Pramāṇa · Search · About · API

Gitagovinda 23

Śaśilekhā 23

Language
Sanskrit

23.1

śaśilekhā
atheti samam¹| sā = gaurī, priyaṃ = śivam|
bhairavīrāgayatitālābhyāṃ gīyate|| prabandhaḥ|
17||
śaśilekhā
¹ābrahmaviṣṇuvaśīkṛtavān, sitena vāṅmātreṇa māmapi vaśīkarttumicchatīti keśavapadam , sthāṇunivāsasthirasya na lajjādistaveti mādhavapadam | tava yā = tvadīyā, yā tvayā svīyatvena kalpitā| viṣādaṃ = viṣabhakṣakam, harati = vaśīkaroti, ² tāṃ = viṣabhojinastavānuguṇāṃ anusaretyarthaḥ| sarasīruheti prāgvat| athavā sarasi = taḍāge, samudre vā, tāmanusaretyanvayaḥ| īruhaḥ = śrīputraḥ, kāmaḥ locane yasya, tādṛśadṛṣṭimātreṇa mayi kāmaṃ prakāśayatītibhāvaḥ|
'ruha-janmani prādurbhāve ca'|
ekavacananirdeśena nayanaṃ lalāṭasthaṃ bodhyam| ³tattāruṇyamanyathodgāvya śaṅkāmātramidam, vāstavikaṃ vā?
⁴ gaṅgāpakṣe - samam| sandhyāpakṣe – tu rajanyāḥ ⁵ = rātreḥ, janite = janane, utpādane, āvirbhāve, guruḥ = kāraṇam⁶, sandhyā = rajanī, janmaguruḥ yasyāḥ iti vā| sandhyā ⁷ tu jāgaretyādi, mādhava-keśaveti prāgvat|

23.2

vrīḍāvaladvadanatayā¹ adharapuṭe saṃvalantīmucchaladgaṇacchavimālakṣya āha- kajjaleti, he kṛṣṇa! malinamanaskamarīcavat = sindhulavaṇavad² vā, kaṭuvidāhakalohavat³, kaṭhineti vā, rātrijāgare pariśramāt| tanoḥ kṛśasya tava anurūpaṃ = rūpaṃ svarūpam prakāśayati| yadvā⁴ tava tanoḥ = dehasya, rūpaṃ anurūpaṃ tanoti, pūrvaṃ nīlakaṇṭha evāsīradhunā nīlādharo'pīti rūpādhikyam|

23.3

¹marakataśakalanīlamaṇiṃ syati = kāntyā tanukaroti, tādṛśaḥ kalaḥ = kandharā, yasyetivyutpattiḥ| kalitā = dṛḍhā, yā kaladhautalipiḥ=rājatalipiḥ, tasyā iva ratijayalekhaṃ anuharatīti| yadvā ²nāṭitabhītipulakitavapuṣamavalokya āha – tava vapuriti, tava vapuḥ ratijayasya³ lekho yatra, tādṛśam| smarasya saṅgarakharo yo nakharaṃ = cchurikā, tat kṣatarekhā yatra, tādṛśamiva| smareṇa śarairvidāraṇānadhyavasāyāt cchurikāvraṇitamiveti| marakataśakalena = masīprāyeṇa, kalitāyā: kaladhautalipeḥ⁴=raupyalipeḥ, anuharati⁵, karmaṇi⁶ ṣaṣṭhī| 'kaladhautaṃ raupyahemno'riti|

23.4

śaśilekhā śivapakṣe vijñāpayituṃ urasthamukuṭavinyasta – śastahastamīśamālakṣyānyathā śaṅkate – caraṇeti, arthaḥ prāgvat|

23.5

śaśilekhā adhare² sulakṣaṇarekhāvibhāgaṃ anyathā śaṅkate – daśanetyādi , arthastadvat| athavā³ daśanānāṃ padaṃ = sthānam, mukham, adharagataṃ = nīcagatam, namraṃ bhavat sat¹, mama cetasi khedaṃ janayati, tathāvidhaṃ vipriyaṃ vidhāya kṣatādigopanāya kimiti vadanamavanatīkaroṣīti|

23.6

śaśilekhā ivāpī bhinnakramau| he kṛṣṇa! = lohavat kaṭhina! tava mana iva vapurapi² malinataraṃ bhaviṣyatīti nūnaṃ śaṅke'tra³ tādṛśyā mama vañcanena manomālinyamavagatameva, tadādhārasya dehasyāpi mālinyaṃ bhāvītyunnīyata itibhāvaḥ|

23.7

śaśilekhā taveti¹ padaṃ pūrvapadasthamatrāpi sambadhyate| tava vicitraṃ = viśiṣṭaṃ, viruddhaśīlaṃ² vā, citraṃ=tilakam, bhavān = abheṣuvān gacchan, nakṣatrasahito vā candraḥ, atra = jagati, vaneṣu= bhuvaneṣu, avalānāṃ-kavalāya = virahiṇībhakṣaṇāya, bhramati kim? kimiti vitarke³, himakaranikaraprasaraṇabhiyā⁴ bhavanād bahiryāntīnāṃ virahiṇīnāṃ bhakṣaṇāya vā| nakṣatragatyā candro bhramati, nānyat⁵ tasya bhramaṇe prayojanamitibhāvaḥ| abalāpadena daurbalyayogād virahiṇī bodhyate| bhavānityatra sāhitye matup, 'vaināyakyaściraṃ vo vadanavidhūtayaḥ pāntu citkāravatyaḥ' itivat| he vadhūvadhanirdeya! = bhāryāpīḍananiṣkaruṇa!, tava bālānāṃ = keśānām, caritram, vanasya = rūpasya, sainyasya vā idaṃ bālacaritraṃ vā, pūtanikaiva = yoginīviśeṣa⁶ eva prathayati| 'yathā rājā tathā prajā' itinyāyena yathā svayaṃ tathā parijanaparicchadā api bhavitumarhantīti pūtanāvasthityaiva tava keśānāmākārasya paricchadasya vā duḥkhitaparipīḍakaṃ caritaṃ prakāśyata itibhāvaḥ| 'tilakālekhyaścitramiti'|

23.8

śaśilekhā ¹yuvatiḥ=gaurī| anyattadvat|

Linked texts (1)