Karnamritaprapa (Bhatta Someshvara) (Karṇāmṛtaprapā (Bhaṭṭa Someśvara))
कर्णामृतप्रपा (भट्ट सोमेश्वर)
- Language
- Sanskrit
- Author
- Bhaṭṭa Someśvara
- Extent
- 304 passages, 4,196 words
- Text
- partly digitised
- Source
- archiveorg · Karnamrita Prapa Series No. 2 Rajasthan Puratan Granthmala; ed. Muni Jinavijaya; Rajasthan Puratan… · Scan of a printed edition hosted by the Internet Archive (archive.org); the ancient text is in the public…
Contents
Text
1.2
taṃ smarāmi smarāmitraṃ yenāsmi smaraṇādapi
śubhānāmaśubhānāṃ ca karmmaṇāmatṛṇīkṛtaḥ
1.3
antarjampāpātanirmuktadehān
martyānūrddhvaṃ gacchato'nucchalantī
anvetīva snehataḥ sīkarāṇāṃ
śreṇiryasyāstāmahaṃ naumi gaṅgām
1.4
kaṣṭānaṣṭaupi nirviśya rasāṃsteṣvadya nīrasaḥ
śrīkumārasuto brūte pipāsurnnavaṃ rasam
1.5
viṣayarasanirantarānupānaprakupitamohakaphopagumphitātmā
trikaṭukaguṭikāmiva trivedīṃ
vadanagatāmahamanvahaṃ vahāmi
1.6
yo yaḥ prādurabhūd bhāvo bhavaṃ bhāvayato mama
sa sa baddho mṛṣā-māyābaddhaṃ bodhayituṃ jagat
1.7
saṃsāro'yamasāraḥ prasiddhametat tathā'pi kathayāmi
jāgaryyate hi suptaḥ punaḥ punaḥ sādhu bodhāya
1.8
aho ! saṃsārakārāntarmāyāniṃgaḍitātmanām
dṛśyate jātu jantūnāṃ nirvṛtirna kathañcana
1.9
kecid yuddhāya dhāvanti pradyumnāya ca kecana
nodyuṅkte ko'pi dharmāya sarvābhipretahetave
1.10
1. atha lakṣmīḥ
uccairgarve samāropya naraṃ śrīrāśu gacchati
dausthyadattāvalambo'tha sa tasmādavarohati
1.11
jitaṃ lakṣmi ! tvayā yasmai janastamapi sevate
dhanaṃ nikārapūrvaṃ yaḥ pradatte pretanāthavat
1.12
mahānvavāyān śubhaśuddhabuddhīn
sevā''gatānāḍhyacarānavekṣya
jātaḥ śriyā mūḍha ! kimūhagarvaḥ
sthirañcalaṃ cintaya śīlamasyāḥ
1.14
yallābhāya mahībhujaḥ kumatayo dūrādupaślokitā
nairāśyaṃ gamitāḥ śrutismṛtivido yattṛṣṇayā te'rthinaḥ
yadrakṣārthamaśāyi rātriṣu sukhaṃ na steyabhītyā mayā
nāpṛṣṭo'smi tayā rayāt kamalayā yāntyā'tiniḥsnehayā 13
namastubhyaṃ tasyai prakṛticapale ! devi ! kamale !
patiḥ pattiḥ pattiḥ patiriti yayā darśitamiha
tathā'pyetaccetastvayi kimapi jātaspṛhamaho !
na tāmyad viśrāmyatyakṛpaṇapasevā'dhyavasitāt
1.15
uṣitvā kaṃsāreściramurasi vaidagdhyamadhure
bhavatyā mātaḥ ! śrīridamapi na kiṃ śikṣitamataḥ
yadeteṣu dveṣaṃ guṇiṣu dadhatī veśmani dhanasmayāveśāndhānā mahamamahatāmāgatamiti
1.16
kurvantyevaṃ sarvalokopahāsyaṃ
devi ! śrīḥ kiṃ na svayaṃ lajjitā'si
yuktaṃ yeṣāṃ re ! padenābhidhānaṃ
saṃbodhyante devaśabdena te'pi
1.17
anyāyasaṃbhavā śrīranyāyenaiva yāti sā niyatam
arjanahānikleśaḥ kevalamavaśiṣyate kudhiyām
1.18
santaḥ kathaṃ nāma na te namasyā
vṛtā vṛṣasyantyapi yairna lakṣmīḥ
vayaṃ viraktāmapi tāṃ tu bhoktumasaktamāsaktiparāścarāmaḥ
1.19
mano'sti muktāvanuraktametanna somapānena vinā punaḥ sā
tat tu śriyā siddhyati tena tasyai
gataspṛho'pi spṛhayālurasmi
1.20
2. atha kāmaḥ
yeṣāṃ na cāṭuracanā na ca dṛgvilāso
vāsovibhūṣaṇagaṇapraṇayaśca nāṅge
puṣpāyudhaḥ paśuṣu teṣvapi durnivāraḥ
sphāraḥ kathaṃ na sa bhaviṣyati mānaveṣu
1.21
sṛṣṭāḥ kasmāt kuvalayadṛśaścet tadarthaṃ prakāmaḥ
kāmaḥ puṃsāṃ kimiha vihitaḥ so'pi kāmaḥ kṛto vā
satsaṃbhogāt kimatha malabhūdbhāvitaṃ tad vidhātaḥ !
so'yaṃ jātastvadupajanito mānavānāmanerthaḥ
1.22
hinasti hā māṃ kusumāyudho'dyamehyehi cakrāyudha ! rakṣa rakṣa
tvadāśrite tāmyati mayyupekṣā
rakṣāsamarthasya na yujyate te
1.23
yāvad yāvadupāsahe smaraparītoṣāya tāstāḥ striyasattāvat tāvadasāvasādhuradhikaṃ dandahyate mānasam
tasminnudgaṭabhālacakṣuṣi vibhau dhyāte'timarmmaspṛśām
asmākaṃ hṛdayādayaṃ kathamapi tyaktvā svayaṃ prasthitaḥ
1.24
kare yaṣṭirdraṣṭuṃ kimapi nayane na prabhavate
nato gallābhogaḥ patitadaśanatvādayamapi
tadasmādbrīḍasthavira ! virama tvaṃ smarasukhāt
smara śrīvatsāṅkaṃ jagati gatireṣā hi rucirā
1.25
varaṃ sā saṃsārapraṇayabhayabhītā hutavahaṃ
saha prāFlagṇeśena praviśati paraṃ bhīrurapi yā
amī dhīraṃmanyāḥ kṣaṇikasukhasaṃtuṣṭamanasaḥ
sahante hantemānapi nipatato na smaraśarān
1.26
manastāpaṃ tanvannavaya[va]vikārān viracayan
svamevādau krodhaḥ kavalayati paścādarijanam
tataścaitastyaktvā sapadi vipadāmāspadamaimāṃ
kṣamāṃ kṣemāgāraṃ bhaja vijayase viśvamanayā
1.27
3. atha lobhaḥ
śūdrāṇāṃ puru(ra)taḥ kṛtāñjalipuṭāḥ kurvanti sevāmamī
bhūdevāḥ kṣitipāḥ prajāsu ca kṛpāmujjhanti dṛṣṭvā śriyam
putre mitrajanāya cāśrayavate druhyanti yanmānavāḥ
sarvo'pyeṣa guṇāpakarṣaṇaruce lobha ! prabhāvastava
1.28
4. atha kalisvarūpam
sukṛtakṛtamataḥ paraṃ pravṛttyā
prasara kale ! sakale'pi nirbhayastvam
vipaṇiṣu vaṇijāṃ puro'pi viprā
vidadhati vedavicāraviplavāṃste
1.29
tātaḥ parasva-paradāra-parakṣatārthī
mātā'panītapariṇītapatiśca yeṣām
yat te'pi varṣmaṇi vahanti niveśitaṃ tvāṃ
hā ! brahmasūtra ! vidhinā'si viḍambitaṃ tat
1.30
labdhe yatra vasundharāmaratayā martye'pi saṃkīrtyate
gāṅgeyaḥ kila so'pyagādhamahimā cakre na kiṃ yatkṛte
niḥsandhyāvidhayo nirakṣaramukhā nirbrahmasūtrāḥ kalau
brāhmaṇyena vahanti hata ! katicit tenāpi lajjāṃ dvijāḥ
1.31
gopīcandanatilakairnavopavītaiḥ sitāṃ śukairvimalaiḥ
dhūrtāścaranti kaicana janmabhiriha kevalaṃ malinaiḥ
1.32
gehaṃ gomayaliptamunnatatulasīdūrvāvaṇaṃ prāṅgaṇaṃ
vaṃśālambitaśukladhautavasanaṃ muktodapātraṃ puraḥ
sākṣād darbhatilākṣatasthitiyutaṃ vyaktīkṛtaṃ••••••••
viprāṇāṃ gṛhiṇīpade kulavadhūmantyā paṇastrī punaḥ
1.33
kalidvijebhyaḥ praṇato'smi tebhyaḥ
puṣṇanti yatnena nirantaraṃ ye
kāyavratārthaṃ jaratīṃ savitrīṃ
putrīṃ ca kanyāmiha vikrayārtham
1.34
aidaṃyugīnasya janasya vṛttairuktai[:] śrutairvā kimihāsti kāryam
upādhisiddhā bahirasya maitrī
svabhāvasiddhastu virodhabhāvaḥ
1.35
vadasi madhurāṃ vāṇīṃ pāṇidvayaṃ muhurānate
śirasi racayasyurvī sarvāṃ dhinoṣi dhanairyadi
saralaviralaḥ ko'pi ślāghāṃ karoti tathā'pi te
na hi paraguṇāneṣa stauti svabhāvakhalo janaḥ
1.36
athavā śāntaṃ pāpaṃ svātmana eva pravartyatāṃ cintā
avicāritaramaṇīyaiḥ kṛtametairlokavṛttāntaiḥ
1.37
bītāste divasāḥ prasādya suciraṃ yatrānamanmaulibhirbhūpālairgalitaspṛhā api dhanaṃ viprāḥ pratigrāhitāḥ
tānyetāni dināni saṃprati punaryeṣvarthayanto'pi te
vittaṃ pratyuta nāpnuvanti na bahistiṣṭhantyapāstā api
1.38
āśāḥ paśyasi kiṃ bhṛśaṃ bhramasi kiṃ kaṇṭhena saṃśu[ṣya]tā
svāmasvāsthyakathāmiti pratijanaṃ jalpanna viśrāmyasi
maunī bhuṅkṣva phalaṃ hi karmajamasṛjo ! vāṅmātramaitrīpare
loke kāñcanaliptatāmrasadṛśe sāratvamantaḥ kutaḥ
1.39
majjan jale sarala ! kiṃ muhurākulastvamālokase mukhamamuṣya taṭasthitasya
dāhakriyopakaraṇendhanavikriyaikavṛtteritastava kuto'stu karāvalambaḥ
1.40
5. atha kunarendranindā
yātāste jagatītalekatilakāḥ paurandaraṃ mandiraṃ
panthāḥ prārthayituḥ pradāturiva yairutkaṇṭhitairīkṣitaḥ
bhūpāḥ saṃprati te praśāsati mahīmārttaratṛptāḥ satāṃ
vittoccairbata jīvita......ttumicchanti ye
1.41
nītāḥ ṛtau ye paśavaḥ śavatvaṃ
vipraista ete nṛpatāmupetāḥ
tadagrimaṃ vairamanussarantaḥ
kurvanti teṣāmapakārameva
1.42
dhātar ! vijñapayāmi kiñcana manaḥkhedāya yanme sthitaṃ
sṛṣṭāḥ smaḥ kimihottame dvijakule kasmācca santaḥ kṛtāḥ
yasmādatra durīśadarśitamahāpāpaprayoge yuge
sat karmāīti na kvacinna ca vayaṃ duṣkarma jānīmahe
1.43
durvarṇasvaramantramātrapaṭhanādhmātairdvijaiḥ śāntikaṃ
daivajñairdinaśuddhirarka-śaśinau jānanti ye dvau grahau
dānaṃ parvaṇi cāraṇeṣu kavibhistaireva kīrttiḥ sthirā
yeṣāṃ bhūmibhujāmalaṃ nijaguṇoddhāreṇa teṣāṃ puraḥ
1.44
puṇyamaho mahadeṣāṃ nṛpatīnāṃ brahmabandhumukhapatitaiḥ
visvaramantratsarubhirvibhidyate nottamāṅgaṃ yat
1.45
mukte saudhasukhe parigrahaparispande ca mandīkṛte
citte vittadurāgrahānnigamite nirvāsite ca smare
kṣudbādhāvidhurāstathā'pi śiśavaḥ saṃtuṣyato'smānimānete pātayituṃ bata vyavasitāḥ kusvāmisevāṃhasi
1.46
tāvadamī dātārastāvanmitrāṇi tāvadatisaralāḥ
kalikālabhūmipālā yāvannaiti kriyākālaḥ
1.47
bhūmau dāsabadāsitaṃ prakaṭitāścāṭūktayaḥ koṭiśaḥ
spṛṣṭā bhūḥ śirasā puraścaraṇayorbaddhaśca sevāñjaliḥ
na snihyanti tathā'pi karkaśatarāste'mī nṛpaprastarāstaccetaściramacyutaṃ paricara śraddhāsamṛddhiryadi
1.48
guṇī kṣoṇīśo'yaṃ saha sadṛśavṛttairviharatāmasabhyāḥ saṃvṛttā vayamiha nijaireva caritaiḥ
tathā'pi grāhilyaṃ na hi sadupahāsena ca paribhramo nistriṃśatve na paraparivāde paricayaḥ
1.49
yadabhyarṇe karṇe japalapanavalmīkavivarasphurajjihvāvyālokavalanabhayānneti sujanaḥ
phalairvā mūlairvā salilaculukairvā'pi suhitāḥ
kariṣyāmaḥ kiṃ taiḥ kṣitipatipiśācairaśucibhiḥ
1.50
sattvaniviṣṭaḥ śiṣṭaḥ piśunaḥ punarāśrito rajastamasī
tatsujanādapyadhike bhavati khale bhūpabahumānam
1.51
śaṅkā'tra kā tava nṛpo'si yadṛcchayaiva
nīcaṃ samānaya janaṃ mahatā janena
tigmadyutipratibhaṭaṃ saraṭaṃ vihāya
vyaktīkṛtā hi vidhinā'pyucitajñateyam
1.52
dvāri dvāsthyajano na muñcati cirānmuktasya naivāsanaṃ
tāmbūlasya kathaiva kā rucirayā vācā'pi nābhyarthanam
yeṣāṃ sadmani sat kriyeti kṛtinaḥ prāptasya vittāśayā
cetastānapi vīkṣituṃ vrajasi cedbrīḍa ! tubhyaṃ namaḥ
1.53
dvāri mokṣaḥ kadaryāṇāmāryāṇāṃ yāvatā bhavet
kleśena tāvatā mokṣa[:] saṃsārādapi jāyate
1.54
etaiḥ pātakavṛttibhirnṛpatibhiḥ kiṃ sevitairyanmukhālokenāparajanmasaṃcitamapi śreyaḥ parikṣīyate
śrīsomeśvaramekamarcaya ciraṃ yasyaiṣa kośo mahānunmudro'sti samudra eva bhuvanābhīṣṭapradasyāntike
1.55
kiṃ nindasi nṛpānetān vyarthīkṛtamanorathaḥ
svaṃ ninda nanu vittāśā baddhā yenehaśeṣvapi
1.56
hatamatiṣu nṛpeṣu yena cakre
draviṇakaṇārthidhiyā'rthavādapāpam
amarasaridasau tadūrmipātairvapurapunād yamunājalānuliptaiḥ
1.57
6. atha durjanaḥ
svayaṃ karoti śaktaścedaśaktaścintayatyapi
sarvasyāpi hitaṃ sādhurasādhurahitaṃ punaḥ
1.58
śivā khādati māṃsāni mṛtānāmeva kevalam
aśivā khalajihvā tu pṛṣṭhamāṃsāni jīvatām
1.59
pī(pe?)ṣaṇīpramukhāḥ pañca sūnāḥ syurgṛhamedhinām
durjanānāṃ punaḥ ṣaṣṭhī hṛdvṛttirnāma tiṣṭhati
1.60
parihṛtimarhati dūrādajārajo jārajo'pi śuddhimatām
kuprakṛtinā samagraḥ kriyate malino jano yena
1.61
ekadṛśaṃ lolatayā dvijihvamasadanyadoṣakathanena
duśceṣṭyā trijātaṃ vyācaṣṭe durjanaṃ lokaḥ
1.62
saṃbhāṣaṇīyaḥ sa manīṣiṇāṃ kimadṛrmukhe dṛśyamukhaḥ kathaṃ vā
hatvā na śaucaṃ kurute na cāpi hatvā dvijendrānanutapyate yaḥ
1.63
duḥkālabhūpālahatāvaśiṣṭaṃ śiṣṭaṃ janaṃ saṃprati ke'pi duṣṭāḥ
svayaṃ parairvā parivādaśastravātena niḥśeṣayituṃ yatante
1.64
gomāṃsamaśnāmi surāṃ kirāmi piṇḍe piturmātaramabhyupaimi
kṛtapratītiḥ śapathairapītthaṃ kāle karotyeva khalaḥ khalatvam
1.65
durjanānāṃ guṇaśreṇiḥ śaradgaṅgāguṇojjvalā
ghore durātmanāṃ vāgjanarake nivaset katham ?
1.66
7. atha manasvī
yātā'nyataḥ priyā śrīriti durbhagatāmupāgatā loke
śāntyā''śrito'bhimānī bhūyaḥ saubhāgyamabhyeti
1.67
kaḥ khalu subhago bhuvi yo nādatte dīyamānamapi vittam
ko durbhagaśca yastallabhate na hi yācamāno'pi
1.68
kālaviśeṣavaśena prasūnamitareṣu taruṣu phalavikalam
sujanataruvacanakusumaṃ na kadācinniḥphalaṃ bhavati
1.69
bhāgyāni tāni bhuvanasya dhanī yadi syādāpadgato'pyupakaroti satāṃ mahātmā
sītāpatirvanagatirvyasanasthito'pi
rājye cakāra kapirāja - palādarājau
1.70
na grahe nije'pi mahatāmantaḥkaraṇaṃ vikāramabhyeti
nṛtyati punaritareṣāmaparotsavasīdhunā mattam
1.71
vaidehīdayite'pi duṣṭahṛdayaḥ pārthe'pyanarthaprado
jīmūte'pi yamocitavyavahṛtiḥ karṇe'pi karṇejapaḥ
bhīmo bhīmasutāpatāvapi hariścandre'pi raudrāśayaḥ
śakre'pi śritavakrimā hatavidhiryastasya ke'mī vayam
1.72
yadyapi paraḥsahasrāḥ karttavyapathāstathā'pi vidhireṣaḥ
gamayati nastena pathā yenānarthaḥ parābhūtiḥ
1.73
tāpayatyasukhavahninā muhurlohaṭaṅkamiva mānavaṃ vidhiḥ
lohakāra iva mohamudgarairghātayatyapi tataḥ samantataḥ
1.74
mama duḥkhāgninā nūnamāhitāgnirayaṃ vidhiḥ
tadenamupaśāmyantamatiyatnena rakṣati
1.75
avadatāmapi durvacanaṃ muhurnidadhatāmapi sādhupathe padam
janayati vyasanaṃ tadaho vidhirbhavati yanmahatāmapi dustaram
1.76
surajanamasurajanaṃ vā gacchata śaraṇaṃ narā varākāḥ
kaḥ karmmāvartte patitaḥ kacana pumān nirvṛtiṃ naiti
1.77
tulye pitaryapi ca janmani hanta ! tulye
kalyāṇatā bhavati daivakṛtaiva loke
yadadakṣiṇaḥ pṛthuṣu puṇyapareṣu pāṇirvāmaḥ punarmalinamārgamabhipravṛttaḥ
1.78
kurutāṃ vidhirviruddhaṃ tatkṛtamanumodatāṃ ca piśunajanaḥ
na manāgapi dhīramanāḥ kupyati tasmai ca tasmai ca
1.79
aiśvaryeṇa na durdaśā bhavati cejjambhārirambhoruhe
līnaḥ kiṃ na parākrameṇa yadi tad rāmaḥ kimevaṃvidhaḥ
na tyāgādathavā vilokaya baliṃ dharmmānna cet tadvadhūḥ
kiṃ duḥkhaṃ tadalaṃ khidā vidhivaśādāyāti sā yāti ca
1.80
9. atha nirvedaḥ
bhrātaścitta ! vivakṣurasi kimapi krodhaṃ vidhatse na cet
paṇyastrībahuvañcitena bhavatā yad yat kṛtaṃ tacchṛṇu
pūrvopāttavasuvyayo na gaṇitaḥ sādhvī vadhūḥ khaṃ muhurnindantī nihitā'tiduḥkhadahane dūnaṃ ca pitrormanaḥ
1.81
pṛthivyāṃ dravvāndhāḥ kati na parirabdhāḥ paribhavairnai vaiśvaryādhmātakṣitipakūpaṇadvāri patitāḥ
sa ko'pyeṣaḥ svāmī na ca paricito yaḥ parapadapratiṣṭhāmā nandavyatikaravariṣṭhāṃ vitarati
1.82
na gaṅge'haṃ tvayi snāto nagaṃ gehaṃ na ca vyadhām
sahe mānakṣitiṃ lubdhaḥ sahemānaṃ janaṃ naman
1.83
na dhyātaḥ kvacidapi pāpinā pinākī
nā''kīrṇaṃ jalamarajaḥ saridvarāyāḥ
na bhrātaḥ ! sakṛdapi rāmanāma gītaṃ
hā ! nītaṃ nijamidamevameva janma
1.84
mātaḥ ! sarasvati ! sahasva bahukṣamātvamekaṃ vivekavikalasya mamāparādham
yaddarśitā'si kavidharmmabahirmukhānāṃ
mithyāvalisamanasāmiha puṃspaśūnām
1.85
yugamidaṃ sukṛtaikakhalaḥ kalirnṛpatayasta ime guṇavidviṣaḥ
uparatā ca kathā'pi mahātmanāmapahaha ! nirvṛtimetu kathaṃ manaḥ
1.86
na taddinaṃ yatra navaṃ na duḥkhaṃ sthānaṃ na tad yatra gatasya tuṣṭiḥ
na sa prabhuryetra ca labdhumāśā mitraṃ na tad yatra nivedayāmi
1.87
yaḥ pattiḥ sa sakheva saṃprati samaṃ saṃbhāṣite yaḥ sakhā
sa svāmīva samīhate'dhikatamāṃ pūjāṃ samājasthitaḥ
yaḥ svāmī sa ripūyate kimaparaṃ putro'pyudāste hahā !
janmanvānyadihaiva janmani dhanābhāvena nītā vayam
1.88
kākutsthena vanaṃ praviśya vijanaṃ tīrṇaḥ sa duḥkhārṇavaḥ
khaṃ nihnutya virāṭaveśmani vipat soḍhā'jamīḍhena sā
ete hanta ! vayaṃ tu daivattavaśādetāṃ gatā durdaśāṃmasminneva pure naraiḥ paricitaiḥ pūrṇe carāmaḥ katham
1.89
arthārthe muktamānaiḥ śvabhiriva bhavanadvāri tasthe nṛpāṇāṃ
kāmārthe kiṃ na soḍhaṃ parayuvatira taistāḍitaṃ tatpatīnām
dharmārthe naikabhaktavratamapi caritaṃ hā ! mahāmohamagnairyairete te'dya kṛcchrāṇyapi vayamadhunā nirdhanāḥ sādhayāmaḥ
1.90
jovārīcūrṇamannaṃ tadapi sakṛdasampannabhaktājyaśākaṃ
śīrṇaṃ jīrṇaṃ ca vāsaḥ kvacidaparajanāvāsakoṇe nivāsaḥ
evaṃ daurgatyadāvajvalanakavalitasyāpi yasyānantarātmā
na syād vairāgyavāhī sa khalu śiśu-paśu-prastarebhyo'pyacetāḥ
1.91
śayanasthānaṃ maśakaiḥ śayanīyaṃ matkuṇaiśca saṃkīrṇam
gṛhacintayā ca hṛdayaṃ tathā'pi nidrārthinī nayane
1.92
ānandāmṛtaśīte kuru keliṃ sarasasukhena hṛdi sukhinām
sthitvā kimiha kariṣyasi duḥkhānalasaṃkule manasi
1.93
kiṃ vācāla ! karoṣi re ! kalakalaṃ puṃskokila ! tvaṃ vṛthā
kasmānmāruta ! vāsi vāsitavapustvaṃ mallikā-campakaiḥ
candra ! tvaṃ ca kutaḥ sthito'si purataḥ proddāmadehadyute !
nonmādaṃ bhajate vipatsu yadidaṃ durdaivadūnaṃ manaḥ
1.94
akālakṣepāṇi pracuradhanasādhyāni śataśo
vidheyānyāyānti draviṇakaṇikā'pyasti na gṛhe
na leśo'pyāśāyāḥ kvacidapi ca lābhasya tadaho !
daridrāṇāmindre mayi sati kimanyo'pyadhṛtimān ?
1.95
sapadi vidhiryaḥ kurute tadvā hṛdayaṃ yadanubhavatyaniśam
jānāti duḥkhasaṃkhyāṃ kathayitumajñā rasajñā me
1.96
bhīti [:] mṛtyoḥ kasya na syādasāvapyāśāsyo'bhūd duḥkhināmīdṛśāṃ naḥ
so'pīdānīṃ prāpyate prārthyamāno
dhik saṃsāraṃ dhik tathaivārthino'smān
1.97
duḥkhāture pitari mātari sāśrumukhyāṃ
krodhādinā vidhurite sutabandhuvarge
āpatpayodhipatitānatitāmyato'smān
yad daiva ! jīvayasi mārayasi dhruvaṃ tat
1.98
dhatte vyākaraṇaṃ na ko'pi kavitāṃ kutrāpi nārthatyasau
tarkaṃ markaṭavanna ko'pi nikaṭīkartuṃ kadā'pīcchati
vedādudvijate janastadaparaṃ naivālpamapyasti me
bhrātar ! jalpa paṇena kena tadahaṃ vittaṃ dhanibhyo labhe
1.99
avadhidivasaḥ prāptaḥ so'yaṃ prayacchasi kiṃ na me
dhanamiti dhanin ! mā sma krodhaṃ vidhehi śṛṇu kṣaṇam
yadiha dadhato vittābhāvādavastuṣu mukhyatāṃ
mama na vacanairāyāti śrīrna yāti ca jīvitam
1.100
satsu prāṇeṣu datteṣu kṛtānto vinivarttate
yācamānastvasad dravyaṃ dhanikaḥ kena toṣyatām
1.101
yadyannaṃ na ghṛtaṃ kadāpi tadapi syāt tanna takraṃ tadā
daivāt tat tritayaṃ bhavatyatha bhavenno bhojanaṃ bhuktaye
diṣṭyā saṃghaṭitaṃ samagramapi tat tāvat kuto'pyutkaṭo
bhaṭṭo'bhyeti kṛpāṇikāṅkitakaraḥ pratyūhakārī hahā
1.102
ātaṅkāya vilokitaḥ kṛtaphaṇāphūtkārabhāraḥ phaṇī
kāntāre tarasā prasāritamukhastasmācca pañcānanaḥ
udpūrṇāṅgṛtalohamudgarakarākārastato'pyantakaḥ
sarvebhyo'pyadhamarṇatarṇakavṛko bhaṭṭaḥ kṛpāṇīkaraḥ
1.103
prāsāde śayanaṃ vikālamaśanaṃ mithyārthasaṃdarśanaṃ
khasyāpaplavanaṃ niśāsu gamanaṃ bharṭaiśca saṃtāpanam
saṃbandhānayanaṃ sacāḍuvacanaṃ māhātmyanirvāsanaṃ
yadyākarṣasi duḥkhakāraṇamṛṇaṃ tatpūrvametat paṭha
1.104
vṛkṣacchāyavibhāgamarpayati yo veśmaiva tenārpitaṃ
dattā bhūriha tena yo rathapathaṃ datte rathasyāgrataḥ
toyaṃ tucchamapi prayacchati ca yastenaiva jīvaḥ punaḥ
pratyukto bata deśabhaṅgacalite loke dhigetāṃ daśām
1.105
vṛddhokṣaḥ patati kṣitau gurubharākrāntaḥ śatāṅgaḥ kṣataḥ
kāntā sāntvayati kṣudhāparigataṃ stanyojjhitā bālakam
gantavyaṃ ca bahu vyatītya gatavān sārthaḥ prayātyaṃśumān
astaṃ nyastamahā hahā gṛhapatiḥ kāṃ durdaśāmāgataḥ 1
1.106
tiṣṭhatyeṣa tavāntike suratarurdāneyadīnātmanāṃ
ānandaṃ nayanadvayasya kurute candro'pi sāndradyutiḥ
devenā'pi diteḥ sutān dalayatā nākaśca niṣkaṇṭakaḥ
śrīsiddhādhipatiṃ vidhe ! khasavidhe tat kiṃ bhavān nītavān
1.107
tāneva stumahe maheśa ! mahitāṃ prāgeva yātān mahīṃ
yasmādastamite mahātmani hahā śrīkarṇadevātmaje
snātvā dustaraśokalokanayanabhraṣṭairjalairbibhratī
śubhraṃ kīrtipaṭaṃ priyeṇa rahitā bhūradya dṛṣṭā na yaiḥ
1.108
siddheśapramukhaiḥ purā parihṛtaṃ prāṇairiva kṣoṇipaiḥ
paścānmuktamayuktadharmmamatibhirbandhūpamairmantribhiḥ
sthāyaṃ sthāyamatha śriyā kathamapi tyaktaṃ jananyeva yat
tat kaiścit puramardhadagdhamadhunā dhvāṅkṣairyathā bhakṣyate
1.109
muṇḍeva khaṇḍitanirantaravṛkṣakhaṇḍā
niḥkuṇḍaleva dalitojjvalavṛttavaprā
dūrānnirastaviṣayā vidhaveva dainyamabhyeti gūrjaradharādhiparājadhānī
1.110
10. atha prakīrṇakāvyoktayaḥ
iyataiva mayā jñātā sarasastava sāratā
haṃsībhūya bakairyatra rājahaṃsaḥ parīkṣyate
1.111
ekatraiva sarovare viharaṇaṃ tulyaiva dehadyutiḥ
pakṣitvaṃ ca sadṛkṣameva viguṇaṃ kiṃ rājahaṃsānmama
ityantaḥ satataṃ varāka ! baka ! re ! bibhracca saṃbhrāmyasi
prāpte'pyantikamuttame'tra tadaho ! dhik tvāṃ mudhā māninam
1.112
jātiviyogavidhurastapase gaṅgāṃ jagāma bhṛṅgayuvā
tatrāpi padminīnāṃ madhu labdhvā'dhikataraṃ mattaḥ
1.113
ayi kṛtajña ! bakoṭa ! bahu tvayā yaduṣitaṃ sarasīha nirambhasi
tadadhunā'pi sahasva dinadvayaṃ yadayamambudharaḥ pura eva te
1.114
madhupaḥ ketakīgandhabhaṅgirañjitamānasaḥ
kaṇṭakasyotkaṭāṃ pīḍāṃ sahate dussahāmapi
1.115
dadati padāni skandhe dalayanti dalāni yadyapi kapinivahāḥ
sahakārasya vikārastadapi na sarvaṃsahasyāsīt
1.116
satkāryaḥ sujano'yamāgata itaḥ syātā ca nāsau cirādaucityāya bhaviṣyati phalasphītirvilambena me
maivaṃ bhūrbhuvanopakāracatura ! tvaṃ cūtaparyākulaḥ
paryāptaṃ yadanena kiṃ ghaṭanayā tvacchāyayaivānayā
1.117
śākhāśatairvasumatīvalaye ! namāmi
labdhvā punaḥ phalasamṛddhimahaṃ namāmi
cūtaściraṃ surabhidūtarutairitīva
datte dhanoddhatadhiyāṃ vinayopadeśam
1.118
dagdhā mugdhadalāvalīti na phalaśreṇī viśīrṇeti na
śrāntādhvanyamanaḥpramodajananī chāyā viśīrṇeti na
khedaścūtatarordivāttavapuṣaḥ kintvasya saiva vyathāṃ
satkāryo'yamasaṃskṛtaḥ suhṛditaḥ puṃskokilo yāti yat
1.119
āpṛṣṭo'si mahīruhendra ! bhavate svastyastu yāmo vayaṃ
labdhavyaṃ yadi kiñcidasti tadito'nyatrāpi lapsyāmahe
kalporvīrūhasevayā'pyabhimatā na prāpyate śrīriti
khyātiste bhavitā punarjanagati yat tenaiva lajjāmahe
1.120
chāyecchayā tava samīpamupāgatastanmākandapādapa ! tathā sukhitastvayā'ham
kṣudraḥ karīraviṭapī kaṭukaṇṭako'pi
tyaktaḥ kṛtaḥ pathi mayeti tathā smarāmi
1.121
uṣṇe pūṣṇi ruṣaiva piṃṣati śirodeśānniśāṃtaiḥ karairyenākāri tarūttamena janatāsaṃtāpanivāraṇam
so'yaṃ toyada ! daivadurlivasitādetāṃ gato durdaśāmāśāmasya tadāśu pūraya paraprītyai yatastvādṛśāḥ
1.122
āsaṃsāraṃ śiśiramadhuraiḥ pūritastoyapūraiḥ
kāsāro'sau bhavatu bhagavannambuda ! tvatprasādāt
yaḥ saṃpūrṇāḥ pṛṇati pṛthivīṃ nātmanaivāntikasthaṃ
vāpīkūpaprabhṛti ca bhṛtaṃ bhogayogyaṃ karoti
1.123
tucchāsvacchakavoṣṇavārivibhavaḥ kāsāravargaḥ paraṃ
tigmāṃśustapati sphuranti purato dāvasphuliṅgākulāḥ
itthaṃ mṛtyumukhāgatasya pathikavrātasya tat kiñcana
nyagrodhena kṛtaṃ kṛtaṃ na khalu yat pitrā ca putreṇa yat
1.124
māsān māṃsalapāṭalāparimalavyālolarolambinaḥ
prāpya prauḍhimimāṃ samīra ! mahatīṃ hanta tvayā kiṃ kṛtam
sūryācandramasau nirastatamasau dūraṃ tiraskṛtya yat
pādasparśasahaṃ vihāya sitayoḥ sthāne rajaḥ sthāpitam
1.125
he viśvāśvāsanaikavyasanaghana ! tava pronnatasya prasādāt
kāsāraḥ sphāravīcirna khalu na bhavitā'śeṣaśoṣaṃ gato'pi
kintu krānte'bjapuñje caladalini javāt tvaṃ payaḥsekamekaṃ
muñcetasmin yathā'sau śapharaparikaraprāṇini prāṇaśeṣaḥ
1.126
he vārivāha ! sahakāramahīruheṇa
prāptā manorathaśatairiyamunnatiste
āvirbhavatyaciramuṃ prati saṃprati tvaṃ
tat kartumicchasi davo'pi na yaccakāra
1.127
sukhamāsīnaḥ paśyati kṛtārthatāmātmanā mahīmakhilām
saṃprati nirvyāpāro nirmalarucireṣa ghana [:] sujanaḥ
1.128
he kāsāra ! śiro'vataṃsavikasatpadmāsanena tvayā
pīyūṣapratimairjalairvidalitāḥ keṣāṃ na tṛṣṇārttayaḥ
taṃ tvāṃ tīrthamupeyuṣaḥ kulapaterasyāmbuvṛtteḥ kṛte
svalpaḥ ko'pi yadi vyayaḥ kimiyatā viśvopajīvyasya te
1.129
kūpo'yamalpasalilastruṭitāvaśiṣṭasaptāṣṭasaṃkaṭaghaṭībhṛdihāraghaṭṭaḥ
chidrākulaṃ ca jalapānapadaṃ tadatra
bhrātaḥ ! kathaṃ kathaya pāsyasi pāntha ! pāthaḥ
1.130
śarabha ! sarabhasaṃ bhaja ! tvamanyad
vanamayanaṃ vapuṣaścikīrṣitaṃ tat
iha viharati kesarī karīndravrajavijayoddhurakandharaḥ purastāt
1.131
daivādapāsya pāśān kuśalinī dūraṃ gate kuraṅgapatau
lubdhaka-jambuka-vāyasamanorathā vyarthatāṃ yātāḥ
1.132
bhūmībhāraṃ bibhṛmaha iti sphāritottaṅgaśṛṅgāḥ
śailāḥ santu prasṛmaramadāḥ santu digdantino'pi
tvaṃ tu kṣoṇīṃ kṣaṇamapi phaṇānmā mucaḥ śeṣa ! teṣāṃ
śaktiṃ draṣṭuṃ sphuṭamitarathā nāvanirnoddhatāste
1.133
tasmai tigmaruce namastamasi yo magnāṃ vyanakti kṣitiṃ
vandyaḥ so'pi sitadyutiryadudayāt ko nāma nāmodate ?
duśceṣṭābhiravagrahaprabhṛtibhiḥ saṃkhyāpayantaḥ punarvakrāścādya yadamī samaṃ grahatatau valganti tatkautukam
1.136
kāmaṃ karotu sujane'pi rujaṃ kujanmā
yasmādasau jagati vakra iti prasiddhaḥ
tvāṃ tu bravīti savitāraminaṃ ca mitraṃ
lokastadarka ! kimu tāpayasi tvamenam || 135A
sarve stha he vihaṅgāḥ ! kathayata mitrāṇi me dvayorekam
sthānaṃ vā satatadinaṃ prāṇānāṃ tyāgamārgaṃ vā || 135B
punaḥ phalantyastaphalā api drumāḥ
sarāṃsi riktānyapi yānti pūrṇatām
dṛḍhaṃ vidhāyādyacarairmanastataḥ
pratīkṣaṇīyaḥ samayaḥ samṛddhaye
1.137
pātheyamatti pānthaḥ sacchāyaṃ dūrato'pi tarumetya
nijamapi sukhena bhoktuṃ śakyaṃ hi sadāśrayeṇaiva
1.138
atipiśune piśunatvaṃ janayannapi jagati jāyate sujanaḥ
viṣamābhoge roge dāho'pi hitaḥ śarīrāya
1.139
dhanike nidhanamupete tadbhāryāyāḥ puro'dhamarṇena
kila duḥkhitena ruditaṃ mudaśrumiśrākṣiyugalena
1.140
kheṭa ! prasiddhiyadiha grahāṇāṃ
babhūva yuktaṃ pratibhāti tanme
yasmādamī śiṣṭajane'pyaniṣṭāṃ
daśāṃ diśante tilamuṣṭilubdhāḥ
1.141
dūrasthaḥ pathi yāti jalpati patidviṣṭaiḥ kriyopakrame
dṛṣṭiṃ muñcati bhojanāya yatate yaḥ strīṣu viśrāmyati
jñānīva prahito mahālasatayā brūte sthito nirṇayaṃ
śete vakti ca bhūrikuṇṭhamataye vaṇṭhāya tasmai namaḥ
1.142
cintāyāmapi necchayā'bhigamanaṃ svasmai na pākakriyā
labdhaṃ kṛcchraśatairapi pratidinaṃ pātrapradeyaṃ dhanam
evaṃ pūrvamanīṣibhiḥ pratihatasvairapracāre pathi
prakrīḍanti kṛtendriyapriyatayā ye ke'pi tebhyo namaḥ
1.143
kiṃ kurvatāmahaha kiṃ śaraṇaṃ śrayantāmākhyāntu kasya paśavasta ime varākāḥ
yeṣāṃ surāśca pitaraśca narāśca hiṃsrajīvāśca māṃsamupabhoktumupakramante
1.144
prakaṭayati hṛdayadāhaṃ puruṣaḥ prāyeṇa sajjane milite
grāvā dagdhaḥ salile patite punarudgamayatyagnim
1.145
cintābhallīṃ dadhadduḥkhāṃ vidhivyādhāhatāṃ hṛdi
daridrahariṇaḥ śūnyo bhramatyāśāśca vīkṣate
1.146
11. atha śamaḥ
aika te divasā rasāndhahṛdayaiḥ saśraddhamākarṇitānyasmābhirmadhumattavāravanitāgītāni yatrādarāt
ete yānti punaḥ purāṇapuruṣadhyānaikatānātmanāmasmākaṃ madhurākṣarakramaśukavyāhārakautūhalaiḥ
1.147
iyadbhirapi janmabhirna bhavatā kṣaṇaṃ śikṣitaṃ
tadīśa ! vinimajyate vṛjinasāgare dustare
prabuddhamadhunā mayā yadayamāśritaḥ śrīpatistaducchidupadeśane sa hi gurustrilokīguruḥ
1.148
prapañcaḥ pañceṣoḥ sa paricaritaḥ kiñca vapuṣaḥ
parijñātaṃ tattvaṃ draviṇapariṇāmo'pi paṭhitaḥ
caritraṃ mitrāṇāmavagatamataḥ sāṃpratamaho !
mahādevādīhe tadamṛtamanāsvāditarasam
1.149
namastubhyaṃ ceto bhava ! subhagabhāvo'si tadapi
tvadīyādāsaṅgāduparatamidaṃ hanta ! hṛdayam
prayāge gaṅgāmbhaḥplavanamanavadyena payasā
prabhāse vā sevāmabhilaṣati śambhorbhagavataḥ
1.150
sarasvyāṃ snānaṃ śirasi haraśeṣā sumanasaḥ
prasannā hṛdvṛttiḥ śatapathakathā''karṇanarasaḥ
munīnāmārādhyā pariṣadariṣaḍvargajayinī
vinā puṇyenaiṣā na bhavati manīṣā tanubhṛtām
1.151
parābhūtairebhiḥ kimiha bahiraṅgaiḥ parijanaiḥ
paradrohādaṃhaḥpavirupari yeṣāṃ pipatiṣuḥ
tadetajjetavyaṃ jitasitamayūkhairmṛgadṛśāṃ
mukhairāvirbhūtairbhavadavaśamāśu svahṛdayam
1.152
nagopānte kānte kvacidapi nikuñje śrutijapairupendradhyānairvā sakalamapi kālaṃ gamayataḥ
himākāraṃ hāri tridaśataṭinīvāri pibataḥ
kadā kandairvṛttirmama śamaraterīśa ! bhavitā
1.153
he putrāḥ ! paripāta mātaramimāṃ gehādisarvaṃ hi vaḥ
khaṃ khaṃ gacchata putrikāḥ patigṛhaṃ śīlaṃ ca mā muñcata
āpṛcche suhṛdaḥ pramodasadanaṃ bhūyāstha yūyaṃ sadā
yasmādasmi samutsukaḥ śukamunikrānte pathi krīḍitum
1.154
kṛtā kalpaścintāmaṇibhiriva kalpadrumavane
karomīva krīḍāṃ surasurabhivṛndairvṛta iva
yataḥ śāntā'sau me kṛpaṇanṛpatibhyo'rthakaṇikā
kadā''śā dāśārha ! tvadadhigamanādhīnamanasaḥ
1.155
kimākhyāmasteṣāmaviṣayamanobhiḥ sa bhagavān
svajanmā yairjanmāvadhivadekaḥ praṇihitaḥ
namasyaḥ so'pi syānnivasati jarājarjaravayāḥ
prayāgapratyantaprasṛtasalilāyāṃ sariti yaḥ
1.156
arthārthibhirgurugṛhe prathamaṃ vayastadarthārthibhirnṛpagṛhe gamitaṃ dvitīyam
mokṣārthinaḥ punaridaṃ tridivasravantyāstīraṃ tṛtīyamativāhayituṃ vrajāmaḥ
1.157
yasmādete viṣayāḥ karttāraṃ tāpayanti naramante
tenaiteṣu viṣeṣviva viduṣāṃ hṛdayāni na ramante
1.158
hāreṇa hṛdayasthena saudhe vittavatāṃ na tat
hareṇa yat sukhaṃ nāma vane valkalavāsasām
1.169
svayaṃ śrīrāyātu prakṛticapalā yātu yadi vā
śivāḥ kaścid vāco vadatu yadi vā vaktu virasāḥ
tathā'pyete bhrātar na khalu vilasāmo na ca vayaṃ
viṣīdāmo da(dā)modaracaraṇacaryāsu rasikāḥ
1.160
anamraṃ namretaḥ praṇatiśatalabhyāstu vibhavāśrcadugrāhyaḥ svāmī vayamapi samīcīnavacasaḥ
tadasmābhirlokavyavahṛtivibhinnaprakṛtibhirnirtṛṣṇaṃ śrīkṛṣṇe hṛdayamidamābaddhamadhunā
1.161
cittaṃ yasya na tapyate paribhavairgraḥ śvaiva piṇḍārthatāṃ
karttuṃ kāmayate vivekavikalān sa svāminaḥ sevatām
yastasmin vijihīrṣuracyutapade kleśān jihāsuśca yaḥ
so'smākaṃ savidhe vasiṣṭhavacanādhīnātmanāṃ tiṣṭhatu
1.162
vittāya tvaratāṃ striyai vikurutāṃ prakrīḍatu krudhyatu
dveṣṭu snihyatu vā sa eṣa viṣayavyākṛṣṭacitto janaḥ
etat sarvamatātattvikaṃ tu vidatā vedopadeśānmayā
hyasminneva manaḥ samāhitamidaṃ nityodite jyotiṣi
1.163
sakhe'yamindriyagrāmaḥ svairitvādanivāritaḥ
ghanacchanna ivādityaḥ paścāttāpaṃ kariṣyati
1.164
cittaṃ damaya mā kūrcaṃ vṛttaṃ saṃskuru mā vapuḥ
gītāṃ śṛṇu ca mā gītaṃ puruṣaṃ paśya mā striyam
1.165
mahatī mohanidreyamaho viṣayiṇāṃ nṛṇām
yadete śocatāmuccairnākrandairapi jāgrati
1.166
janma san manyatāṃ tasya tīrṇastena mahārṇavaḥ
karttuṃ yāgaṃ ca yogaṃ ca yenāraṇyāgrahaḥ kṛtaḥ
1.167
apalapya sajjanānāṃ rahasi kubuddhe ! kukarmma kiṃ kuruṣe
paśyati śarīravarttī puruṣaḥ kiṃ naiṣa caritaṃ te
1.168
kṛṣṇīkṛtaiḥ kimebhirjarasā kalmāṣitaiḥ kacairvyasanin !
ātmānameva kṛṣṇīkuru puruṣadhyānayogena
1.169-2
kuru sukṛtaṃ sukṛtaṃ sukṛtaṃ nityameva kuru sukṛtam
bhavati śubhaṃ śubhaṃ śubhaṃ yena bhavati śubham
1.170
re mugdhamānasa ! tava svayameva nāsti
saṃsārasaṃvidi yadi pratibhāprarohaḥ
tat kiṃ samātṛ-pitṛ-putra-kalatra-mitravicchedadaṃ tvamapi vetsi na tatsvarūpam
1.171
netre nimīlya katicid divasān sahasva
śreyaḥsamaṃ kimapi he hṛdaya ! prasīda
viśvātmanā bhagavatā samamekapātre
pātuṃ spṛhā tadamṛtaṃ yadi varttate te
1.172
bhuvanavipine bhrāntaṃ tāvat sapallavake tvayā
phalamiha na tallabdhaṃ cetaḥkape ! yadapekṣase
sphurati yadi te tasyāsvādaspṛhā mahatī tataḥ
praśamitavipattāpaṃ dharmadrumaṃ drutamāśraya
1.173
abhimataphalārāmaṃ kāmaṃ sa mā sma karot tapaḥ
svayamapi kṛtaṃ yasyāgāre harapriyayā padam
prabhavati punaryasyānyebhyo bhujiṣyatayā bhujiḥ
sa kimu kurute moghāṃ janmadvayīmiha nistapāḥ
1.174
he vīra ! sthavira ! sthiro bhava nanu prāptā jareyaṃ tataḥ
saṃgrāmāya kimākulatvamadhunā dhatse kṛte'syāḥ kṣiteḥ
yasmāt ke nidhanaṃ gatā na patayo yuddhvā yadarthe mithaḥ
susthaivārthiparaṃ tadasti śakalaśreṇyā hasantīva sā
1.175
tathyaṃ vaḥ kathayāmi kiñcidathavā dakṣāḥ stha yūyaṃ svayaṃ
tanmāṃ brūta nṛpāstadetadavaneḥ kiṃ datta-muktyormahat
bhoktāraḥ kati nābhavanniha paraṃ nākhyā'pi teṣāṃ kvacid
dātā'dyāpi tu vidyate vimalayā mūrddhvaiva kīrttyā baliḥ
1.176
svāminnabdhisutāpate ! gamayatā pātālamūle baliṃ
khasyāyaṃ bhavatā laghutvapaṭahaḥ spaṣṭīkṛtaḥ kevalam
yasmādeṣa puraḥsthite'rthini jagannāthe tvayi kṣoṇikā
mātrotsarjanalajjayā khayamadho gantuṃ tato'pīcchati
1.177
vittaṃ tadakhilamapi parigalitaṃ,
prādurbhūtaṃ śirasi ca palitam
tadapi na hṛdayaṃ viṣayavitṛṣṇaṃ,
saṃsevitumabhilaṣyati kṛṣṇam
1.178
iyamapi daśanaśreṇī patitā,
sā ca samāptā jagadadhipatitā
tajjagadāśrayamāśraya devaṃ,
hṛdaya ! viraṃsyasi duḥkhādevam
1.179
satpātreṣu na dattaṃ dānaṃ,
manye tat tava dausthyanidānam
praṇataḥ kvacidapi na sa govindaḥ,
tadayaṃ praharati kālapulindaḥ
1.180
tṛṇamiva gaṇayati jagadapi mūḍhaḥ,
cañcalakamalāmadamadhirūḍhaḥ
vipadi tu patitaḥ pratijanamāsyaṃ,
dīnaḥ paśyati yāti ca dāsyam
1.181
sadhanaḥ kurute jagadupahāsaṃ,
racayati nīcaiḥ saha saṃvāsam
vibhave nīte bhavati vinītaḥ,
carati rajanyāmṛṇabhayabhītaḥ
1.182
tāvat pāpaṃ carati hatāśaḥ,
kaṇṭhe yāvanna patati pāśaḥ
pāśe patite nindati daivaṃ,
vadati ca hanta ! kariṣye naivam
1.183
gāyati nṛtyati vibhavakṣīvaḥ,
pratipadamuddhatabuddhiratīva
parataruṇīharaṇāya ca dhāvan,
na vidhervetti khalasya hi bhāvam
1.184
ko'yaṃ kumate ! parijanagarvaḥ,
śrayati hi lakṣmīlubdhaḥ sarvaḥ
tvāmayamadhanaṃ muktvā lokaḥ,
punarapi yāsyati dhanināmokaḥ
1.185
dhanamidamāste yāvadadhīnaṃ,
vapurapi tiṣṭhati yāvatpīnam
tāvajjāgṛhi sukṛtavidhāne,
nijamapi paragaṃ syādavasāne
1.186
yad yadupārttaṃ vittamakṛtyair,
galitaṃ tadakhilamapi durbhṛtyaiḥ
hṛtamatiradhunā so'yaṃ dīnaḥ,
sahaje sīdati kṛtakaupīnaḥ
1.187
bhavati vidagdhaḥ kimapi viditvā,
dhīraṃmanyaścittamajitvā
naitat paśyati yanmama kāryaṃ,
ko'yaṃ vilasati vipulāpāye
1.188
ye divasasya prathame yāme,
dṛṣṭā naṣṭāste'pi virāme
yeṣāṃ bhavane kalabhavilāsaḥ,
saṃprati teṣāmapi vanavāsaḥ
1.189
kva hariścandraḥ kvāntyajadāsyaṃ,
kva pṛthāsūnuḥ kva ca naṭalāsyam
kva ca vanakaṣṭaṃ kvāsau rāmaḥ,
kaṣṭare vikaṭo vidhipariṇāmaḥ
1.190
samajani saphalaṃ janma mamādya,
tvamapi kṛtārthaṃ mānasa ! mādya
haradharaṇīdharadhavalataraṅgā,
yadiyaṃ pratyāsīdati gaṅgā
1.191
aviralavigalallālājālaṃ,
śaśadharakaranikarojjvalavālam
nijamidamadhunā mātargaṅge !,
vapuriha nihitaṃ bhavadutsaṅge
1.192
yadi tava hṛdayaṃ dahati sa pāpaḥ,
saṃsārajvarajanitastāpaḥ
śivanayanāmrikathitaṃ pathyaṃ,
tat piba gaṅgājalamiti tathyam
1.193
sukṛtaṃ sukṛtaṃ tasya bhaṇāmaḥ,
paravaniṃtāyāṃ yasya na kāmaḥ
nipatati mūrddhani gaṅgāpāthaḥ,
cetasi nityaṃ sa jagannāthaḥ
1.194
vahati vipadyapi yaḥ paritoṣaṃ,
jalpati piśunasyāpi na doṣam
satataṃ tanudhanavānapi dātā,
jagati sa martyamiṣeṇa vidhātā
1.195
bhavadavadāhopadravabhagnaḥ,
tasmin paramānande magnaḥ
sukṛtī nivasati nirmalanīre,
bhagavati bhāgīrathi ! tava tīre
1.196
ko'pi kathañcana majjati jantuḥ,
vyasanāvarte viracitamantuḥ
sukhamiha kiñcana na hi saṃsāre,
taditastvaṃ māmava kaṃsāre !
1.197
13. atha śrīkṛṣṇaprārthanā
kṛtāni puṇyāni mayā na pūrvamevaṃvidhāṃ tena daśāṃ gato'smi
saṃpratyahaṃ tvāṃ śaraṇaṃ prapanno yad rocate tat kuru devadeva !
1.198
tavāgrato deva ! nijāmavasthāṃ punaḥ punarvijñāpayan bibhemi
paraṃ tvameko'si patistrilokyāstadarthaye nātha ! kamanyamatra
1.199
kartuṃ navaṃ bhagavataḥ stavamakṣamo'haṃ
mohaṃ vihāya na bhajāmi bhavantameva
yadyetayā hṛdayavāsanayā'si tuṣṭastadviṣṭapādhipa ! kṛpāṃ kuru putrake'smin
1.200
duḥkṛtaṃ kṛtamapi vyapohasi tvaṃ madīyamidamacyutaḥ smṛtaḥ
nātha ! tatprathamameva me kathaṃ kāpathānna kuruṣe manaḥ pṛthak
1.201
hṛṣīkairvihitaṃ karma hṛṣīkeśa ! harasva me
svāmī bhṛtyāparādhānāmapanetā yataḥ smṛtaḥ
1.202
ayamahamayatā''tmanā kṛtena
pratikulamākulito'smi kaśmalena
vipadapahararaṇapravīṇa ! tanme
kuru karuṇāmaruṇānujadhvaja ! tvam
1.203
svāmin ! na kupyasi hare ! yadi tad vadāmi
tulyastvayā na khalu karmakaraḥ paro'sti
saṃsāriṇāṃ smṛtibhṛteścirasaṃbhṛtaṃ yad
duḥkarmapuñjamapasārayasi tvamekaḥ
1.204
badhnāti śrītanayaḥ śrīpatirakhilaṃ vimocayatyetat
putrakṛte hyaparādhe pitaiva kurute pratīkāram
First 200 of 308 passages. Read on
Contains
Part of
See also: more in Devotional lyric poems on Kṛṣṇa and karṇāmṛta-type works
- Mukundavilasa (Mukundavilāsa) — Sanskrit; partly digitised
- Karnamritaprapa (Someshvaradeva) (Karṇāmṛtaprapā (Someśvaradeva)) — Sanskrit; 1179–1262 CE; partly digitised
- Radhasudhanidhi (Rādhāsudhānidhi) — Sanskrit; 1585 CE; partly digitised
- Ramakarnamrita (Pratapasimha) (Rāmakarṇāmṛta (Pratāpasiṁha)) — Sanskrit