Gita Govinda 37.3

37.3

yattasmādaho kāmasya vāmā lokapathātītā gatiśceṣṭitam | atra kamitumiṣṭa iti kāntaśabda aucitīmāvahati | yato duḥkhivadbhavane prītimāpeti | kiṃbhūtaḥ kāntaḥ | dorbhyāṃ saṃyamito bandhanaṃ prāpitaḥ | anu ca payodharabhareṇāpīḍitaḥ | āsāmastyena pīḍāmāpitaḥ | anu ca pāṇijairnakhairāviddhaḥ | anu ca daśanaiśca kṣatamadharapuṭaṃ yasya | tathā śroṇītaṭenāhatastāḍitaḥ | api ca kace hastena saṃgṛhītvānamitaḥ | api ca adharamadhusyandenodharamadhupānena nimittena saṃmohanaṃ prāpitaḥ | aho ityāścarye | kāmasya vāmā gatiḥ | vāmatvaṃ rasāntarāvirbhāvāt | vīrarasamāśritya kṛtāparādhaḥ sa krameṇa saṃyamanāpīḍanāvedhakṣatāhlyavanamanasaṃmohanāni prāpitaḥ kāmapi tṛptimāpa | api tu sthirotsāhaḥ san kāmayuddhānna virarāmeti na kāmapītyarthaḥ | ato vāmā gatiḥ | atra virodhaḥ | yastu kamitumiṣṭaḥ tasminkathaṃ saṃyamanādayo yojyante | saṃyamanādibhiśca śṛṅgārānubhāveṣu āliṅganādiṣu dyotiteṣu kāmapi niratiśayāṃ prītimāpeti virodhaparihāraḥ | athavā kāmasya vāmā iti rāmaiva gatiḥ rāmāniṣṭhaiva gatiḥ | yadevaṃ vyatikare'pyudrikto bhavati | śārdūlavikrīḍitam | atra vākyārthasya prādhānyādrasasya ca saṃkīrṇatvenāṅgatyādrasavadalaṃkāratā || vijayānandatālena gauḍīrāge viracyate | padyaṃ pāṭāḥ kharāstenā līlā nāyakasaṃbhavāḥ || śṛṅgārakaiśikīrītiḥ kāmatṛptipuraḥsaraḥ | kāminīhāsanāmāyaṃ prabandhaḥ parikīrtitaḥ || iti kāmatṛptikāminīhāsanāmā pañcaviṃśatitamaḥ prabandhaḥ |
taduktaṃ tadeva vīrasaṃvalitaṃ śṛṅgāraṃ vivṛṇvannāha—vāmāṅka iti | ayaṃ ślokaḥ pūrvaṃ vākyaśeṣatvena yojanīyaḥ | tadetvanvayaḥ | ratikelisaṃkularaṇārambhe vāmāṅke varttamānayā rādhayā saṃbhramātsamarasaṃbhramābhiniveśātsaṃyamanādibhya upari kāntajayāya yatkiṃcitsamarasaṃbhrampaṭabhaṭayogyasāhasaprāyaṃ bālajanāyogyaṃ prārambhi yena jaghanasthalī niṣpandā iti calitumaśaktiḥ | api ca dorvalliḥ śithilitā iti prahā-