Meghaduta 2.22
Sañjīvinī 2.22
- Language
- Sanskrit
2.22
āloketi || he megha, sā mapriyā | baliṣu nityeṣu proṣitāgamanārtheṣu ca devatārādhaneṣu vyākulā vyāpṛtā vā | viraheṇa tanu kṛśaṃ bhāvagamyam | tatkārśyasyādṛṣṭacaratvātsaṃprati saṃbhāvanayollekṣyamityarthaḥ | matsādṛśyaṃ madākārasāmyam | matpratikṛtimityarthaḥ | yadyapi sādṛśyaṃ nāma prasiddhavastvantaragatamākārasāmyaṃ tathāpi pratikṛtitvena vivakṣitamitarathāle khyatvāsaṃbhavāt | akṣayyakośe “ālekhye'pi ca sādṛśyam” ityabhidhā nāt || likhantī kacitphalakādau vinyasyantī vā citradarśanasya virahiṇīvinodopāyatvāditi bhāvaḥ || etacca kāmaśāstrasaṃvādena samyagvivecitamasmābhī raghuvaṃśasaṃjīvinyām “sādṛśyapratikṛtidarśanaiḥ priyāyāḥ” ityatra | madhuravacanāṃ mañjubhāṣiṇīm | ataeva pañjarasthām | hiṃsebhyaḥ kṛtasaṃrakṣaṇāmityarthaḥ | sārikāṃ strīpakṣiviśeṣām | he rasike, bhartuḥ svāminaḥ smarasi kaccit || “kaccitkāmapravedane” ityamaraḥ || bhartāraṃ smarasi kimityarthaḥ || “adhīgarthadayeśāṃ karmaṇi” iti karmaṇi ṣaṣṭhī || smaraṇe kāraṇamāha—hi yasmātkāraṇāttvaṃ tasya bhartuḥ | prīṇātīti priyā || “igupadhajñāprīkiraḥ kaḥ” iti kapratyayaḥ || ataḥ premāspadatvātsmartumarhasīti bhāvaḥ | ityevaṃ pṛcchantī vā || vāśabdo vikalpe ||
“upamāyāṃ vikalpe vā” ityamaraḥ || te tavāloke dṛṣṭipathe purā nipatati | sadyo nipatiṣyatītyarthaḥ || “syātprabandhe purātīte nikaṭāgāmike purā” ityamaraḥ || “yāvatpurānipātayorlaṭ ||” iti laṭ ||
Linked texts (1)
- Meghadūta — Kālidāsa, Sanskrit