Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 2.1.3

Rasikapriyā 2.1.3

Language
Sanskrit

2.1.3

tamāladrumaiḥ śyāmā vanabhuvo vartante | aparaṃ ca | naktaṃ rātrikālaḥ | evaṃ deśakālavastulakṣaṇā vibhāvāḥ sūcitāḥ | kimuktaṃ bhavati | atra kāvye śṛṅgārarasaprādhānyāttasya meghādyāśrayo'pyuddīpanabhāvā uktā bhavanti | rādhāyā ālambanavibhāvāḥ | bhīrurityasyānubhāvaḥ | harṣavegāśaṅkautsukyavrīḍācapalatādayo vyabhicāriṇaḥ | itthaṃ kāryakāraṇasahakāribhī ratisthāyibhāvaḥ sakalarasasamrāṭ saprapañcaḥ saṃbhogākhyo'bhilāṣaviraherṣyāsūyā lakṣaṇo vipralambhaḥ śṛṅgāraḥ sāṅgopāṅgaḥ samunmīlito bhavati | taduktam—‘kāraṇānyatha kāryāṇi sahakārīṇi yāni tu | ratyādeḥ sthāyino loke tāni cennāṭyakāvyayoḥ || vibhāvā anubhāvāśca kathyante vyabhicāriṇaḥ | vyaktaḥ sa tairvibhāvādyaiḥ sthāyībhāvo rasaḥ smṛtaḥ’ || tathā cābhāṇi bharatena—‘vibhāvānubhāvavyabhicārisaṃyogādrasaniṣpattiḥ—’ iti | evametena pathā śrījayadevena kavinā rasamukhye sthirīkṛte tadāśayambuddhā kaiścidvyākhyātaṃ tattāvanna vicakṣaṇaparīkṣākṣamamīkṣāmahe | tathāhi | itthaṃ nandanideśato nandādeśāccalitayoḥ kelayo jayanti | itthamiti kim | rādhā kācana gopikā | tasyā nandena saṃbodhanam | he rādhe, imaṃ mama śiśuṃ rātrau bhīruṃ tvameva gṛhaṃ prāpaya tvayyeva mama viśvāsa iti | tadā nāyakasya śiśutvena paravaśatvaṃ, tasyāśca dhātrītvaṃ, nandasya dūtīkarma, śṛṅgāravibhāvānāṃ bhayānakahetutvaṃ, kavinirūpitarasasyānyathātvaṃ cāpadyate | tatra teṣāmāyuṣmatāṃ ka upālambhaḥ | yataḥ—‘nirdeśo bhāṣaṇādeśasāmīpyārthamajānataḥ | ādeśa eva viśrāntamatervyākhyā bhavenna kim ||

Linked texts (1)