Meghaduta p183
Vidyullatā p183
- Language
- Sanskrit
p183
atha tatra sākṣādvasato harasyājñayā sarvajanadurvāro māro'pi savinaya eva vartate; kā punaranyeṣāmakṛtyasya vārtāpīti pratipādayan, bhaṅgyā tadīyavanitāvibhramāṇāṃ durvāravīryatvamāha—matveti | matvā na tu dṛṣṭvā, tattādṛśakopāṭopaduḥsahatayā nirūpyetyarthaḥ | devaṃ madanaśaravyāpāramantareṇāpi svāvyatiriktatayā devyā saha krīḍāparam; 'śraddhā kāmaṃ tathā darpam' ityupakramya 'sukhaṃ siddhiryaśaḥ kīrtirityete dharmasūnavaḥ' iti śrīviṣṇupurāṇokteḥ, dharmasya dorapu śraddhāyāṃ dākṣāyaṇyāmutpannasya kāmasya sargātpūrvameva jagatpitroḥ śivayoranādisiddhayornirupādhikasaṃbandhasiddheḥ | dhanapatisakhaṃ nidhipatervaiśravaṇasya sakhāyam; tadanugrahārtha tatra vāsa ityarthaḥ | anena balavadarinivahabhayacakitacetasāṃ dhanavatāṃ balīyāṃsaṃ suhṛdamanāśritya kutaḥ sukhāsiketi vyajyate | sākṣāt bhaktajanadhyānapūjanārthamavalambitena pañcakṛtyopayuktapañcabrahmātmakena vapuṣā, na tu pratimārūpeṇetyarthaḥ, 'sādhakasya tu lakṣārthe tasya rūpamidaṃ smṛtam | tadvapuḥ pañcabhirmantraiḥ pañcakṛtyopayogibhiḥ ||' iti 'īśatatpuruṣāghoravāmādyairmastakādikam' iti cāgamāt | vasantaṃ na tu carantam, gṛhābhimānena sadā niṣīdantamityarthaḥ | anena tāhaśe deśe kiṃcidapyaparādhyataḥ pracaṇḍadaṇḍāpattidyotyate | prāyaḥ bāhulyena, niścitamityarthaḥ | cāpaṃ na vahati na tu na pravartata iti, āḍambaramātrasyaiva prabhuvidveṣajanakatvam; na punastenaiva sthāpitasya svakṛtyānuṣṭhānasyeti bhāvaḥ | cāpavahanasya śarasaṃdhānārthatvāt tanniṣedhena kusumaśaraprayoga eva nodyuṅkte ityartho labhyate | bhayāt caṭulajvālājālacūḍālaphālanayanapāvakarasābhijñatayā punarapi tattāddaśavyasanāpātasaṃtrāsādityarthaḥ | manmatha iti, māddeśapveva tasya cāpavahane nirbhayatvamiti sotprāsavacanam | ṣaṭpadajyaṃ madhukaramālāmaurvīkam | anena jhaṃkāramukharabhrūbhrāvalīkolāhalaśaṅkākulitatvāditi dyotyate | ṣaṭpadajyaṃ cāpaṃ na vahatītyanena tathāvidhasya phalāvyabhicāriṇaścāpāntarasya, tatkṣepyāṇāṃ śarāntarāṇāṃ ca sadbhāvaḥ, tatprayoge nibhṛtatayā niḥśaṅkatvaṃ ca prakāśyate; tadeva sādhanāntaramāha— sabhrūbhaṅgaprahitanayanaiḥ bhrūbhedasahitaṃ prayuktanetraiḥ | kāmilakṣeṣu rasikajanarūpeṣu śaravyeṣu | amoghaiḥ avyabhicāribhiḥ; manovikārarūpasya kāryasya karaṇāt | tasya manmathasya, cāpasya vā | ārambhaḥ pravṛttiḥ | hetuhetumatorabhedopacārāt pravṛttyuddeśyaṃ prayojanamātra ārambha ityucyate; nijasāmrājyanirvahaṇamityarthaḥ | caturavanitāvibhramaiḥ vidagdhataruṇīvilāsaiḥ | atra kāmināṃ lakṣyatvena rūpaṇāt bhrūbhaṅgānāṃ dhanurlatātvena, nayanānāṃ bhallatvena, vibhramāṇāmāyudhāntaratvena ca rūpaṇaṃ labhyate | eveti | pūrvacāpasyāsādhyeṣu tapasvijaneṣvapi teṣāṃ sādhakatvāt, etadasādhye tu viṣaye tasya dūrataḥ kuṇṭhitatvāt sādhanāntarasyāpekṣaiva nāstītyarthaḥ | siddhaḥ prāptaḥ | bhūtanirdeśaḥ prayogānantarameva phalajhāṭityaṃ prakāśayati | atra pratīpamalaṃkāraḥ, bhrūbhaṅgādi-
Linked texts (1)
- Meghadūta — Kālidāsa, Sanskrit