Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 3.7

Śaśilekhā 3.7

Language
Sanskrit

3.7.1

abhinavaḥ=nityanūtanaḥ, abhi=abhito, navaḥ=stavo yasya, sarvataḥ stūyamān⁴| 'navaṃ navye pumān stutāviti medinī| jalaḥ=jaḍaḥ, śiśiraguṇaviśiṣṭo, dharaḥ=parvato himālayaḥ, tadvatsundaraśceti| ⁵ātuñjatayā śītalatākārakatvena ca tatsāmyam| 'ahāryadharaparvatā' ityamaraḥ| dhṛtamavasthānaṃ mandaro yasya, dhṛtaḥ=mandaraśailāvasthitaḥ, dhṛṅ-avasthāne niṣṭhāyāḥ pūrvanipātaḥ| ⁶rakṣakatvāt dhṛtasvargeti vā| dhṛtadevadrumapuṣpaṃ mandārapuṣpamiti vā| 'mandaro manthaśaile syāt svargamandarayorapīti' viśvaḥ| ⁷śrīmati mukhe candrarūpaścakoro yasya| mukhe nayanarūpo'laṅkārarūpo vā, candraścakorāyate ityaho! saundaryātiśayaḥ| himālaye kāśyāṃ vā sevitumāgatā apsaraso nirīkṣyamāṇe śive praṇayakopena ⁸pārvatyāṃ prasthitāyāṃ ⁹vyākulena priyeṇānunīya anyāṅganāsaṅgaśaṅkānirāsārthamarddhāṅge niveśiteti kālikāpurāṇakathā | gaṅgāyāṃ sandhyāyāṃ vā ¹⁰śivānurāgamupanyasya bhaṅgyantareṇa darśayitumavatārayati - vasanta iti | ¹athavā vihitaḥ=viśiṣṭahitaḥ, atipriyaḥ, kṛṣṇo viṣṇuryasya, sa viṣṇupriyaḥ śivaḥ| vihitaḥ=sṛṣṭaḥ, kṛṣṇo yena|

3.7.2

'asṛjanmāṃ dakṣiṇāṅgād vāmāṅgācca prajāpatimiti' śivamāhātmye viṣṇuvacanāt²| vihito=vigataḥ, kṛṣṇo=yamo, yasmāt sa mṛtyuñjayaḥ, tasya anusaraṇam, bahu=pracuraṃ yasyāstāḥ apsaraḥ prekṣaṇārthamalakṣitagataśivamanviṣṭavatīmityarthaḥ| kandarpaṃ jvarayatīti, kandarpajvaraḥ= ³kāmatāpanaḥ śiva eva, tena janitā ⁴apsaraḥ prekṣaṇa-gaṅgāsandhyānurāgavyāsaṅgena utpāditā yā cintā, tadākulatayā valadbādhāṃ rādhāṃ=sādhanaśaktiṃ gaurīṃ sahacarī yathāsarasamidamūce| ⁵darpo'haṅkāraḥ, sarvādhikatvabuddhiḥ sa eva jvaraḥ, tajjanitetyādi vā| kaṃ=sukhamiti, vacanakriyāviśeṣaṇam| atra vasantopādānamatyantoddīpakatvārtham⁶| sphurā=⁴aujjvalyena sphuraṇavanto dantā yasyāstādṛśi! he sudati= gauri!, muñcatīti muk=viraktaḥ, ‘talaṃ svarūpe’ atimuktalam, mugeva tattā=viraktirmuktirvā, tatparirambheṇa mukulitāḥ=⁵samādhimudritākṣāḥ, pulakitāśca cūtā iva kāṣṭhakuḍyabhūtatvāt samādhisthāḥ yogino yatra, sarasaphaladāyitvāccūtopādānam| yadvā ⁶sphuranto'timuktāḥ=jīvanmuktāḥ,

3.7.3

śivapakṣe'pyevam| athavā yogibhirbhogibhirvā'yaṃ samayo ¹netu śakyo nānyenetyāha - pathikaiḥ, pathi=mārge, yogapathe caranti, patho=mārgo'syāstīti pathī, ko=vāyuryeṣām, te vā yoginaḥ, taiḥ yogibhiḥ, pathyapi kaṃ=sukham, yeṣām, tairbhogibhiśca akārapraśleṣe² spaṣṭa evārthaḥ| ³apathikaiḥ= bhogibhiḥ, kathaṃ kathaṃ=kathayitvā kathayitvā vāṅmātreṇa anāyāsenetyarthaḥ| amī api vāsarāḥ nīyante kathaṅkathamiti ṇmulantam, unmīladityādi kākatulyantaṃ prāgvat| tatkalasya⁴ kalā-kalanā=avahelanā yeṣu⁵ taiḥ, tadanāsthairitiyāvat⁶, kokilākākalīmaśṛṇvadbhirityarthaḥ| ⁷tatra hetuḥ-dhyānāvadhānakṣaṇe=dhyānaikāgyamahotsave⁸ prāptaḥ prāṇasamasya paramapriyatvāt paramātmanaḥ asamena⁹=nirupamena, ananyasadṛśena, āgamena=prāptyā, rasollāso yaiḥ, prāṇānāṃ=vāyūnām, samena asamena ca agamena=asañcāreṇeti vā, rudhā=vṛttinirodhena, rāsollāso yairiti vā| ¹⁰prāṇavāyūnāṃ samaḥ asamaścāgamaḥ prāṇāyāmavaśāt| tajjanyarasollāso yaiḥ prāptaḥ, tena rasollāso yeṣāmiti vā| ¹¹prāṇasamaḥ=parameśaḥ, tasyaḥ śan=svādhīna ityarthaḥ| ata eva rudhā=vṛttinirodhena, gīrṇaḥ=gilitaḥ, abhibhūta itiyāvat| kasya=yamasya, yad ruṇaṃ tajjvaro¹ yeṣu te, etatsamaye'pi yamabhayasyābhāva itibhāvaḥ| yadvā vastutaḥ udgīrṇajvarā apīti vā|

3.7.4

bhogipakṣe - dhyānāvadhānakṣaṇa eva=viṣayānucintanakṣaṇa eva, (prāptaprāṇasamā)= labdhapreyasīsaṃsargarasānandaiḥ kākalīkalasya yat kaṃ=sukham, lānti taiḥ| rutā=śabdena, gīrṇaḥ karṇajvaro yeṣu, yogināṃ dhyānāvadhānādetadanākalanāt te nijagītirāgarañjitā ityarthaḥ| bhogināñca sadā sannihitapriyatamākatvādetadinanayanam| ²bhujaṅgakasya praśastaśṛṅgāriṇaḥ balasya rūpasya kleśakaḥ=nindaka itiyāvat| ādiḥ ananyaviṣayaḥ veśo yasya svādhīnasakalavilāsirūpanindakānanyaviṣayanepathyaracanam, acalaṃ=kenāpi nivarttayitumaśakyaṃ snigdharasamamṛtaṃ śṛṅgāraṃ vā alati=bhūṣayati, paryāptaṃ karoti vā, sa candrastanmauliṃ=śivam, śrīkhaṇḍaśailānilaḥ prāleyastavanecchayānusarati, malaye bhujaṅgasthiteḥ prasiddhyā tatsantāpanivṛttaye candracūḍamanuvrajatītyarthaḥ| tataścāsya vihāre śramābhāva itibhāvaḥ| utsaṅgavasadbhujaṅgakavalakleśādiva īśaṃ acalaṃ candracūḍamanusaratīti vā| 'balaṃ gandharasarūpe' iti| kiñceti padadvayaṃ bhinnakramam, ukūlāśca=śivabhaktāśca, oḥ=kulāni, sajātīyagaṇāḥ nadyādayaśca, tānyālokya ā=nibhṛtaṃ dṛṣṭvā kalottālāḥ=kalitalalitakaratālikāḥ, harṣodayādunmīlanti=devagaṇagītatālakalayā nityoditvaraśivacandrakalayā ca tadviphalīkaraṇāt|

Linked texts (1)