Gitagovinda 1.2

1.2

śaśilekhā
śriyaṃ vāti=gacchatīti śrīvā=sarvottamalakṣmīkā gaurī, sudevaḥ=śobhano devaḥ, vāmadevatvānmahādevatvācca śivaḥ| asūn dyatīti asūdo=yamaḥ, iḥ=kāmaḥ, tau vāti=gandhayate, hinastīti vā, tayoḥ ratītyādiprāgvat|
athavā vāsuḥ=nārāyaṇaḥ| 'punarvasurvāsudevaḥ vā' iti trikāṇḍaśeṣakośāt| vāsuḥ=kṛṣṇaḥ, devo=mahādevaḥ, saṃjñāyāṃ pūrvapadasya uttarapadasya ca lopadarśanāt| tathā ca śrīvāsū=rādhākṛṣṇau, ekaśeṣabalena devau, mahādevī mahādevaśca teṣāṃ ratītyādi| etena gaurīśaṅkaravilāsavarṇanamapi kaverabhipretamityuktam³| ekena prabandhena⁴hariharakelivarṇanayogyatvārthaṃ vāgdevateti⁵ viśeṣaṇam| padmāṃ=(lakṣmīṃ), āpnotīti padmāpaḥ= kṛṣṇaḥ, īṃ=atikrāntaḥ, atīḥ=śivaḥ, tayoḥ caraṇacāḥ=padapūjakaḥ, ⁶padāpekṣī, padaprekṣī vā| 'cay-pūjā-niśāmanayoritidhātoḥ kvipi'| 'vyorvalīti ya lopaḥ'|
raṇo raṇanaṃ=⁷gāna-tālasthānaprabhṛti, taccakraṃ varttayituṃ=pravarttayituṃ śīlamasya, gāndharvakalākuśala ityarthaḥ| ⁸yadvā ekapadam| tathā ca⁹ hariharacaraṇacāraṇānāṃ bhaktānāṃ cakravartī=mahābhakta ityarthaḥ| tadbhaktacakraṃ varttayati=bhaktānuvartīti vā| athavā kimidaṃ karoṣi? ko'sya vā pariśramasya jñāteti śakkīnīṃ svapatnīṃ sambodhya=āha-'vāgiti' he
1 parāpekṣyaśūnyaḥ, G.J.,iii 2 śaktimattā, M. 3 kavipratijñātamityuktam, G.J., iii & I.O. 4 dvayorvilāsayogyatārthaṃ, G.J., i 5 vāgityādi0, G.J., iii & I.O. 6 adhikaḥ pāṭhaḥ, M. 7 gānatālādi, G.J., iii & I.O. 8 ekapadaṃ vā, G.J., iii & I.O. 9 adhikaḥ pāṭhaḥ, G.J.,i
śrīvāsu!=śrīmati| bāle padmāvati! jayadevakaviretaṃ prabandhaṃ karoti| vāgdevatā=sarasvatī, avati=prīṇāti, padmā=(lakṣmī) ca avati=(prīṇāti), ī-caraṇe yasya sa viṣṇuḥ, taccaraṇacakravartī=(śivaśca) avati| caritetyādi trayāṇāṃ viśeṣaṇam| vidyāvanto dhanavanto bhagavadbhaktāśca etadādaraṃ kariṣyantītibhāvaḥ| devayoḥ=vāsudeva-mahādevayoḥ, devyāḥ¹=śrī-gauryāśceti,
'ambā mātā'tha bālā syād vāsurāryastu māriṣa'ityamaraḥ|
'ślokena gītakotko'rthaḥ ślokotko gītakena ca| yatrābhidhīyate tattu prabandhaṃ paricakṣata'itivṛddhāḥ|
²atra jagaduttamaprakṛtikarādhākṛṣṇa-gaurīśaṅkarativarṇanaṃ bhaktidārḍhyānuguṇatayā, nānucitatvamāvahati pratyut puṣṇātyutkarṣaṃ kumārasambhavānuguṇatayā, kumārasambhavakāvyamiva| tadanaucityakhaṇḍanantu kevalaṃ sambhogavarṇanamātratātparyeṇeti bodhyam|
yadi harismaraṇe sarasaṃ mano yadi vilāsakalāsu kutūhalam| madhurakomalakāntapadāvalīṃ śṛṇu tadā jayadevasarasvatīm|
śaśilekhā hariḥ=haraḥ, madhurā=śrutisukhadā, komalā=sukhoccāryā, śrutirasanākaṭutvadoṣahīnā, kāntā'vabodhe manohāriṇī padāvalī yatreti| ‘hariścandrārkavātāśva-śukabhekayamāhiṣu| kapau siṃhe hare'jeṃśe śakre lokāntare pumān’|| iti medinī| iḥ=kāmaḥ, tasya ³ariḥ=yamaḥ, nāśakaḥ śivaḥ, tasya smaraṇe yat icchata=yadi mano'stīti vā vyākhyeyam| ubhayapakṣasādhāraṇī vyākhyā| athavā harismaraṇe=yamasmaraṇe, sarasaṃ=sadravam, satrāsaṃ trāsena savidhaṃ vā yadi mano'sti, am=rasam, asarasaṃ=sarasabhinnam,virasaṃ vicchāyamiti yāvat| saraṃ=gatiḥ, jñānam, syati tādṛśaṃ vā| vilāsakalāsu, vinaśyacchidrasya=vighnasya, āso=nirāsaḥ, tatkalām| vilasya=uccaiḥśravo'śvasya, āsa=ārohaṇam, tatkalāsu vā, aindrasukheṣviti yāvat, kautukamasti tadā jayadevalakṣaṇe=sarasvatisamudre, īmiva=lakṣmīmiva, varttamānāt tata uddhūtatvād, madhurakomalakāntāṃ padāvalīṃ śṛṇu| etacchravaṇādapi ⁵yamabhayanivṛttiḥ aindrasukhānubhavo vighnarahitasāṃsārikasukhalābhaścetibhāvaḥ| yadvā jayatyanena saṃsāramiti| jayastādṛśo devo vāsudevaḥ mahādevaśca⁶, tadrūpe samudre varttamānāṃ ī=śobhāṃ, līlāsampadaṃ śṛṇu| etatkāvyaśravaṇāttacchravaṇamitiyāvat⁷| kīdṛśīm? madhurāṇāṃ=komalānāṃ, kāntānāṃ padānāṃ=sthānānāṃ, vyavasāyānāṃ vā, āvalīṃ=ekādhārabhūtāmityarthaḥ| arddhaṃ prāgvat|