che ke mana sādhyaṃ teṇe saghaḻuṃ sādhyuṃ, eha vāta nahi khoṭī

p48

eṭale mana jītyu teṇe sarva jītyu, paraṃtu manane vaśa karavu e bahuja muśkela che adhyātmayogī śrīmad ānaṃdaghanajī stave che manaḍuṃ kimahī na bājhe ho kuṃthujina, manaḍuṃ kimahī na bājhe jema jema jatana karīne rākhu, tema tema aḻagu bhāge hokuṃ thu

p49

āvu muśkela kārya du sādhya che, paraṃtu asādhya nathī ane jema jema āne sādhya karī śakīe, tema tema uṃcā uṃcā guṇasthānanī śreṇīpara caḍhatā jaīe chīe ane jema jema tene sādhya eṭale sthira karī śakatā nathī tema tema āpaṇī saghaḻī kriyā, dhyāna, tapa, japādi phogaṭa jāya che śrīmad yaśovijayajī kathe che ke–

p50

asthire hṛdaye citrā vāḍnetrākāragopanā . puṃścalyā iva kalyāṇakāriṇī na prakīrtitā .

p51

“mana asthira hoya tyā sudhī vacana, netra ane ākāronu game teṭalu gopana karavāmā āve, paṇa te parapuruṣamā āsakta strīnā vacana cakṣu, ane ākāranā gopananī peṭhe niṣphala samajavu–kalyāṇakārī samajavu nahi ” temaja,

p52

jyālaga āve nahi mana śama, tyālaga kaṣṭa kriyā sava niṣphaḻa, jyā gagane citrāma 9tyā0 muḍa muḍāvana akṣarī gaṭharīā, dakṣiṇa kṣetra vana ṭhāma 9tyā0 āpaṇa kamana carego juṭhe jāga, baḻahārī bīju dhāma 9tyā0

p53

vaḻī upadeśaprāsādanā kahyu che ke– manaḥśuddhimabibhrāṇā ye tapasyanti muktaye | hitvā nau ca bhujābhyāṃ te titīrṣati mahārṇave || tadavaśyaṃ manaḥśuddhiḥ kartavyā siddhimicchatā | bahvāraṃbhe'pi śuddhena manasā mokṣamāpnute

p54

para bhakti, samatā, vairāgya vagereno raṃga lagāḍatā e raṃga cirasthāyī ane acala thaśe, ane sādhyabiṃdu thoḍā vakhatamāṃ prāpta thaśe

p55

vacanaśuddhi.

p56

kāyaśuddhinī sāthe aṃtarlagnane saṃbaṃdha dharāvanāra vacanaśuddhi ane mana śuddhi che vacanaśuddhi sāmāyikamāṃ bīje darajje āve che sāmāyika daramyāna banī śake to vacanagupti rākhavī eṭale kaṃīpaṇa na bolavuṃmaunavrata rākhavuṃ ā na bane to vacanasamiti rākhavī eṭale sarve saṃbaṃdhano vicāra karī teno tola karī niravadya vacana kāḍhavuṃ āma karatā koīpaṇa jātanā saṃsāranā kāmamāṃ ādeśa ke upadeśa sīdhī yā āḍakatarī rīte thai na jāya te khāsa dhyānamāṃ rākhavānuṃ che vaḻī je vacana bolavānuṃ che te priya, tathya, ane pathya hovuṃ joie priya bolavuṃ eṭale sāmānī khoṭī khuśāmata karavī ema nathī, paṇa je bolavuṃ te sāmāne pasaṃda paḍe, vhāluṃ-mīṭhuṃ lāge tevī vivekavāḻī bhāṣāmāṃ bolavuṃ, tathya bolavuṃ eṭale khoṭuṃ-asatya na bolavuṃ, paṇa sācuṃ, ane priya bolavuṃ, pathya bolavuṃ eṭale sāmāno lābha jāḻavī joi bolavuṃ te ā traṇe guṇavāḻuṃ vacana jarūra hoya toja ane teṭaluṃja bolavuṃ, eṭale vacanasamiti rākhavī, ane na jarūra hoyato paramātmānuṃ dhyāna karavuṃ ane mauna rahevuṃ eṭale vacanagupti rākhavī

p57

kāyaviśuddhi.

p58.1

koīpaṇa vicārane kriyāmāṃ-ācāramāṃ mūkanāra ā śarīra eṭale iṃdriyo che, tethī āne ācāraśuddhi kahevāmāṃ āve che āmāṃ śarīra śuddhi, vastraśuddhi, upakaraṇaśuddhi, sthānaśuddhi ane vidhiśuddhi e sarveno ekabījāno ghaṇo nikaṭa saṃbaṃdha hovāthī samāveśa thaī jāya che ā dareka saṃbaṃdhe viśeṣa āpaṇe have pachī bolīśuṃ sāmānyarīte ācāraśuddhi rākhavānī bahuja jarūra che jyāṃ sudhī āpaṇo bāhyācāra śuddha ane anukaraṇīya raheto nathī, tyāṃ sudhī bījā māṇasone āpaṇī āṃtarika śuddhi che ke nahi te jāṇavānā prasaṃga āvato nathī. bāhyaśuddhipara āṃtarika śuddhino āpaṇā jevā manuṣyone bahuja ādhāra che; śāstramāṃ je je kriyāo kahī che, te tenī hetu sahita vidhi paṇa che; ane tethī te hetu lakṣamāṃ rākhī yathāvidhi ācaraṇa thāya, to vacanaśuddhi ane manaviśuddhi thayā vagara rahe nahi. pāṃca aticāra. āvī rīte sarva yoganī viśuddhi karavāthī sāmāyikanā prathama ane mukhya aṃga samatānuṃ pūrṇa pariśīlana thaśe; ā traṇa yoganī viśuddhi sāthe traṇa yoganā duḥpraṇidhāna ke je sāmāyikanā pahelā traṇa aticāra che tene atalaga saṃbaṃdha che te ane tenī sāthe chellā be aticāra vicārīe. aticāra eṭale virādhanā athavā deśabhaṃga. jema naṭhārā vāyunā lāgavāthī dhānyanā phalanī yathārtha siddhi thatī nathī tevīja rīte vrata paṇa aticārathī potānuṃ yathārtha phala āpī śaktā nathī, māṭe aticārano tyāga karavo. sāmāyika nāmanā prathama śikṣāvratanā pāṃca aticāra che:— 1. manoduḥpraṇidhāna. 2. vacanaduḥpraṇidhāna 3. kāyaduḥpraṇidhāna.

p58.2

duḥpraṇidhāna eṭale sāvadya kahetāṃ pāpakarma temāṃ pravartavā rūpa jenuṃ lakṣaṇa che te; eṭale mana, vacana ane kāyānuṃ pāpakarmamāṃ pravartavuṃ. e (pratyekano eka aticāra eṭale) pahelā traṇa aticāra che. 4. anādara. eṭale prabala pramāda ādika doṣathī (sāmāyikane) jema tema karavuṃ tathā karavāno āraṃbha karī sāmāyika kārya pūruṃ karyā vināja teja kṣaṇe pāravuṃ eṭale samāpta karavuṃ te; ( āno kāyika–ācāra śuddhinī sāthe saṃbaṃdha che.) 5. smṛtyanusthāpana–(smṛtino nāśa) eṭale sāmāyika karavāno avasara kahetāṃ sāmāyika karyuṃ ke nahi, kyāre karavuṃ joie e prakāranī smṛtino prabala pramāda ādi doṣane laine nāśa te. (āno mana:śuddhi sāthe saṃbaṃdha che kāraṇake smṛti e mananī śakti che. ) - aticāra vicāra. aticāra e deśabhaṃga che, eṭale tethī vratano amuka aṃśe bhaṃga thāya che paṇa saṃpūrṇa rīte vratano bhaṃga thato nathī eṭale te vratabhaṃga nathī koī śaṃkā lāve ke man ādi yoganā du praṇidhānathī sāmāyika niṣphala-nirarthaka thāya che, tethī sāmāyikano abhāva thāya che, ane abhāva thatā samūḻagā vratano bhaṃga thāya che, ane ekalo aticāra thato nathī kāraṇake aticārato vratanu malinapaṇā rūpa hovāthī deśa bhaṃga che, to te kema saṃbhave ? āno uttara eke jāṇī joīne mana ādinā du praṇidhāna thāya, to avaśya vratabhaṃga thāya e vāta sācī che, paraṃtu āmā anābhogathī thāya che eṭale āmā jāṇī joīne puruṣa māṭhu praṇidhāna karato nathī, tethī te aticāra che eka śaṃkā.

p58.3

have koī evī dalīla kare ke sāmāyika eṭale dvividha trividha sā vadya pratyākhyāna che, eṭale dvividha kahetā ‘ na karavu, na karāvavu ’ ema be prakāre, trividha kahetā mana, vacana, ane kāyāe karī ema traṇa pra kāre sāvadya kahetā pāpakarmanu paccakhāṇa karavu tenu nāma sāmāyika āmā mana ādinā du praṇidhānathī pratyākhyānano bhaṃga thāya che, tethī sāmāyikano abhāvaja thāya che, āvī rīte sāmāyikano bhaṃga thavāthī prāyaścita āve che, vaḻī mananu du praṇidhāna (māṃvadyaciṃtana) to du khe karī choḍī śakāya tema che, kāraṇake manane sthira rākhavu bahuja muśkela che āthī ema thāya je ke sāmāyikanu aṃgikāra karavu tenā karatā teno svikāra na karavo eja vadhāre sāruṃ che uparanī śaṃkāno uttara. āno uttara ema che ke sāmāyika be prakāra ( na karavu, na karāvavu ) ane traṇa prakāra ( mana, vacana ane kāyāe karī) aṃgī kāra karyuṃ temāṃ mana vaḍe sāvadyane nahi karūṃ ityādi cha paccakkhāṇa thayāṃ: temāṃthī ekano bhaṃga thavā chatāṃ bījā pāṃca kāyama rahe che, tethī sāmāyikano taddana abhāva na thayo kahevāya; kāraṇake mananā duḥpraṇidhāna mātranī śuddhi mithyāduṣkṛta kahetāṃ micchāmi dukkaḍaṃ devāthī thāya che. sarvavirati sāmāyikane viṣe paṇa temaja jāṇavānuṃ-karavānuṃ che.

p59

gupti bhaṃga thāya to temāṃ micchāmī dukkaḍaṃ devārūpī prāyaścita kahyuṃ che. eṭale mananī śuddhi micchāmidukkaḍaṃ devāthī thāya che. ā vāta śāstramāṃ kahī che ke samiti guptinā bhaṃgarūpa aticāranī śuddhi ‘aho ! huṃ sahasātkāra asamiti thayo !! athavā are ! huṃ agupta kema thayo !! ā prakāranā anutāpa-paścātāpathī thaī śake che. mana vaśa karī śuddha anuṣṭhāna karatāṃ karatāṃ koī vakhata mana jo sāvadyanuṃ ciṃtana kare to tenī śuddhi paścātāpathī eṭale micchāmi dukkaḍaṃ devāthī thāya che, tethī sāmāyika aṃgikāra karyā karatāṃ teno svīkāra na karavo e vadhāre sāruṃ che, e yogya nathī. eto abhyāse karī mana vaśa karī sāmāyika karavuṃ te ati śreṣṭa che. tethī sāmāyikane śikṣāvrata kahyuṃ che. māṭe abhyāsathī kāle karīne aticāra sahita anuṣṭhāna aticāra vagaranuṃ thaī śake che. ghaṇā janmathī cālyo āvato abhyāsa te paṇa śuddha thāya che māṭe mana vaśa thāya ane niraticāra sāmāyikanī śuddhi thāya. evo mahāpurūṣono upadeśa che, kāraṇa ke vratane aticāra samakītapūrvaka pāḻavāthī dharmanuṃ anuṣṭhāna thāya che. samakita sahita vratomāṃ aticārano saṃbhava nathī tyāre anicāra rahita vrato pāḻavā kema kahyuṃ ? teno uttara ke aticāra kliṣṭa karmanā udayathī thāya che. kliṣṭa eṭale samakīta ādinā aṃgikāra karatī vakhateja utpanna thayela śuddhi guṇathī je mithyātvādi karmano anubaṃdha ( eka bījā sāthe saṃlagnapaṇuṃ ) nāśa pāmyuṃ nathī te karmanā udayathī aticāra utpanna thāya che. tātparya eke tathā bhavyatvanī pariśuddhithī mithyātvādino atiśaya anubaṃdha nathī thato tethī samyaktva ādi prāpta thāya che, ane tyāre aticārono abhāvaja hoya che. nahi to samyaktva ādi prāpta thāya topaṇa aticāra rahe che. aticāranu nivāraṇa. aticāranu nivāraṇa kema thāya ? teno uttara eke samyaktva ādinā karelā anuṣṭhānanī śaktithī niḥsamgaṇādika jenu lakṣaṇa che evā samyaktvanā anuṣṭhānanī śaktithī-jīvanā sāmarthyathī aticārono jayaparābhava thāya che kāraṇake śāstrokta anuṣṭhāna karyuṃ hoya to te sarva apa rādharūpa vyādhino vināśa karavānu moṭu auṣadharūpa che māṭe haṃmeśā anuṣṭhāna karavāmāja yatna karavo

p60

sāmāyikanā 32 doṣa. upara āpaṇe kahī gayā, temā mukhyapaṇe mananī śuddhi ane mananā du praṇidhānano tyāga che tenāpara vacanaśuddhi, ane kāyaśuddhino ghaṇo ādhāra che mana bahuraṃgī che sāmāyikamā śuddha pariṇāma rahevānu śāstramā kahelu che, tyāre mana aneka vāṭo vaṇyā kare che, tevīja rīte bhūla, vismaraṇa, manano unmāda ādithī vacana ane kāyāmā paṇa dūṣaṇa āve che ane tethī sāmāyikamā doṣa lāge che ā vakhate daśa mana, daśa vacananā, ane bāra kāyanā doṣa jāṇavā jarūgnā che, ke jethī mana sāvadhāna rahe che

p61

sāmāyikamāṃ ṭāḻavānā 32 doṣa-sajhjhāya. śubha gurū caraṇe nāmī śīṣa, sāmāyakanā doṣa batrīśa, kahīśu tyā mananā daśa doṣa, duśmana dekhī dharato roṣa sāmāyika aviveke kare, artha vicāra na haiye dhare, mana udvega icche yaśa ghaṇo, na kare vinaya vaḍo taṇo bhaya āṇe citte vyāpāra, dhyānataṇu nīpāvyu sāra have vacananā doṣa nivāra, avadya bole kare hukāra le kuṇī vrata para uccāṭa, mukha vagī nheto sannāṭa āvo jāo māre nāṇa, moha karī tūṃ gāḻe gāṇa kare vikathā ne hāsya apāra, e daśa doṣa vacananā vāra; kāyā kerāṃ dūṣaṇa bāra, capalāsana jove diśi cāra. sāvadya kāma kare saṃghāta, āḻasa moḍe uṃce hātha; paga laṃbe bese avanīta, oṭhīṃgaṇa le thāṃbho bhīṃta. mela utāre khaṇaja khaṇāya, paga ūpara caḍāve pāya; ati ughāḍuṃ mele aṃga, ḍhāṃka tema vaḻī aṃga upāṃga. nidrāe rasa phaḻa nirgame, karahā kaṃṭaka tarūe bhame; e batrīśe doṣa nivāra, sāmāyika karajo naranāra. samatā dhyāna ghaṭā ujaḻī, keśarī cora huvo kevaḻī; śrī śubhavīra vacana pāḻatī, svarge gaī sulasā revatī. śrī vīravijayajī.

p62

10 mananā doṣa. aviveka jasasa kitī, lābhaththī gavva bhayi niyāṇadhdhī | saṃsaya rosa aviṇau, vajjai dasa dosa māṇasiyā

p63

kuvayaṇa sahasākāre, lāḍaṇasa chaṃda vayaṇaṃ saṃbheve . kalahaṃ vigahaṃ vihāso, hayati dosā ime aṭha .. turiyagamaṇāgamaṇe, vajjai kopaddasagaṃ vayaga mai . tasmataṇu ya suddhaṃ, duviha sāmāiya hoi ..

p64

12 śarīradoṣa.

p65

pallaṃṭhi aṃdhirāsana, diśi paḍivati kajja ahḍuṃ bhe | aṃgovaṃgamoṭaṇaṃ, ālasa karaḍaka malakhaṃḍu | vi sāmaṇa taha uṃghaṇāi, ivaduvālasa dosa vajjiyassa | kāya samai viśuddhaṃ, egavihaṃ tassa sāmāiyaṃ

p66

11 nidrā doṣa—sāmāyikamā uṃghavu te 12 vastra sakocana doṣa—sāmāyikamā ṭāḍha pramukhanī bīkathī vastrathī śarīra sakocavu te

p67

upasaṃhāra.

p68

ā pramāṇe kāyānā bāra doṣano tyāga karī kāyasamiti yukta eka vidhi sāmāyika karavu, ane ānī sāthe daśa mananā ane daśa vacananā umeratā badhā maḻī batrīsa doṣathī rahita sāmāyika karavī, ane sāmāyikanā upara kahelā pāṃca aticāra ṭāḻavā, ekāgratā ane sāvadhānī na hoya to uparanā pāṃca aticāramāthī koīpaṇa, ane upara kahelā batrīsa doṣamāthī amuka doṣa paṇa āvī jāya che māṭe hameśā ekāgratā ane sāvadhānī meḻavī-lakṣapūrvaka-jāgṛti pūrvaka ādaravī

p69

2. saṃyama.

p70

have sāmāyikanu bīju aṃga nāme sayama laīe sayama eṭale īṃ driyanā viṣayo para samatā che, āthī spaṣṭa jaṇāya tema che ke sama tānuṃ eka sādhana sayama che

p71

iṃdriyo pāṃca che nāme cāmaḍī, ākha, kāna, nāka, ane jībha te darekano viṣaya sparśa, rūpa, śabda, gaṃdha ane rasa che, ane te darekanā viśeṣa viṣaya laīe to badhā maḻī trevīsa viṣayo (viśeṣa māṭe āgaḻa juo) thāya che ā badhā cetana ane acetana sarva padārthamā rahelā che, tenā upara jo samatā prāpta thaśe to mokṣanu sukha hāthamā che strī putra va gere cetana padārtho ane śayyā, vastrādi acetana padārtho e baṃnene aṃge aneka prakāranā viṣayo utpanna thāya che komaḻa sparśathī sukha, ane karkaśa sparśathī duḥkha, suṃdara vastu jovāthī prīti ane kurūpa vastuthī aprīti thāya che, sugaṃdha manane game che, durgaṃdha tarapha aṇagamo thāya che, madhura padārtho svāda letā jībhane pāṇī chūṭe che, ane amadhura padārtho svāda letā mo bagaḍī jāya che, temaja susvara sāṃbhaḻatā kāna ākarṣāya che, ane kusvara sāṃbhaḻī kānamāṃ āṃgaḻī ghālavāmāṃ āve che ema gaṇatāṃ gaṇatāṃ pāṃca īṃdriyanā trevīsa viṣayo thāya che ane tenā vikāro baso bāvana thāya che. (juo āgaḻa).

p72

eka eka īṃdriyanā viṣayane vaśa thavāthī bhayaṃkara ane prāṇaghātaka pariṇāma āve che jevī rīte sparśathī–kāma rāgathī lubdha thayelo hāthī eka moṭā khāḍā upara banāvaṭī hāthaṇī pāse jatāṃ khāḍāmāṃ paḍī paravaśa thāya che, rasanī lolupatāvāḻāṃ prāṇīne śikārī jāḻamāṃ phasāve che, gaṃdhamāṃ matta thayela bhamaro kamaḻamāṃ bīḍāya che, rūpamāṃ phasāyela pataṃgīā dīvāmāṃ paḍī baḻī mare che, ane śabda–svaramāṃ moha pāmela haraṇo śikārīnā bāṇathī mare che, to je pāṃce īṃdriyane vaśa hoya evā pāmara manuṣyo keṭaluṃ badhuṃ duḥkha pāme, te tarataja kaḻī śakāya tema che.

p73

ṭuṃkāmāṃ sāra e che ke viṣayane tyāgī te para samatā lāvo eṭale nija svabhāvamāṃ raho. nijasvabhāvamāṃ rahevā māṭe śubha bhāvanā, tathā śubhadhyāna eṭale apadhyāna evā ārta ane raudra dhyānano tyāga karī dharmadhyāna ane chevaṭe śukaladhyāna dhyāvavā joīe. ā anukrame vicārīe.

p74

3. śubha bhāvanā.

p75

ā sāmāyikanuṃ trījuṃ lakṣaṇa che, ane te mukhya aṃga nāme samatānuṃ bīja che–samabhāva meḻavavāmāṃ uttama auṣadhī rūpa che. ā bhāvanāo mukhya cāra che, ane te nīce pramāṇeḥ—

p76

(1) maitrībhāvanā.

p77

bījā prāṇīonuṃ hita ciṃtavavuṃ te, eṭale bījā sarva prāṇīo upara hita karavānī buddhi. yogaśāstramāṃ ā bhāvanā evī rīte bhāvavānu kahyu che ke “ koipaṇa prāṇī pāpa karo nahi, koipaṇa jīva duḥkhī thāo nahi, ā jagat karmathī mukāo ” āvī bhāvanā bhāvavāthī koi prāṇī pāpa kare, duḥkhī thāya ane karma bādhe evī icchā thatī nathī, eṭaluja nahi, paraṃtu pote potānā taraphathī evu kaṃipaṇa mana, vacana, kāyāthī na thavā de ke jethī te prāṇīo karma bādhī–pāpa bādhī duḥkhī thāya sarva prāṇīone potānā ātmā jevā आत्मवत् सर्वभूतेषु–jāṇī maitrī bhāvanāvāḻā koipaṇa prakāranu duḥkha detā nathī, eṭaluja nahi paraṃtu teonā duḥkhe duḥkhī thaī te duḥkha aṭakāvavā prayāso kare che, eṭale karūṇā bhāvanā bhāve che

p78

(2) karūṇā bhāvanā.

p79

pārakā duḥkhono nāśa karavānī icchā athavā ciṃtā te–athavā bhava rūpa (saṃsāra athavā karma) vyādhithī herāna thatā prāṇīone bhāva auṣadhathī sārū karavānī icchā te karmanā yogathī prāṇīo aśakta, rogī, ane duḥkhī, bhayathī ākuḻavyākuḻa, ciṃtāgrasta, ane dīna eṭale aneka śārīrika ane mānasika duḥkhothī pīḍāyela hoya che, āvā duḥkhomāṃthī ugāravā māṭe je prāṇī tenā upāyo śodhavāmāṃ hameśā vicārato rahī te upāyone kāme lagāḍavā mathyo rahe che te pariṇāme suṃdara ane vikāra vagaranu sukha–samatā rasanu pāna meḻave che.

p80

(3) pramoda bhāvanā.

p81

bījāonā sukhane joi ānaṃda pāmavo te–guṇano pakṣapāta karavo te pakṣapāta eṭale bahumāna athavā manano ānaṃda guṇa eṭale krodha, māna, māyā, lobha, rāga, dveṣa, moha ādi doṣono tyāga, kṣamā, namratā, saraḻatā, udāratā, samatā ādi guṇa āvā guṇono ādara, anukaraṇa, ciṃtana ādithī pakṣapāta karavāthī te te guṇovāḻā thavāya che, ane ā pakṣapāta viśeṣa pramāṇamā te te guṇovāḻānā caritropara ānaṃda pragaṭāvavāthī thai śake che, jemake śrī tīrthaṃkara mahārājano maitrībhāva, gajasukumāḻa ādinī kṣamā, śrīpāḻa rājānī dākṣiṇyatā ādi bhāvī temanī stuti, praśaṃsā karyā karavī. āma karavāthī guṇapara dṛṣṭi rahe che, doṣa taraph najara jatī nathī, tethī vastumātranuṃ tattvasāra rūpa rahasyaja samajavāmāṃ āve che; tethī dharma pamāya che, ane samabhāva-nirapekṣatā āpaṇāmāṃ āvīne vase che.

p82

( 4 ) mādhyastha bhāvanā.

p83

bījāonā doṣonī upekṣā karavī te athavā na ṭaḻī śake tevā doṣavāḻā prāṇī upara udāsīna bhāva rākhavo te. jagatamāṃ sarva prāṇīo koī koī doṣavāḻā hoyaja che, eṭaluṃja nahi paraṃtu keṭalākamāṃ eṭalā badhā mahān pramāṇamāṃ doṣo bharelā che ke jene āpaṇe krūra, pāpī, dharmapatita, niṃdaka, viśvāsaghātaka kahī śakīe; chatāṃ dareke potānā ātmānī sudhāraṇā karavī hoya–samatārūpī amṛtanuṃ pāna karī sthāyī sukha meḻavavuṃ hoya to tene koīnā koīpaṇa jātanā doṣa joī te dūra karavānā prayāsa karavā rūpī karūṇā bhāvanā bhāvavānī che, ane jo prayatna karatāṃ chatāṃ paṇa hita thavāno saṃbhava na hoya to udāsīnatā– mādhyastha bhāvanā bhāvavānī che. āthī je manane viśrāṃti maḻe che te khare apūrva che; ane mananī śāṃtimāṃ samatā rahelī che.

p84

bhāvanāno upasaṃhāra.

p85

ā rīte cāra mukhya bhāvanānuṃ ṭuṃka svarūpa kahyuṃ, tenī sāthe kahevānuṃ ke anityādi je bāra bhāvanā kahelī che tene paṇa bhāvavānā prayatno thaśe to tethī vairāgya, ane rāgadveṣanī nivṛtti āvaśe. maitrī ādi cāra bhāvanā e dharmadhyānanī bhāvanā che, tethī te bhāvanā bhāvavāthī jīva ārtta, raudra dhyānamāṃthī nirāḻo thāya che, tethī mana sthiratā pāmī samatānuṃ grahaṇa kare che, ane anirvacanīya ānaṃdano lhāvo le che. ānī sāthe ārtta, raudra dhyāna śuṃ che te paṇa joī jaīe viṣayono nāśa-viyoga thatāṃ je pīḍā, bhrama, śoka, moha utpanna thāya che tethī khedarūpa prāpta thatuṃ dhyāna pāpanuṃ sthāna che. (3) rogajanita-vāta, pitta ane kaphanā prakopathī thatā roganī pīḍāthī je vyākulatā prāpta thāya che tethī utpanna thatuṃ dhyāna. roga jevāke kāsa, śvāsa-dama, bhagaṃdara, jalodara, koḍha, atisāra, javara ādi. ā dhyāna dukhe karīneja nivāraṇa thaī śake tema nathī, ane duḥkhathī bharapūra che. (4) nidānajanita-bhaviṣya kāḻamāṃ bhoganī vāṃchāthī utpanna thāya te. have pachī mane saṃpatti, strī ādi mananā ānaṃdarūpa vastuo kevī maḻaśe e prakāranā ciṃtavanathī je dhyāna thāya che te. ā saṃsāranuṃ kāraṇa che. vaḻī je potānā puṇyanā ācaraṇathī śrī tīrthaṃkara athavā devanā padanī vāṃchā kare, śatrunā nāśanī icchā kare, athavā potānī pūjā, pratiṣṭhā athavā anya koī lābhanī yācanā kare te nidānajanita ārttadhyāna kare che. āvī rīte ārttadhyānanuṃ svarūpa cāra bhedanā vistārathī ṭuṃkamāṃ kahyuṃ che. ā dhyāna pahelāṃ ramaṇika lāge che, paṇa aṃte to guṇakārī bīlakula thatuṃ nathī, ane te kṛṣṇa, nīla, kāpota evī aśubha leśyānā baḻathī pragaṭa thāya che, ane anādikāḻathī apraśasta saṃskārathī potānī meḻeja jīvone thāya che. ā dhyānanāṃ cinha śaṃkā, śoka, bhaya, pramāda, kalaha, cittabhrama, udbhrāṃti, mananī asthiratā, viṣayanī icchā, niraṃtara niṃdrā āvavī, aṃganī jaḍatā, thāka, mūrchā ādi che; ane ā ārttadhyānanuṃ phaḻa anaṃta duḥkhathī bharapūra evī tiryaṃca gati che, to te dūra karavā yogya che.

p86

raudradhyāna. 4 prakāra. rūdra-krūra-bhayaṃkara āśayathī utpanna thanāruṃ dhyāna te raudra. ā cāra prakāranuṃ che. 1 hiṃsānaṃda, 2 mṛṣānaṃda, 3 cauryānaṃda, 4 viṣayasaṃrakṣaṇānaṃdaparigrahānaṃda. (1) hiṃsānaṃda—hiṃsāmā ānaṃda mānavo te eṭale jīvonā samūhane potānāthī athavā bījāārā māravāthī, pīḍita karavāthī, nāśa karavāthī, ghāta karavāthī harṣa mānavo te āvā purūṣo niraṃtara nirdaya svabhāvanā, krodha kaṣāyathī baḻelā, madathī udvata, pāparūpa buddhivāḻā, kuśīlī, nāstika hoya che ānā cinha hiṃsānā hathiyāra nāme śastrādikano saṃgraha karavo, krūra jīvopara anugraha karavo, ane nirdayatā ādi che (2) mṛṣānaṃda—asatya kalpanāothī malina citta karī je ceṣṭā karavī te jagat‌mā satya dharmanā mārgane choḍī dagāīnā śāstro racī dayā rahita mārgane calāve-asatya caturāī vāparī lokone maṃtra, vyaṃtara enā camatkāra dekhāḍī dhana meḻave tathā saddharmamārgathī patita thai asatya vacanothī bhoḻā jīvane bhramāve te purūṣa mṛṣānaṃda raudra dhyānathī bharapūra samajavo (3) steyānaṃda—corīnā kāryanā upadeśa karavāmāṃ adhikatā, corīnā kāryamā caturatā, tathā corīnā kāryamā tatparatā e saumā āsteyānaṃda dhyāna āve che (4) parigrahānaṃda—āraṃbhasamāraṃbhamā raudra-krūra citta karī udyama rākhī tenā saṃkalpanī paraṃparā vadhāre tenu nāma parigrahānaṃda raudra dhyāna che ā rīte raudra dhyāna kahyuṃ tenā āṃtarika cinha krūratā-duṣṭatā, paruṣatā, vacakatā, kaṭhoratā, nirdayatā ādi che bāhya cinha lāla āṃkha, vāṃkā bhrūśa, bhayānaka ākṛti, dehamā kaṃpa, parasevo thavo vagere che ānuṃ phaḻa narakagati che, māṭe te tajavā yogya che

p87

ārta ane raudra dhyāna apraśasta che, teno tyāga karyā vagara ā nādikāḻathī dharma dhyāna thayuṃ nathī, ane thaśe nahi, kāraṇa ke te dharma rūpī vṛkṣane dāvānaḻa athavā bāḻī nākhanārā che, māṭe teno tyāga karavāthī dharmadhyāna thaśe dharmadhyānanuṃ svarūpa maitrī ādi cāra bhāvanā che ke jenuṃ svarūpa upara āpaṇe kahī gayā chīe to atha praśamamālaṃbya vidhāya svavaśaṃ manaḥ | virajya kāmabhogeṣu dharmadhyānaṃ nirūpaya || —jñānārṇava.

p88

kāraṇa ke kahyuṃ che ke:— sāmāiyaṃ tu kāuṃ, gihakajjaṃ jovi ciṃtae saṭṭho | āttaruddovagao, nīratthaṃ tassa sāmaiyaṃ

p89

cāra aṃganuṃ avalaṃbana.

p90

sāmāyika praśaṃsā. have upara āpaṇe niścaye sāmāyikanu bhāvathī thoḍu thoḍu vivecana karī gayā chīe, te uparathī śrīmad haribhadrasūrinā sāmāyika sabaṃghe anubhavasiddha vākyo vicārīe teo potānā aṣṭakamāṃ kathe che ke - sāmāyikaṃ ca mokṣāṃgaṃ paraṃ sarvajñabhāṣitam | vāsīcaṃdanakalpānā muktametanmahātmanām || artha-vāsalā pratye caṃdana tulya evā mahātmāo māṭe sāmāyika utkṛṣṭa mokṣanuṃ aṃga che ema sarvajña prabhue kahelu che

p91

niravadyamidaṃ jñeyamekāṃtenaiva tattvataḥ | kuśalāśayarūpatvātsarvayogaviśuddhita || sāmāyika kuśala-uttama āśaya rūpa hovāthī, tathā temā sarva yoga-eṭale savaḻā mana, vacana, kāyānā yoganī śuddhithī paramārthe karīne ekāṃteja niravadya jāṇavu

p92

sāmāyikaviśuddhātmā sarvathā ghātikarmaṇa. | kṣayātkevalamāpnoti lokālokaprakāśakam || sāmāyikathī viśuddha thayelā ātmā-prāṇī sarvathā prakāre ghātī karmonā kṣayathī loka ane alokane prakāśa karanārū evu kevalajñāna pāmeche

p93

sāmāyika mokṣanu aṃga che. ā kathananā kāraṇo tapāsīe - 1 sāmāyikamā samatā e mukhya-prādhānya che samatā e sthiratā che sthiratā eja cāritra che ane śuddha daśāmā rahetā teja cā ratra mokṣa che, kāraṇake śrīmad yaśovijayajī kahe che ke-चारित्रं sthiratārūpaṃ, yata siddheṣvapīṣyate એટલે ચારિત્ર સ્થિરતારૂપ છે tethī siddhātmāomā tenī apekṣā che ā uparathī jaṇāśe ke samatā vagara sarva kriyā nakāmī che samatā viṇa je anusare, prāṇī puṇyanuṃ kāma: chāra upara te līṃpaṇuṃ, jhāṃkhara citrāma. ane te samatā cāritrane pāye che, cāritra e meākṣanuṃ eka aṃga che, tethī samatā meākṣanā aṃgarūpe che ane sāmāyikamāṃ samatā prādhānye che tethī sāmāyika paṇa meākṣanuṃ aṃga che. 2. sāmāyikane meākṣanuṃ aṃga kahevānuṃ viśeṣa kāraṇa eke temāṃ sarva yeāganī viśuddhi che. ā viśuddhi āpaṇe upara tapāsī gayā chīe. 3. chevaṭanuṃ kāraṇa temāṃ rahela kuśala āśaya heāya che. kuśala eṭale śuddha āśaya heāya che eṭale sāmāyikanā śāṃta vakhatamāṃ keāinuṃ aniṣṭa icchavuṃ e heātuṃja nathī, tema sarvanuṃ śreya thāo e temāṃ bhāvanā rahelī che; ane tenī sāthe peātānā ātmānā svabhāvamāṃ ramaṇa karavānī śreṇīpara caḍhatāṃ peātānā ātmānuṃ nirīkṣaṇa karavānuṃ rahe che. ātmanirīkṣaṇa-ātmavicāraṇāthī aśuddha vyavahāra, aśuddha uccāra, ane aśuddha vicāra māṭe paścātāpa thāya che, teneā tyāga karavānī buddhi thāya che, te buddhithī niścaya thaī tene tyāga karavānī buddhi thāya che, te buddhithī niścaya thaī teneā tyāga karavānuṃ bane che. ā tyāga karavā māṭe jaina śāstre śrāvakeā māṭe cauda niyama karyā che ane, tethī āgaḻa aḍhāra pāpasthānaka varjī śrāvakanā dharma, muninā dharma vigerenuṃ paripālana karavānuṃ kahyuṃ che. āthī ātmavicāraṇā sāthe ātmajāgṛti pragaṭe che. ane tethī ‘ savī jīva karūṃ śāsana rasī ’ evī uttama maneābhāvanā dṛḍha niścaya rūpe jāgṛta thāya che. āma kuśala āśayarūpa mahāna lābha thāya che, ane te meākṣanuṃ sādhana che. āthī sāmāyika meākṣanuṃ aṃgache. sāmāyika ekāṃte niravadya che. jainaśāstra syādvādamaya che eṭale vacaneā apekṣāe satya heāya che, chatāṃ śrīmad haribhadra sūri jevā prakhara prabhāvaśālī ane niṣpakṣapātī maharṣi kathe che ke ‘ sarvajña mahārāje sāmāyikane ekāṃte niravadya kahela che, te te kai rīte te jeie. niravadya eṭale pāparahita. have sāmāyikanāṃ āṭha nāma, ane te para dṛṣṭāṃta. sāmāyikanā āṭha nāma che sāmāiya samaiya, sammavāo samāsa saṃkhevo | aṇavajjaṃ ya pariṇā, paccakhāṇeya te aṭhā

p94

damadaṃte meajje, kālaya putthā cilāiputte ya | dhammarui ilā teilī, sāmāiya aṭṭhudāharaṇā

p95

peṭhe dīkṣā līdhī, pachī te eka gāmathī bīje gāma vihāra karatā karatā eka dinase hastināpura nagaranī bahāra āvī kāyotsarga dhyānamāṃ ubhā rahyā eṭalāmā rājavāḍīmā jatā rastāmā pāṃḍavoe damadaṃta munirājane kāusaggamā ubhā dīṭhā, te vakhate lokonā mukhathī e damadaṃta rājā che ema jāṇīne pāṃḍavoe ghoḍā uparathī nīce utarī śubhabhāve traṇa pradakṣiṇā daī muniśrīne vaṃdana karyuṃ, ane tyāra pachī te muninuṃ rājyāvasthāmānuṃ bala ane atyāranu cāritrabala joīne temanī stuti karī teo rājavāḍīmā gayā pāchaḻathī kauravo āvyā te vakhate temānā moṭā duryodhane te munine tiraskārapūrvaka māṭhā vacana uccārīne temanā sāmu eka bījorūṃ (phala) pheṃkyuṃ rājānuṃ joīne sāthe bījā sainika ane lokoe paṇa muninī sāme lākaḍā patharā pheṃkīne te muninī cāre tarapha eka oṭalā jevuṃ karī dīdhuṃ muninuṃ śarīra ḍhaṃkāī gayuṃ pāṃḍavo rājavāḍīmāthī pāchā pharatā jue che to muni ḍhaṃkāī javāthī dekhāyā nahi eṭale lokone pūchavā lāgyā ke ‘ahīṃthī muni kyā jatā rahyā?’ lokoe kauravonī duśceṣṭā kahī saṃbhaḻāvī, tyāre pāṃḍavoe turata sevakone kahī lākaḍā patharā vagere kaḍhāvī nakhāvī munirājane bahāra kāḍhī namaskāra karyā, ane pachī potāne sthānake gayā munirājane pāṃḍavo taraphathī māna maḻyu ane kauravo taraphathī apamāna maḻyu topaṇa ukta muniśrīe baṃne upara samapariṇāma rākhyo 2. samayika-sāmāyika-dayābhāva upara dṛṣṭāṃta— śrāvasti nagarīmā yajñadatta nāme brāhmaṇa vasato hato teṇe vairāgyathī dīkṣā līdhī, paṇa dīkṣā pāḻyā sudhī kulanā madano tyāga karī śakyo nahi, maraṇa pāmī devatā thayo, ane tyāthī cyavī rājagṛhī nagarīmā kula madanā yogathī caṃḍālanā kulamā āvī upanyo jyāre te cāṃḍālaṇī thakī janmyo, tyāre teja nagarīmā dhanadatta śeṭhanī strīne chokarā āvatā te marelā āvatā tethī potāne saṃtāna na hovāthī guptapaṇe cāṃḍālaṇīe āvī dravya laī potāno putra āpyo te laī līdho pachī te chokaro anukrame śeṭhane ghera moṭo thayo ane nāma metārya pāḍayuṃ. juvāna thatāṃ vāṇīānī āṭha kanyā ane śreṇika rājānī eka kanyā paraṇyo. bāra varasa sudhī devatā jevāṃ sukha bhogavī devatānā vacanathī pratibodha pāmī śrī mahāvīra svāmī pāse dīkṣā līdhī. pachī ghaṇā deśamāṃ vihāra karatāṃ eka divasa rājagṛha nagaramāṃ sonīne ghera āhāra levā āvyo. te gharamāṃ sonīe śreṇika rājāne māṭe devapūjā sārū ekaso sāṭha sonānā yava ghaḍīne mūkyā hatā, tene teṭalāmāṃ kroṃca pakṣī āvī dāṇānī bhrāṃtimāṃ khāīne bhīta upara jaīne beṭho. sonī paṇa sādhune śuddha āhāra āpī gharathī bahāra āvyo, ane jyāṃ pācho gharamāṃ jaī juve che to tyāṃ sonāno eka paṇa yava dīṭho nahi. tyāre teṇe sādhune cora jāṇī sonīe pūchyuṃ ‘ ahīṃ java paḍyā hatā te koṇa laī gayuṃ ? ’ tyāre sādhue vicāryuṃ ke ‘ kroṃca pakṣīe khādhā che evuṃ jo huṃ ene kahīśa to e mārā vacanathī te pakṣīne mārī nāṃkhaśe ’ tethī pote mauna rahyā. sonīne krodha caḍyo, ane līlī vādharathī muninuṃ māthuṃ bāṃdhī tene taḍake ubho rākhyo. ātī vedanāthī muninī āṃkho nīkaḻī paḍī, tethī ghaṇīja vedanā thaī, paṇa manamāṃ leśamātra dveṣabhāva āvyo nahi. śukla dhyāne caḍhatāṃ aṃtagaḍa kevalī thaī mokṣe gayā. ā rīte prāṇāṃta kaṣṭa paḍe, topaṇa manamāṃ jīva dayāja dhāre, paṇa śarīranī koīpaṇa darakāra na kare e samayika sāmāyika.

p96.1

3. samavāda sāmāyika upara dṛṣṭāṃta kathā. turamaṇi nāmanī nagarīmāṃ kuṃbha nāme rājā hato, tene datta nāmano purohita hato te kālikācāryano bhāṇeja hato. te datta purohite potānā svāmī kuṃbha rājāne balathī bāṃdhī baṃdhīkhāne nāṃkhyo, ane pote rājya bhogavavā lāgyo. anukrame āja nagarīmāṃ kālikācārya āvī comāsuṃ rahyā, te vakhate dattapurohita potānī mātānī preraṇāthī unmattapaṇāe ācāryane vāṃdavā gayo. tyāṃ jaī dharmanī īrṣyāthī ane krodhathī gurūne pūchyuṃ ke ‘ he mahārāja ! yajña karavāthī śuṃ phala thāya ? te kaho. ’ te vakhate gurūe dhairya rākhī kahyuṃ ke ‘ yajñanuṃ phala to hiṃsā che, ane hiṃsānu phala narakapadavī che ’ datta bolyo ‘he mahārāja ! enī sābītī kaī rīte mālūma paḍe ? ’ gurūe uttara āpyo ke ‘ ājathī sātame divase tujane kutarā khāśe, ane tu loḍhānī kuṃbhī pākamāṃ paḍīśa ’ datte pharī pūchyu ke ‘ mahārāja ! te kema manāya ? ’ gurūe kahyu ‘ vaḻī akasmāt tārā mukhamā viṣṭā paḍaśe ane ā mārī kīdhelī vāta kharī thāya to tu samajaje ke naraka javānī vāta paṇa kharī che ’ ā sābhaḻī krodha caḍāvī datte gurūne pūchayo ke ‘ he mahārāja ! tame kevī rīte maraśo ? ane marīne kayā jaśo ? ’ gurūe kahyu ‘ hu samādhimaraṇa pāmī devalokamāṃ jaīśa ’ ā sāṃbhaḻī datta huṃkāro karato thako ācāryanī pāse sipāīonī cokī mūkīne pote ghera jaī aṃtaḥpuramāṃ chāno bharāī beṭho.

p96.2

pachī matinā bhramathī sātamā divasane āṭhamo divasa gaṇato vicāre che ke sāta divasa gurūnā kahevā pramāṇe purā thayā, ane mane kāī na thayuṃ, māṭe huṃ ācāryanā prāṇa laī mana śāta karīśa ’ āma vicārī ghagthī bāhera nīkaḻyo, tevāmā eka mālī te nagarīmāṃ pesato kāryātulyī peṭanā rogathī pīḍāto thako rājamāgamāja laghunīti vaḍīnīti karī upara tṛṇa ḍhāṃkī dīdhā ā rājamārga dattapurohite paṇa cālavā māḍyu, evāmāṃ dattanā ghoḍāno paga te mālīnī viṣṭā upara paḍyo, tethī viṣṭā uchaḻatā dattanā mukhamā paḍī te viṣṭānā svādathī ācāryanā vacana upara camatkāra pāmato, āje sātamo divasaja che ke śu ? ! ! ’ evu samajīne pote pācho ghoḍo aṃtaḥpura tarapha vāḻyo āṭalāmā tenā atyata durācārathī kheda pāmelā evā je prathamanā mahetā musaddī hatā teṇe jaī kuṃbha gajāne baṃdīkhānāmāthī bāhera kāḍhīne gajagādī upara besāḍyo, ane dattapurohitane pakaḍī bāṃdhī laī kuṃbha rājāne soṃpī āpyo rājāe tene taṃbīmāṃ ghālī tenī nīce agni saḻagāvī pachī kutarāne mokalī kadarthanā karāvī āvī rīte datta maraṇa pāmīne naraka gayo kuṃbha rājāe ācāryane ghaṇu sanmāna dīdhuṃ, ane nagaramāṃ loka praśaṃsā karavā lāgyā ā rīte satyavacana upara kālikācāryano dṛṣṭāṃta mananīya che 4. samāsa sāmāyika upara cilātīputranuṃ dṛṣṭāṃta. rājagṛhī nagarīmāṃ dhanadatta nāme vyavahārī (vāṇīo) vasato hato, tene cāra putra ane pāṃcamī susamā nāmanī putrī hatī. tene ghera cilātīputra nāme dāsa (nokara) hato te nitya susamā putrīne ramāḍato.

p96.3

ema karatāṃ eka divasa susamā kanyānī sāthe te dāsane durācāra karato dekhīne śeṭhe tene gharanī bahāra kāḍhī mūkyo, cilātīputra jaine eka coranī pallī (paḍuṃ) ne viṣe rahyo. tyāṃ te pāṃcaso corano svāmī thayo. eka divasa ghaṇā coronī sāthe laine cilātīputra rājagṛhī nagarīmāṃ āvī dhanadatta śeṭhanā gharamāṃ corī karavā peṭho ane susamā kanyānuṃ tathā ghaṇā dhananuṃ haraṇa karī bahāra nīkaḻyo. śeṭhane khabara paḍatāṃ cāra putrane laine tenī pāchaḻa doḍayo, ane nagarano koṭavāla paṇa doḍato doḍato pāchaḻa thayo. āgaḻa cālatāṃ mārga kāpatāṃ śeṭha najīka pahoṃcyo ke te core ḍarathī susamā kanyānuṃ māthuṃ talavārathī kāpī nāṃkhīne tenā dhaḍane agnimāṃ nāṃkhī dīdhuṃ. śeṭhe cilātīputranuṃ āvuṃ bhayaṃkara kāma tathā rūpa joine pācho pharyo. have cilātīputra eka hāthamāṃ māthuṃ, ane bījā hāthamāṃ lohīthī kharaḍāyela talavāra laine bhayaṃkararūpe parvata upara caḍhī gayo tyāṃ mārgamāṃ munirājane kāusagga dhyānamāṃ ubhā joine cilātīputra bolyo ‘are muṃḍa! tuṃ mane dharma kahe, nahito huṃ ā khaḍgathī tārūṃ paṇa māthuṃ kāpī nāṃkhīśa!’ ā sāṃbhaḻī munirāja paṇa tenuṃ tevuṃ svarūpa joi ‘namo arihaṃtāṇaṃ’ e pada kahī ākāśamāṃ uḍayā, ane uḍatāṃ uḍatāṃ kahetā gayā ke ‘1. upaśama eṭale udaya pāmelā krodhanuṃ upaśamana, 2. viveka eṭale sat ane asat vastunuṃ vivecana-bheda, ane 3. saṃvara eṭale rūḍe prakāre āśravajalādinuṃ nivāraṇa karavuṃ e traṇa padamaya dharma che.’ ā sāṃbhaḻī cilātīputra e traṇa padano artha vicāravā lāgyo. vicāratāṃ vicāratāṃ temāṃno eka guṇa paṇa potānā ātmāmāṃ joyo nahī;

p96.4

te vakhate kanyānuṃ mastaka tathā khaḍgane vegaḻāṃ mūkī sama pariṇāma ādarīne uḍī gayelā munirājanā jyāṃ pagalāṃ hatāṃ tyāṃ potānā paga mūkīne kāusagga dhyāne ubho rahyā tyā lohīnī gaṃdhathī kīḍīo tathā ghīmelo āvī tene karaḍavā lāgī, ane sarva śarīra cālaṇī māphaka karī nākhyu topaṇa samatāpariṇāma cāluja rākhyo trīje divase kāla karīne devaloka gayo āvī rīte thoḍā akṣaramāṃ ghaṇu tatva jāṇavu te samāsa sāmāyika upara cilātīputranu dṛṣṭāṃta kahyuṃ

p97

5. saṃkṣepa sāmāyikapara dṛṣṭāṃta.

p98

vasaṃtapuramā jitaśatru rājā hato tene eka divasa śāstra sābhaḻavānī icchā thai cāra paṃḍitone bolāvī śāstra saṃbhaḻāvavānuṃ kahyu paṃḍitoe kahyu 'ṭhīka che, śāstra amārī pāse hājara che' rājāe kahyu 'tamārī pāse keṭaluka śāstra che?' tyāre paṃḍitoe kahyu ke 'amārī pāse cāra lākha graṃtha che' rājāe kahyu 'eṭalu badhu śāstra sābhaḻavānī mane phurasada nathī' tyāre cāre paṃḍitoe sārabhūta mātra eka śloka banāvīne rājāne kahyo te ā pramāṇe—

p99

jīrṇabhojanamātreyaḥ, kapila prāṇināṃ dayām| bṛhaspatiraviśvāsam, paṃcāla strīpu mārdavam

p100

artha—ame cāramāṃno ātreya ema kahe che ke 'jīrṇa bhojana karavu eṭale prathamano karelo āhāra jīrṇa thāya-pacī jāya tyāra pachī bījo āhāra karavo e vaidhaka graṃthano abhiprāya che' kapila ema kahe che ke 'sarva jīvanī upara dayā rākhavī-e dharmaśāstrano paramārtha che' bṛhaspati ema kahe che ke 'koino viśvāsa rākhavo nahi-e nyāyaśāstrano sāra che' ane paṃcāla ema kahe ke 'strī jāti upara komaḻa svabhāva rākhavo paṇa strīno ana thevo nahi-e kāma śāstranuṃ rahasya che'

p101

āma hośiyāra paṃḍitonā dṛṣṭāṃtathī akṣara thoḍā, ane temāṃ rahasya ghaṇu samajāya evī rīte dvādaśāṃgīnuṃ sārarūpa jāṇavu te saṃkṣepa sāmāyika. 6. anavadya sāmāyikapara draṣṭāṃta.

p102

eka samaye dharmaghoṣa ācāryanā śiṣya dharmarūci nāme sādhu māsakṣamaṇanā pāraṇe nagaramāṃ āhāra arthe pharatā pharatā rohiṇī nāme brāhmaṇīne ghera āvyā. tyāre rohiṇīe kaḍavī tuṃbaḍīnuṃ śāka karyuṃ hatuṃ, tene viṣa samāna jāṇīne dharmanā dveṣathī sādhune vahorāvī dīdhuṃ. sādhu svasthānake laī āvī gurūne batāvyuṃ. gurūe paṇa viṣaprāya jāṇī sādhune kahyuṃ ke ‘e āhāra niravadya sthāne paraṭhavī-mūkī āvo.’ tyāre dharmarūci sādhu paṇa niravadya sthāne jaīne pātra dharatī para mūkyuṃ. te mūkatāṃja temāṃthī chāṃṭo bahāra nīkaḻyo. tenī para kīḍīo vaḻagī ane maraṇa pāmī. ā jāṇī pāpathī bītā sarva jīva yonīne sāthe khamāvī tyāṃja besī teṇe kaḍavī tuṃbaḍīnuṃ śākanuṃ bhojana karyuṃ, eṭale tarataja tenuṃ viṣa śarīramāṃ pasaryuṃ tethī samādhimaraṇa pāmī devatā paṇe upanyā. ā rīte niṣpāpa-niravadya ācaraṇa rūpa anavadya sāmāyika. 7. parijñā sāmāyikapara dṛṣṭāṃta.

p103.1

īlāvardhana nagaramāṃ dhanadatta nāmano śeṭha vasato hato, tene dhanavatī nāmanī strī hatī. baṃnene īlādevīnī sevā karatāṃ eka putra thayo teparathī īlācī putra tenuṃ nāma pāḍyuṃ. eka divasa te nagaramāṃ nāṭakīyā ramavā āvyā, tenāṃ ṭoḻāmāṃ eka naṭavānī putrī mahāsvarūpavān hatī, tene joīne pūrvabhavanā snehathī tenī upara īlācīputra moha pāmyo. pachī tatkāla potāne ghera āvī te potānā pitāne kahevā lāgyo ke ‘he pitājī ! mane nāṭakīānī putrī paraṇāvo, nahito huṃ maraṇa pāmīśa paṇa bījī kanyāne nahi paraṇuṃ.’ pitāe kahyuṃ ‘he putra ! e nīca jāti che, ame tane uttama rūpavaṃta vyavahārīyānī kanyā paraṇāvaśuṃ.’ āma ghaṇuṃ samajāvatāṃ putra koī rīte mānyo nahi tethī śeṭhe naṭa pāse jaī tenī putrīnuṃ māṃguṃ karyuṃ. naṭe kahyuṃ ‘amārī nācavānī kaḻā śīkhī, temāṃthī dravya ekaṭhuṃ karī amārī nātane poṣe tene ame amārī beṭī paraṇāvīe !

p103.2

' ā vāta pitāe ilācīputrane kahetā te putre agīkāra karī haṭhathī gharamāṃthī nīkaḻī naṭonī sāthe jai naṭa banī sarva kaḻā śīkhī huśiyāra thayo pachī keṭaleeka kāḻe naṭavā sāthe benātaṭa nagaramāṃ gayo tyānā rājāne potānī kaḻā dekhāḍavā sārū vāsa upara caḍhī aneka tarehanī ramata ramavā lāgyo ane nīce nāṭakīānī putrī vāsanī pāchaḻa ubhī gīta gātī gātī ḍhola vagāḍatī jāya che āṭalāmā rājā paṇa naṭanī putrīnu rūpa dekhī moha pāmyo manamā vicāre che je ' ā naṭavo vāsa uparathī jo nīce paḍī maraṇa pāme to ā naṭavīne huṃ mārā aṃta puramāṃ lai jāuṃ ' have ilācīputra vāsa uparathī utarīne rājāne salāma karī dāna māgavā māḍyu tyāre rājāe kahyu ke ' tārū nāṭaka barābara me joyu nahi, māṭe tu pharīthī vāsa upara caḍa ' ema traṇavāra tene nāṭaka karavā rājāe vāsapara caḍāvyo evā avasaramāṃ eka munirāje āhārane vāste koī eka bhāgyavaṃta śeṭhane ghera āvī dharmalābha dīdho, tyāre te śeṭhanī strī raṃbhā sarakhī sarva śaṇagārathī śobhita thaī uṭhīne rūḍā bhāvathī sādhune vaṃdanā karī modakano thāla bharī vhorāve che, ane sādhu paṇa nīcī dṛṣṭi rākhī āhāra vhore che, paraṃtu te strīnī shāme leśa mātra najara karatā nathī āvu mahāmunirājanuṃ sarva svarūpa vāsa upara caḍelā ī lācīputre joyu tyāre pote manamāṃ vicāravā lāgyo ke ' aho !

p103.3

hu moha jāḻamā paḍyo, paṇa māro to eke artha saryo nahi ' āma vairāgya āṇī anityabhāvanā bhāvato ghātikarmanā kṣaya karī kevala jñāna pāmyo ā vakhate devatāe kevala mahotsava karyo vāsanī lākaḍīnu siṃhāsana banī gayu āvu divya siṃhāsana joī rājādika naṭavā naṭavī sarva pratibodha pāmyā ā rīte parijñā sāmāyikapara īlācīputrano dṛṣṭāṃta 8. pratyākhyāna sāmāyikapara dṛṣṭāṃta. tetalīpura nagaramāṃ kanakaketu nāme rājā hato te rājyanā lobhathī potāne jeṭalā putra āve te mārī nākhato ā rājāne tetalīputra nāme mahetā hatā, tene poṭilā nāme strī ghaṇī priya hatī. ekadā potānī poṭilā strīne aṇamānetī karī, tethī tene bolāve calāve nahi. eka divase tene ghera koī sādhvī āhārane arthe āvī; tyāre te strīe kahyuṃ ke ‘he sādhvījī ! mārā bharathārane vaśa karavāno upāya batāvo.’ sādhvīe kahyuṃ ‘dharma sevana karo, jethī tamārā manoratha phaḻaśe.’ poṭilāe saṃsārathī virakta thaī vairāgya pāmī potānā svāmi pāse dīkṣā levānī ājñā māṃgī; tyāre teṇene mahetāe kahyuṃ ke ‘tuṃ sādhupaṇuṃ pāḻī devatānī gati pāmī, jo mane pratibodha devā āve, to huṃ dīkṣā levānī tane ājñā āpuṃ.’ te poṭilāe kabūla karī dīkṣā laī paṃca mahāvrata ādaryāṃ. evī rīte śuddha manathī cāritra pāḻī samādhithī kāla pāmī devatāpaṇe upanī. have mahetāe rājanī rāṇī sāthe maḻīne rājāno eka putra janmathakīja chāno rākhyo, ane tene potāne ghera moṭo karī sarva kaḻā śīkhavī huśiyāra karyo.

p103.4

āma karatāṃ keṭaleka divase te kanakaketu rājā maraṇa pāmyo, te vakhate mahetāe kanakadhvaja kumārane rājagādīe besāḍyo, ane rājakāja sarva potānā hāthamāṃ līdhuṃ. ahīṃ rājakājamāṃ magna thayo thako te maheto dharma karavānī vāta bhūlī gayo. te avasare poṭilāno jīva je devapaṇe upanyo che, teṇe mahetānuṃ evuṃ svarūpa joīne pratibodhavā sārū rājādika sarva lokanuṃ mana mahetā uparathī utārī nāṃkhyuṃ ! prabhāte maheto rājānī sabhāmāṃ gayo, rājāne salāma karī tyāre rājāe mohuṃ āḍuṃ pheravyuṃ; tethī sabhā māṃhe koīe paṇa mahetāne bolāvyo nahi, te joī mahete jāṇyuṃ je āja mārī upara rājā rīsāyo che. pachī potāne ghera āvīne maravānā aneka upāya karavā māṃḍyā, paṇa devatāe sarva niṣphaḻa karī nāṃkhyā, tyāre te manamāṃ vilakho thayo. te vakhate devatā pragaṭa thaīne pradhānane kahevā lāgyo ke ‘are mahetā ! saṃsāranuṃ svarūpa evuṃ che, koī koīnuṃ nathī. sau koī svārthanā sagāṃ che.’ ityādi devatānāṃ vacana sāṃbhaḻī pradhāna pratibodha pāmyo. devatā potāne sthānake gayo. mahetāe paṇa saṃsāra asāra jāṇī sarva ṛddhi chāṃḍīne dīkṣā līdhī. sādhupaṇuṃ pāḻatāṃ duṣkara tapa karī sarva pāpa ṭāḻī kevaḻajñāna pāmyā ā rīte pratyākhyāna pariharavāṃ yogya vastuno tyāga karavārūpa sāmāyikanuṃ dṛṣṭāṃta

First 92 of 370 passages. Read on

See also: more in The Mūlasūtras ("root texts")