Pramāṇa · Search · About · API

Gitagovinda 24

Śaśilekhā 24

Language
Sanskrit

24.1

śaśilekhā tāṃ = gaurīm, ¹viṣamattīti viṣādaḥ = śivaḥ|
gurjarīrāga-yatitālābhyāṃ gīyate|| prabandhaḥ|
18||
śaśilekhā mādhave = sthāṇau| yaḥ kenāpi na kampitaḥ, sa tvadvayena prakampitaḥ, kimataḥ paraṃ apekṣitam| tad virama durāgrahāt, ityādi sūcayati mādhavapadam| anyat prāgvat| yadvā dhave = patyau, mānaṃ mā kuru = niṣedhadvayaṃ jhaṭiti mānaparityāgāya| anyat samam| athavā mānamaye = ādaraṇīye, dhave, mā = niṣedhaprayogam, mā kurviti|

24.2

avāṅmukhasya śivasya adhikaḥ pāṭhaḥ bhālavilocanaprativimbasamvalite vakṣasi priyāpādālaktaccharaṇamutprekṣya āha- tavedamiti| athavā līlāviśeṣavaśena sarvamidaṃ vāstavikameva| he aruṇacchāya! = durnirīkṣatvāt sūryatejaska! aruṇaprativimbakarā!, yadi vacasā na pratyeṣi, tadā prativimbe'pyāruṇyamudīkṣyatāmitibhāvaḥ| tava hṛdayaṃ mama kimapi lajjāṃ janayati = lajjārūpamañjanaṃ karoti, ācaṣṭe vā, yatheṣṭaṃ draṣṭuṃ na pāryate itibhāvaḥ| kīdṛśyāḥ? praṇayabharabhaṅgena śokādapi paśyantyāḥ premabhaṅgajanitaduḥkhaṃ santyajya kīdṛśamidamiti paśyantyāḥ kitavatvadāyāḥ, yasyāḥ sakāśāt kaitavamidaṃ bhavatā śikṣitam, tasyāḥ ālokaḥ = dyotaḥ, kitaveti sambodhanaṃ vā| tvasyā = anyasyā, ālokaḥ = anyakalatrasyāloko vā| tvatvacchabdāvanyārthakau| anyat spaṣṭam| idaṃ kṛṣṇapakṣe'pi samañjasam|
śaśilekhā śivapakṣe'pyevam¹| athavā kucakayoḥ = navodgatayoḥ, tava stanayoḥ lasati = krīḍati, saṃśliṣyati vā yastam | kucakayoḥ = stanaparvatayoḥ iti vā| kiṃ viphalīkuruṣe? vigataṃ phalaṃ = lābho, yasya tādṛśam, kimiti karoṣi? kīdṛśam? tālaphalādapi = śīladhanādapi, guruṃ = prabhutvādinā tasya gauravaṃ varttata eva, śīladhanenāpi gurutvamastīti| atisarasaṃ = tvayi nitarāṃ sānurāgam, etādṛśasya prāṇeśvarasya vāñchāvighātena vaiphalye vidhīyamāne svasyaiva viphalatā bhavatītibhāvaḥ|
'tāla-karatale'ṅguṣṭhamadhyamābhyāñca sammite| śīle kālakriyāmāne karāsphāle drumāntare' iti|
'phalaṃ jātīphale matsye hetūtthe vyuṣṭilābhayoriti' ca medinī|
ayamarthaḥ kṛṣṇapakṣe'pi|

24.3

śaśilekhā ¹vilāsaprārambhe ²nīlanicolaṃ = prātarvilāsavirāme saṃvītaḥ pītaḥ aṃśuḥ = svaprabhā sūryakiraṇo vā yatra, tādṛśam, vastrīkṛtanijagaurakāntiḥ, nirāvaraṇamityarthaḥ| gaurasvaprabhāsphuraṇaviccharaṇavaśāt pītakañcukabhrameṇākṛtavastraparigrahamitiyāvat| rādhāyāḥ = gauryāḥ, uraḥ ³ucyutaṃ = askhalitam, yathā nibhṛtañca nirīkṣya sakhīmaṇḍale smeraṃ hasati sati gaurīmukhe nayanayoḥ añcalaṃ ādhāya smerasmeramukho, nandātmajaḥ⁴ = śivaḥ, jagadānandāya astu| ātmani = manasi, jāta ātmajaḥ, gauryāḥ kāma iva prītikaraḥ, nanda = ānandarūpaḥ, ātmajaḥ = svayambhūriti vā| salajjaḥ⁵ śrīpatiḥ = śivo yatreti|
'aṃśuḥ prabhā-kiraṇayoriti'| nandā tu syādaliñjare gauryāṃ tithiviśeṣe ceti| ātmā puṃsi svabhāve'pi prayatne manasorapīti medinīkaraḥ|
vilakṣalalakṣmīpatiḥ, paśupatitvāt śivo yatra|
nirdoṣaṃ guṇavad rasānvitamalaṅkārāñcitaṃ satkaviḥ kīrttiprītisu lipsayā yadakarot padmāvatīvallabhaḥ| kāvyaṃ tattu¹ guṇāguṇānuguṇanai rhīnā'pyabaddhā'pyasau kīrttiṃ prītimamuṣya kiṃ na tanuyād vyākhyā śivālambinī|
1||
yaṃ prāsūta śubhānvitā bhagavatīdevī bhaveśātsutaṃ santo yasya purandaraḥ kulapatiścūḍāmaṇiścāgrajāḥ| tenātananyata kṛṣṇadattakavinā sarvopakāriṇyasau yā tasyāṃ jayadevasūktivivṛtau sargo'gamaccāṣṭamaḥ|
iti śrīmaithilakṛṣṇadattakṛtau sarvopakāriṇyāṃ 'śaśilekhākhyāyāṃ śrīgītagovindasya śivapakṣavyākhyāyāmaṣṭamaḥ sargaḥ|
8||
śaśilekhā ¹śivapakṣe'pi samam| ati = atyartham, śayaiḥ = sarpairapi ruciramityapi| 'śayaḥ śayyā-himāliṣu' iti|

24.5

hariṃ¹ = haram | anyatsamam | athavā he nayane! nayanayoḥ iḥ = kāmaḥ, iḥ = lakṣmī vā, yasyāḥ tādṛśi he!, lakṣmīvāsena nayanasya kamalatvam, atipriyajayadhvajamīnavāse'nyena kāmasya vāsaḥ, tena nayanasya mīnatvamākṣiptaṃ bhavati| he mīnākṣi! = he kamalākṣīti paryavasitaṃ hariṃ avadalaśītalaśayane, avadalena = utsedhena, śītale = vistīrṇaśiśire, dale = dantanakhādidalane'pi śītale vā śayane = surate, prīṇaya, kiñca hariṃ lokaya = paśya, lokaṃ kuru vā| idānīṃ ālokamātmānaṃ manyate, tvayā prīṇitaḥ puruṣamātmānaṃ maṃsyata itibhāvaḥ| saphalaya = phalavantaṃ yajñādipuṇyaparipākabhājaṃ kurvityarthaḥ| tvaṃ kīdṛśī? navanalinī, navā cāsau nalinī = padminī jātiśca, navaḥ stavaḥ sa eva nalaṃ = kamalam, tadvatī vā| athavā pūrvārddhamapi sambodhanam| navanalinīdalavat śītalaṃ = śaityakāri, śayanaṃ = suratam, yasyā iti| athavā uttarārddhaṃ yathāśrutārthakam | pūrvārddhaṃ nayanaviśeṣaṇam , navānāṃ nalinīdalānāṃ = padmapatrāṇām , śītale = tuṣāre, śayanaṃ = nimīlanam, yatastādṛśe nayanaśriyamālokya padmapatrāṇi prāyaśaḥ śiśirasamaye nimīlantīti|

24.6

śaśilekhā śivapakṣe'pyevam¹| yadvā pūrvārddhaṃ samam| anīhitabhedaṃ = anapekṣitatvadbhedabuddhim, tvadekapravaṇatyarthaḥ| maṃ śṛṇu, madvacasā avadhārayetyarthaḥ| avacanaṃ = apratibhayā, na kimapi vadantaṃ me vacanaṃ vipratipattirahitaṃ yathā tathā śṛṇviti vā|

24.7

śaśilekhā hariḥ¹ = śivaḥ, upayātu vadatu ca| ²bahuḥ = mātrā, yatra, etādṛśī dhurā yasya, tam, bahu = pracuram, madhu = miṣṭam, kṣīram vā, upamanyuprabhṛtibhyo rāti = dadāti, taṃ śivaṃ hṛdā aye, matyā ca vidhuraṃ kimiti karoṣi?|

24.8

śaśilekhā hariḥ = śivaḥ| anyatsamam|

Linked texts (1)