Pramāṇa · Search · About · API

Nalacampu 6.9

Viṣamapadaprakāśa 6.9

Language
Sanskrit

6.9

koṣṇamiti || sakhīśyā mantraṇe | nviti vitarke | tava karṇayormadhye kiṃ valātailaṃ niṣicyamānamasti | kiṃ vā mṛdutittiripicchaṃ mandaṃ bhramadasti | yena hetunā | aṅgeṣu śarīrāvayaveṣu | nimagnā ye kāmaśarāḥ teṣāṃ prasphārāṇi picchāni tadvacchuviyasya sa tathokto romaṇāmudgamo romāñco nīlyā oṣadhiviśeṣeṇa mecakitasya śyāma litasya uccakañcukasya kāntiṃ dadhāti | prasphāratvaṃ picchānāmapraveśe hetuḥ | anyathā śareṣu praviṣṭeṣu picchānyapi kathaṃ na praviṣṭāni tena picchucchaviriti kavirācaṣṭe |
astīti || prabhāvo māhātmyam | viprāṇāṃ bhāṃ tejo'vatīti | virodhe virvyapetārthaḥ śuciḥ puṇyam | virodhe tu grīṣmaḥ| yadviśvaprakāśaḥ-śuciḥ śuddhe'nupahate śṛṅgārāṣāḍhayoḥ' iti | 'grīṣme hutavahe'pi' iti || ghanaḥ pracura āgamaḥ siddhānto yasya | vā mamuccaye | ariḥ śatruḥ | virodhe ghanāgamasamayo varṣākālaḥ| sa ca vāribahulo bhavati || śiśiraḥ śīto māghaphālgunau ca | jāḍyaṃ mauryyaṃ himaṃ ca | ityuṣṇavarṣāśītakālavyatirekaḥ | tathā kuśalena catureṇa vayovasthāsaundaryeṇa rāmaścāhaḥ | tathā videhā deśāsteṣāmayaṃ vaideho bhāgastena janakākhyanṛpatipratimaḥ| anyatra rāmo dāśarathiḥ | vai vitarke | dehasya bhāṃ kānti gacchati vyāpnoti iti kṛtvā ḍapratyaye deśaprabhāveṇa śarīrakāntyanuhāriṇā rāmaṇīyakena saundaryeṇa | kuśasya lavasya ca janako janayitā| naiṣadho niṣadhadeśīyaḥ prajāpatī rājā | samare yuddhe na kadācidabhibhūtaḥ | virañcastu viṣṇunābherbhūto jātaḥ ||
yasya ceti || atra prathamātṛtīyayoḥ śleṣaḥ | bahuśa iti | abhayā bhayarahitā | tṛtīyānte bahvī śobhā yasyāṃ tayā | tathā akhaṇḍau nayaḥ ṣāḍguṇyaṃ yasyām | tṛtīyāyāṃ na khaṇḍanamasyāḥ | tathā sañśobhano jayo yasyāḥ | senāpakṣe sajjayā śravaṇayā ||
yasya ceti || nistriṃśatā khaḍgatvam | kucābhyāmāturyaṃ durvahabharatvāt | kūpapradeśasya sevāmṛgayābhyāseṣu tathā lubdhaka iti 'paryāyaḥ ekārthaṃ śabdāntaram' : tathā dharmanāmā drumo yanmayaṃ dhanurvidhīyate | tasya cchedaḥ kartanam | kṛpāṇādiṣveva nistriṃśatādīnīti parisaṃkhyoktyā na tasyeti śeṣaḥ | tasya rājño 0 na | nistriṃśatā krūrakarmaṇyam | kutsitaṃ cāturyam | tathā kutsita upadeśo yeṣāṃ teṣāṃ dāmbhikānāṃ sevā | tathā kutsito lubdho lubdhakaḥ | tasya paryāyaḥ 'pariṇāmaḥ| tīkṣṇatā āyaḥśūlikatvam | dharmasya puṇyasya cchedaḥ |
evamasyeti || kare rājabhāge sthitamaśeṣaṃ maṇḍalaṃ deśam | anavarataprathitavijayairhṛṣṭasya | kaṃ jalam | elā latā | asanaḥ pītamālaḥ | taiḥ sundarairabhiramyeṣu kānanaviśeṣeṣu | vicaratastasya sakāmaniṣadhastrīpīnoccakucakumbhayoravaṣṭambhena masṛṇitaṃ vakṣaḥsthalaṃ yasya tathoktasya sataḥ sukhena yānti divasāḥ | viharaṇakṛtamiha hareṇa sahaupamyam | tadā | karaḥ pāṇiḥ | śeṣākhyo nāgaḥ tasya maṇḍalaṃ kuṇḍalākāraṃ vapuḥ | vijayā gaurīsakhī | nandī harapratīhāraḥ | kailāso giriḥ nābharmukhyārthaḥ ||
kadeti || niṣṭhyūtaṃ nirasanam | 'niṣṭāpitam' iti pāṭhe tu niḥśeṣeṇa sthāpanam | aviratam | vicitranāmabhirbhargabhagavastrinetrādibhiḥ | sāmavedāyaiśca | virañcena viracitastutim ||
krameṇeti || kucakumbhasya candramāḥ | mecakacūcukasya lāñchanamupamānam | acchamamṛtameva yatpayo nīraṃ tena piṣṭe ghṛṣṭe yo'sau mūrtimatvāṃ madhusamayamadanamṛgāṅkamaṇḍalānāṃ rasaḥ tenāleptumātmānamiyeṣa ||
evamantariti || dyaurapi pragre ravimaṇḍalaṃ janayati | tamapi dīptitatikṛtaveṣṭanam | tathā samastadīpaprabhṛtitajasvitejomuṣam | pādāḥ kiraṇāḥ | putrapakṣe ā īṣat lohitau pādapallavau tayorballasitapaṅkajavacchāyā yasya | tathā vidyutāṃ lolanaṃ lolo vilāsaḥ | maṇḍalaḥ puṃsyapi ||

Linked texts (1)