Gita Govinda 3.1
Śaśilekhā 3.1
- Language
- Sanskrit
3.1
śritānāṃ=bhaktānām, kamalākuḥ=¹svargāpavargābhyudaya-lakṣmī-bhūmiśca, ²maṇḍalam=caraṇarūpaḥ koṭau yasya|
'maṇḍalaṃ paridhau koṭi-deśe dvādaśarājasu| klīve'tha nivahe vimbe triṣu puṃsi tu kukkure' iti||
³śritānāṃ kaṃ malānāṃ akuḥ=anāśrayaḥ, iti vā|
'cāraṇe ca: prakīrtitaḥ' iti śāsvataḥ|
dhṛtakuṇḍala=kuṇḍaladhārin, ekapadaṃ vā| dhyāne kamanīyatvārthaṃ dhṛtakuṇḍaleti, tādṛśe ca caraṇe maṇḍaṃ lāti tādṛśo maṇḍalaḥ=bhūṣaṇadaḥ| maṇḍalaṃ maṇḍaḥ, dhṛtakuṇḍalaḥ=kuṇḍalanāmadhārī kuṇḍalī=sarpo yasya, ⁴sarpanūpurabhūṣitacaraṇetyarthaḥ| 'maṇḍamastu niśāke ca maṇḍaḥ syānmorapicchayoḥ| eraṇḍe bhūṣaṇe cārtheti viśvaḥ|' ⁵e sambodhane|
'e smṛtāvapyasūyā'nukampāmantraṇā''hutiṣu'|
athavā kamalā=varastrī, sā cātra gaurī| 'kamalā śrī-varastriyoriti kośaḥ'| anyat sphuṭam| śrite=upadhānīkṛte tatkucamaṇḍale, dhṛtaṃ kuṇḍalaṃ (ca) yena| yadvā ⁶padmāsanāsīna akucamaṇḍale rāgitvāt sthirāsanakuṇḍaṃ vā sattvena lāti=dāhaṃ dadāti vā, kuṇḍalo=agniḥ| ⁷yadvā tādṛśeṣu maṇḍala iva=kukkura iva lucanaśīlaḥ, dhṛtakuṇḍalaḥ=pāśadharo mṛtyuryasya| e sambodhane gītatvātra sandhiḥ|
iha virahijanasya durante sarasavasante samaye vṛndāvanavipine deśe¹ hariḥ=haro², viharati| yuvatijanena=gaṅgādikena, yuvatijanena=nijagaṇena, ³strījanena, parijanena ca⁴ samaṃ nṛtyatītyanvayaḥ| vṛndānāṃ=samūhānāṃ sarveṣām, avanaṃ=prītijanakaṃ⁵ rakṣakaṃ⁶ vā| vipinaṃ=ānandavanam| tatra bahuvrīhimahimnā himālaye vā ityarthaḥ| atra sarvāṇi padāni vasantaviśeṣaṇatve ⁷sphuṭārthāni prāgeva vyākhyātāni| ⁸vṛndāvanavipinaviśeṣaṇatve tu ⁹vyākhyāyante| tathā hi - lavaṅgaṃ=devakusumam, latā=kastūrī, tatpariśīlanaṃ = tadadhivāsitam, komalaṃ = vāri, jalaṃ yatra, tādṛśasya malayasya = ārāmasya, samīrā = ¹⁰samyagrūpeṇa patraśākhādipreraṇālālitā yatra, ¹¹śivapūjanopanītadvīpāntarīyadivyakusumādyadhivāsitajalāśayaviśiṣṭopavanacalana¹²- lālityavatītyarthaḥ| ¹³yadvā lalita = lābhavanti, aṅgāni = patrāṇi, yāsām, tāsām| latānāṃ=vṛkṣādiśākhānām, dūrvāṇām, vallīnāṃ vā sambandhena komale ārāme, samīḥ=sagatikāḥ, samīcīnagatikā vā, īrā=jalam, yatra| īḍṅ
śailapakṣe - madhukaranikarakarambitatvāt¹ bhramaravṛndaniḥsṛtadhvanivaśāt malinatvācca kokilavat kūjitaḥ=śabdavān, kuñjo=²gajahanuryeṣāṃ te kuñjarāḥ, ³kvacid viśeṣaṇena viśeṣyapratipattiḥ| teṣāṃ kuṭīre=vāsagṛhe| athavā⁴ kuṭiḥ=kauṭilyam, ⁵vayaṃ bṛhatparimāṇāḥ, mahān⁶ ityahaṅkārastadīre=tatkṣepake, tannivarttake| ⁷madhukaranikarakarambitaṃ kokituṃ=ādātuṃ śīlaṃ yasya, tasya lakūjitakuñjasya=indragajasyāhaṅkāranivarttake vā| kuñjo gajahanuḥ, ata eva kuñjaraḥ|
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit