Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 20.3

Śaśilekhā 20.3

Language
Sanskrit

20.3.1

¹śivapakṣe'pyevam | athavā he vara!=śreṣṭha!, tanuḥ=kṛśāṅgī, patre=patralekhādimaṇḍale² bahuśaḥ sañcāriṇyapi=³tvatsmaraṇoditasvedajalena apagacchatyapi prakarṣeṇa āptaṃ=hitam, prāṇebhyo'pi viśiṣṭaṃ tvāṃ aṅgeṣu ābharaṇaṃ=alaṅkāram, karoti| ⁴punaḥ pariśaṅkate - kadācidaṅgamunmucya ⁵punargacchedityāśaṅkate| tataḥ dhyāyati, dhiyaḥāyatiryatra tādṛśaṃ yathā, yāvad buddhibalodayaṃ śayyāṃ=gumphanām arthād vacasām vitanute, he nātha! he ramaṇa! māṃ prati sānukampo bhava, ityādi ⁶vāggumphaṃ tanotītyarthaḥ| ⁷prathamataḥ ciraṃ dhyāyati, tato dhyānaprāptaṃ tvāṃ ābharaṇaṃ karotīti vā yojyam| iti=etat svarūpā, ākalpaśca vikalparūpa-talpaḥ⁸ = aṭṭaḥ, racanā = vāg - gumphanā, yasyāḥ sā, saṃkalpalīlāśatavyāsaktāpītyādi ⁹prāgvat| ¹⁰yadvā ityākalpavikalparūpāyāḥ talpasya = kalatrasya, ¹¹dārasya gauryārthaḥ, racanā=vyāpāraḥ, tatra saṃkalpo yasya, tādṛśa he!| ¹²līlā = tvadanukaraṇam, tatra bahudhā vyāsakteti| etāvadeva tava kārayitumīhāsti, kimanyadapītibhāva| kiṃ viśrāmyasi? kṛṣṇabhogibhavane bhāṇḍīrabhūmiruhe bhrātaryāṃsi na dṛṣṭigocaramitaḥ sānandanandāspadam| rādhāyā vacanaṃ tadadhvagamukhānnandāntike gopato govindasya jayanti sāyamatithiprāśastyagarbhā giraḥ|

20.3.2

1 adhikaḥ pāṭhaḥ, M. & I.O. 2 citre, M. & I.O. 3 tvatsmṛtijanya0 M. & I.O. 4 'punaḥ pariśaṅkate' ityadhikaḥ pāṭhaḥ, M. & I.O. 5 gacchediti, M. & I.O. 6 vāggumphanaṃ karotītyarthaḥ, G.J. i, G.J. ii & A. 7 adhikaḥ pāṭhaḥ, M. & I.O. 8 0 rūpatalpaśca, M. & I.O. 9 spaṣṭārthakam, M. & I.O. 10 adhikaḥ pāṭhaḥ, G.J. i 11 adhikaḥ pāṭhaḥ, G.J. i 12 līlāśatetyādi sphuṭam, M. & I.O. kṛṣṇābhogibhe=kālasarpasadṛśe vane kiṃ viśrāmyasi? bhābhiḥ=sūryakiraṇaiḥ, aṇḍīrāḥ=paruṣāḥ, rukṣāḥ nissārā itiyāvat| bhūmiruhāḥ=vṛkṣāḥ yatra tādṛśe| 'aṇḍīraḥ paruṣe'śakte' iti samyak pālanāt| bhrātaḥ! dṛṣṭigocaraṃ sānandanandāspadaṃ na yāsi? sānando nando=nidhiviśeṣo yasmin² sa kuveraḥ tasya āspadam, nandā nāmnī kā'pi devyāḥ sakhī vā| rādhāyāḥ=gauryāḥ nando'ntike yasya, sa kuveraḥ, tasmin=tatsamīpe, nandā-sāmīpyaṃ yatra, saptamyarthaḥ| nandāsavidhe vā yadṛcchāgatasya ³govindasya=śivasya, anyat sphuṭam| aḥ=viṣṇuḥ, iḥ=kāmaśca, uḥ=varuṇaḥ lokapālopalakṣaṇam, te kuṇṭhā yasmin sa vaikuṇṭhaḥ=sadāśivaḥ, sarvaniyantritvāt | yaṃ prāsūta śubhānvitā bhagavatīdevī bhaveśātsutaṃ santo yasya purandaraḥ kulapatiścūḍāmaṇiścāgrajāḥ| tenānanyata kṛṣṇadattakavinā sarvopakāriṇyasau yā tasyāṃ jayadevasūktivivṛtau sargo hi ṣaṣṭho gataḥ| iti śrīmaithilakṛṣṇadattakṛtau sarvopakāriṇyāṃ 'śaśilekhā'khyāyāṃ śrīgītagovindasya śivapakṣavyākhyāyāṃ ṣaṣṭhaḥ sargaḥ| ⁵śivapakṣe'pi samam| ⁶śivau śivā'tra bhavatām, bhavatāṃ bhavatārakau|

20.3.3

kāminīṃ = gaṅgām, sandhyāṃ vā| kena = jalena, amati = gacchatīti, kāminī = gaṅgā, kaṃ = sūryam, āmayati = rujati², niḥprabhīkārotīti³ sandhyā vā| apūrvabhāgyasūcanāya kāmapīti, kaśca⁴ laśca aśca – kalāḥ = brahmendraviṣṇavaḥ, (teṣāṃ) kelibhiḥ abandhubhiḥ = jalakūpena lakṣite, vanābhyarṇe = vanopānte, vañjulo'śokaḥ, latāṃ= śākhām, anyat samam| vilāsinīnāṃ sakalāṅgacāñcalyāt hāra-kuṇḍalacāñcalyaṃ bhavatyeva| mukharitā = raṇaraṇāyamānā, rasanā = kāñcī, yatra, tādṛśasya jaghanasya gatyo = gatāgatakriyayā, lolā = capalā, satṛṣṇā vā, bhūyastatkriyāyāṃ sābhilāṣetyarthaḥ| homādiviśikhatvāt cañcalaḥ kuṇḍalo = agniḥ, yatra, sā| dalitaḥ kasya = sūryasya, polo = vipulatvam yatra, sā ca| gaṅgāpakṣe– cañcalena¹ kuṇḍalena=kuṇḍalaneva valayībhavanena, dalitaḥ kasya² = jalasya, polo = mahattvam, yasyāḥ, sā| ³kvāpi kvāpi maṇḍalībhūtavivarttatayā pratisaṃhatasaliletyarthaḥ| ⁴'kuṇḍalaṃ karṇabhūṣāyāṃ pāśe'pi valaye'pi ca| mukhariteti, japa-pāṭhaviśeṣādāsanabandhaviśeṣācca sandhyāyāṃ jihvājaghanamaukharyaṃ bhavatīti, mukharite rasana-jaghane yasyām, sā gatilolā = acirasthāyinītyarthaḥ| gaṅgāpakṣe- mukharitarasanāt = pratidhvanikārakadhvananāt arthāt taṭābhighātaśabdājjātayā ghanagatyā lolā| athavā mukharitarasā = ⁵calajaghanagatiranīcagamanā lolā cetyarthaḥ| vicaladalakalalitānana candrā| taddharapānarabhasakṛtatandrā|| kāpi0|

20.3.4

vicalan = vicaliṣyan , vyaktībhaviṣyan alakalalitānanamiva candraḥ = śaśāṅko yasyām, prathamāloke mukhacandragopanam, tatastatrakāśanamiti sūcitam| vicaladale = pracalotsedhe jale, lalitaḥ = pratibimbitaḥ, ānanamiva candro yasyā iti| gaṅgāpakṣe – vibhiśca nodana-utsedho yasya, tādṛśe ke = jale, lalitaḥ = lasitaḥ, ānanasadṛśacandro yasyām, sā| vicaladalakaḥ lalitaṃ = īpsitam, alanaṃ = jīvanam, yena, tādṛśaḥ candro = jalam, yasyā iti vā| 'candraḥ sudhāṃśu-karpūra-kāmpilla-svarṇa-vāriṣviti|' tadadhareti, teṣāṃ = nīcānām, pānarabhase = madhupānollāse kṛtā tandrā yayā, (sā) sandhyā| prāyaśo nīcāḥ madyaṃ nipīyāvaśyavanto bhavantīti| gaṅgāpakṣe- teṣāmadharāṇāmapi pāne = rakṣaṇe, rabhaso yasyāḥ, sā kṛtatandrā = hiṃsitamohā ca pāpināmayyuddhāriṇītyarthaḥ| 'kṛtaṃ yugena martye ca vihite hiṃsite triṣviti'| idaṃ svarūpakīrttanameva|

Linked texts (1)