Pramāṇa · Search · About · API

Meghaduta p184

Vidyullatā p184

Language
Sanskrit

p184

atha pure varṇite tadantaḥpātitayā pratipāditasādhāraṇaguṇa-viśiṣṭaṃ svabhavanaviśeṣaṃ viśepalakṣaṇairvivicyopadiśati— tatreti | tatra varṇitāyāmalakāyām | agāraṃ gṛham | dhanapatigṛhān, uttareṇa yakṣarājakulasyottarabhāge saṃnikṛṣṭe | 'enabanyanarasyām' ityenapratyayaḥ | 'enapā dvitīyā' iti dvitīyā | gṛhāniti, 'gṛhāḥ puṃsi ca bhūmnyeva' ityabhidhānāt puṃliṅgatve niyatabahuvacanatvam | anena rājavālbhyamadhikāragauravaṃ ca dyotyate | asmadīyaṃ na tu madīyam, pitṛpitāmahaparaṃparāpatitamityarthaḥ | dūrāt lakṣyaṃ dūrata eva dṛśyam; uttuṅgatvāt | tvadamaradhanuścāruṇā tvadīyendracāpavat sundareṇa, pratyuptavividharatnadyutiśabalojjvalatvāt | athavā tvadīyenendracāpena likhitena ratnaprabhājanitena vā yogāccāruṇā; 'indrāyudha-dyotitatoraṇāṅkam' itivat | toraṇena bāhyadvārastambhasaṃniveśena | 'toraṇo'strī bahirdvāram' ityamaraḥ | yasya agārasya | udyāne ākrīḍe | anena svasya yakṣaśreṣṭhatvātpraśastavasturamaṇīyatvamudyānasya dyotyate| 'pumānākrīḍa udyānaṃ rājñaḥ sādhāraṇaṃ vanam' ityamaraḥ | kṛtakatanayaḥ kṛtrimaputra iti, udareṇa dhāraṇameva na tasya kṛtam; snehastvaurasa iveti dyotyate | tadevopādayati—kāntayā vardhitaḥ priyayā, na tu ceṭījanena, svakarakisalayottbhibhataśātakumbhasaṃbhṛtairambhobhirvātsalyātsvayameva paripoṣita ityarthaḥ | anena tasyāḥ priya iti svasya tasminsnehātiśayo dhvanyate | me iti, tatsaukumāryasadayena mayā prārthyamānāpi māmapi tasminkṛtye nānumanyeteti dyotyate | hastaprāpyastavakanamitaḥ saubhāvādanunnatatve'pi saṃskāravaśātkusumita iti, namita iti stavakaprācuryaṃ ca dyotyate; prayāsaprayojanapradānaprakrameṇa tasya putravatkṛtajñatvaṃ ca | hastaprāpyaḥ adhaḥsthitānāmiti śeṣaḥ | mandāravṛkṣa ityanena, kulaputrasyaiva vardhanamupakārāyetyabhivyajyate | udyāne bālamandāravṛkṣa ityanena, tatra mahatāṃ manoharāṇāṃ taruviśeṣāṇāṃ bāhulye'pi kṛtakatanayatvenāsya saviśeṣasaṃskṛtatvābālakṣaṇatvamiti dyotyate | svabhāvoktiralaṃkāraḥ |

Linked texts (1)