Gitagovinda 1.1
Śaśilekhā 1.1
- Language
- Sanskrit
1.1
śivapakṣāvagāhinī śaśilekhā ṭīkā
rādhā-mādhavayoḥ=śakti-śivayoḥ, gaurī-śaṅkarayoriti yāvat| rādhayati=sādhayati viśvasṛṣṭyādikamiti| rādhnoti=svayaṃ saṃsiddhyatīti¹| ²rādhyati = jananītvājjagataḥ śubhāśubhaṃ paryālocayatīti| rādhyate=prāpyate kāṅkṣitamanayeti, rāḥ=śabdaḥ, taṃ dhyati=dadhāti, ādadhāti veti|
'rākāro devamātā' devānāṃ brahmāditrayāṇāṃ kāraṇatvāda jñānecchākriyāśaktitrayam, tadādhānabhūteti vā, rādhā=ādyāśaktiḥ, mā niṣedhārthakamavyayam| dhavanaṃ dhavaḥ=kampaḥ| sthāṇutvātriṣkampo mādhavaḥ=sadāśivaḥ| ³yadvā ⁴rādhayata iti rādhau=sādhakau ārādhakāviti yāvat, amau=viṣṇu-brahmāṇau yasyāḥ sā rādhāmā=devī|
'devyāḥ upāsakāḥ devāḥ brahma-viṣṇu-maheśvarāḥ|' itidevīpurāṇavacanam|
'akāro vāsudevaḥ syāditi'| 'maśivaḥ candramā vedhā' iti ca kośaḥ|
athavā ambaraṃ meghairmeduraṃ vanabhuvaḥ tamāladrumaiḥ śyāmāḥ, ūrdhvādha uddīpakaprābalyamiti| ataḥ ayaṃ ūḥ=śivaḥ, naktaṃ bhīḥ= rātribhītaḥ, līlāvaśād rātribhayābhinayāditibhāvaḥ| he rādhe! rādhāyāḥ vidyuta iva ī=śobhā yasyāḥ tādṛśi he gauri! tvameva imaṃ ūṃ=tatprasiddhamanubhūtaṃ vā, gṛhaṃ prāpaya, tvadaṅgavisphuraṇena timiranirākaraṇātsukhena gṛhaprāptiritibhāvaḥ| itthaṃ nandanideśataḥ= sakhyupadeśe sati, 'saptamyantāttasi'| tayoḥ= tatpadavācyayoḥ³, śaktiśivayoḥ, pratyadhvakuñjadrumam, adhvā=saṃsthānam, sudhāsindhumadhye cintāmaṇigṛham, tatra ye kuñjībhūtāḥ drumāḥ=kalpavṛkṣāḥ, nīpāśca, tatra=sthalaviśeṣe, kelayaḥ=sāmarasyavilāsāḥ, rādhāmādhavayoḥ gopīviśeṣakṛṣṇayoḥ, yamunākūlādhikaraṇakaṃ rahaḥ=⁴suratakarmma, jayanti=abhibhavanti| rahaḥ kīdṛśam? cali=calaḥ, kampaḥ tadyuktam, ⁵kadācidbhaṅgu, mathurāgamanādinā'vyavahitamityarthaḥ| 'rahastatve rate guhye iti|' kelaya iti bahuvacanena anavacchinnatā vicitritā ca sūcitā|
'calā lakṣmyāṃ pumān kampe kampayukte'bhidheyavaditi' medinī|
7||
1 adhikaḥ pāṭhaḥ, I.O. 2 puñjībhūtadrumasadṛśaśobhairmeghairambaraṃ meduramasti, G.J., iii & I.O. 3 adhikaḥ pāṭhaḥ, M & I.O. 4 rataṃ karmma, G.J., iii & I.O. 5 adhikaḥ pāṭhaḥ, G.J. i
śaśilekhā aṣṭamūrtitvena=brahma-viṣṇumūrtikatvena śivaṃ stotumīhamānaḥ prathamato'gnimūrtiṃ stauti -
bahneḥ ³jalādhīnaparābhavatayā bhagavadrūpasyāpakarṣa ityato jalamapi śivarūpameveti darśayan jagadādhāratāṃ stauti⁴-kṣitirita, pṛthvīrūpasya tava ativipulatare pṛṣṭhe=upari, kṣitirasti, jalarūpasya tavopari bhūrvasatītyarthaḥ| tasyopari jalaughasya mahatī, nauriva sthitā, vitatatvād dehasya 'na mahī yāti saṃplavamiti' jalopari bhuvo'vasthitiriti| jagadrūpajalādhāratayā tvadrūpasya bhūmaṇḍalasya nānyādhārāpekṣeti, tiṣṭhatītyanena sūcitam| cakrāṇi=āvarttāḥ, dhṛtakacchapam, jalaṃ kacchapeti yādomātraparam| athavā tava ⁵dharāmūrterityarthāt 'kṣitirnivāso gatirvā' asti tiṣṭhatīti saptamyantaṃ sthira ityarthakaṃ ⁶pṛṣṭhaviśeṣaṇam| 'kṣinivāsagatyo'riti dhātuḥ| dharaṇidharaṇāḥ bhūdharāsta eva kiṇacakrāṇīti tairgariṣṭhe, kiṇaḥ dhāva iti prasiddhaḥ| pṛthvīrūpasya tava pṛṣṭhe jagadudvahanakiṇacakrāyante bhūdharā iti bhāvārthaḥ⁷|
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit