Nalacampu 5.17
Viṣamapadaprakāśa 5.17
- Language
- Sanskrit
5.17
matteti || mattaḥ klībo mātaṅgaḥ śabarastadvadṛcchasi ceṣṭase'vaśyam | sa hyanucitaceṣṭaḥ tvamapi tathā klībā | mlecchābhigamastvanucitatvānta vyākhyeyaḥ | pakṣe mātaṅgo hastī | yasyā bhavatyā ālocanaśrīvivekasaṃpadapramāṇā pratyakṣādipramāṇāpetā sā tvaṃ balino balavato rājñaḥ saṃśraye'valagnāvaṣṭabdhā kasya pūjyasyāpūjyasya vā adhikṣepaṃ tiraskāraṃ na karoṣi | sarvasyāpi karoṣyeva | pakṣe locanaśriyaḥ prasṛtyādipramāṇātiriktavam | balirudararekhā | avalagnaṃ madhyam | evaṃvidhā sā tvaṃ śubhalakṣaṇā kasya ādhikṣepaṃ manaḥpīḍāyā apanòdaṃ na karoṣi ||
taditi || tasmād | alaṃ pūrtyatāmanena | ālāpe saṃbhāṣe ālasyābhyasya sato anyasya ca prapañcena vistāreṇa | prakṛtaṃ prakriyatā iti bhāvaḥ | uktayo hi sapratipakṣā bhavantītyālapratiṣedhe sato'pi pratiṣedhaḥ | tathāhi—'santaḥ saccaritodayavyasaninaḥ prādurbhavadyantraṇā sarvatraiva janāpavādacakitā jīvanti duḥkhaṃ sadā | avyutpannamatiḥ kṛtena na satā naivāsatā vyākulo yuktāsuktavivekaśūnyahṛdayo dhanyo janaḥ prākṛtaḥ' | athavā ālāpasya ālenāvasturūpeṇa san na paramārthena san yo'sau prapañcastenālaṃ nirarthakatvāt | yaduktam—yadevārthakriyākāri tadeva paramārthasat' | dāruṇaṃ na yaśobhājanapāṭhānahiṃsaketyādikasya munīnāṃ pratipādanādraudraṃ vadanaṃ yasyāstasyāḥsaṃbodhanam | na araviṃ naktaṃ samayam | apitu saraviṃ saṃdhyāsamayaṃ munayo'pyanupāla yanti | naktamityanena saṃdhyā lakṣyate | vayamapi munayastato'smākaṃ saṃdhyāvasara ityabhiprāyaḥ| stutau aravindavadvaruṇaṃ vadanaṃ yasyāstasyāḥ saṃbodhanam | naite munayaḥ saṃdhyākālamanu paścātpālayanti | avaśyavidheyatvāttatkālamevetyarthaḥ | tasmādanujānīhi yāmo vayam ||
itīti || ityuktā sā rājñā maharṣe ityādyabhidhāyātithyasatkriyāyogyamupādāya harṣayituṃ praṇatiṃ cakre ||
munistviti || vṛttamukto varttulamauktikaḥ śīlarahitaśca | doṣāśabdo bhujaparyāya iti doṣā bāhū ālayo yasya | doṣā avadyāni ca | yadviśvaḥ—'doṣā rātrau bhuje'pi ca' | jaghane bhavaṃ jaghanyaṃ garhitaṃ ca | tādṛk padamāśrayo yasya | 'sadā śaśvat pade pādāvadhiṣṭhānamāśrayo yasya | pakṣe satāmapyāpadāmrāsamantādadhiṣṭhānaṃ nagaram | āpadāmādheśca sthānamiti vākye tu suṣāmāditvātṣatvam | iti prakṛte'laṃkārasya varṇanaṃ gauṇavṛttyā dūṣaṇam | tasmādevaṃ doṣayukto'laṃkāro yuṣmādṛśīnāmeva bhāti; nāsmākaṃ yatīnām | yato hi cāritramaṇḍanāḥ narmmaṇastu alamatyarthaṃ kāro rājagrāhyaāgastvādṛśīnāṃ rājapatnīnāṃ saṃgacchate, nāsmākaṃ vanavṛttīnām | lokasyopakurmma eva vayaṃ, na kuto'pi kiṃcitpratigṛhṇīma iti bhāvaḥ | iyaṃ ca sugandhiḥ sabhṛṅgalāpā srak cīnāṃśukaṃ ca tavaiva yuktaṃ, nāsmākam, yasmāt parito malaṃ vahati | tathā nibaddhamadhunā samavetasurayā karālā evaṃbhūtāsau srak | apācīnaṃ nikṛṣṭaṃ ca vāsaḥ | iti samayaṃ kaṃcicchleṣoktibhirnirgamya gaganamudagāt ||
Linked texts (1)
- Nalacampū — Trivikramabhaṭṭa, Sanskrit