Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 8.2

Rasikapriyā 8.2

Language
Sanskrit

8.2

padaṃ vyākriyate || sakhi he iti | he sakhi, mayā saha keśimathanaṃ kṛṣṇaṃ ramaya kāmakelīḥ kāraya | kiṃbhūtam | udāraṃ mahāntam | kiṃbhūtayā mayā | savikāraṃ nānāvikārasahitam| vikāraḥ kāmajo bhāvaḥ kucodarādiprakaṭanaṃ | taduktaṃ rasikasarvasve—'nābhīmūlakucodaraprakaṭanavyājena yadyoṣitāṃ sākāṃkṣaṃ muhurīkṣaṇaṃ skhalitatā nīvīnibandhasya ca | keśabhraṃśanasaṃyamau ca kamiturmitrādisaṃdarśanaṃ saubhāgyādiguṇapraśastikathanaistatsānurāgeṅgitam ||' iti | raticeṣṭāsahitaṃ yathā syāttathā madanamanorathabhāvitayā kāmakelīcchābhāvitarāntaḥkaraṇayā | athavā kathopalakṣitaṃ ramayeti kṛṣṇaviśeṣaṇatvena vā 'madanamanorathānāṃ bhāvo vidyate yasmin sa bhāvī | tasya bhāvo bhāvitā tayā | kimu bhavati | yathāhaṃ tasminnabhilāṣavatī tathā so'pi mayi syāditi bhāvaḥ | evaṃ śṛṅgārarasaḥ saṃpanno bhavati | tathā coktam-‘ceṣṭā bhavati puṃnāryo ratyutthānātisaktayoḥ | saṃbhogo vipralambhaśca sa śṛṅgāro dvidhā mataḥ ||' athavā kiṃbhūtaṃ harim | savikāram | mānasabhāvasahitamiti kṛṣṇaviśeṣaṇam | itidhruvaḥ | atha padāni | nibhṛteti | 'tamevobhayaniṣṭhaṃ bhāvaṃ sūcayantyāha | kiṃbhūtayā mayā | nibhṛtanikuñjagṛhaṃ gatayā viviktakuñjagehaṃ gatayā | 'vaśyaḥ praṇeṣo nibhṛtavinītapraśritāḥ samāḥ' ityuktavāttathāpyavasarocitaṃ vyākhyātavyam | etenābhisārasthānamuktam | taduktaṃ bharate-'vivāhe tīrthayātrādau bandhanotsavake tathā | naṭanṛtye tathā kelau jāgarodyānasaṅgatau | asatī-
apica || prathameti | upabhuktacare'pi harau prathamasamāgama iva lajjitayā tatkālīnāśceṣṭāḥ kurvantyā vā | bahukālāntaritamīlitena prathamasāmagatā | api kiṃbhūtam | paṭucāṭuśatairanukūlam | sāntvanakṣamapriyavacanaśatairunayaparam | etaduktaṃ bhavati | 'prathamamiha hi deyaṃ pūgapuṣpādikaṃ syānmṛdumadhuravacobhiryojayetsambhidhāne | karatalamatha gātre bhrāmayanśaśvadasyāśchuritamudarapṛṣṭhe mandamāśliṣya dadyāt ||' prathamasamāgame kāminyo lajjanyano mānamāvahanti | tathāca-'śliṣṭaḥ kaṇṭhe kimiti na mayā mūḍhayā prāṇanāthaścumbalyasminvadanavikṛtiḥ kiṃ kṛtā kiṃ na dṛṣṭaḥ | kaścaḥ kasmāditi navavadhūceṣṭitaṃ cintayantī paścāttāpaṃ vahati taruṇī premṇi jāte rasajñā ||' iti bharataḥ || api kiṃbhūtayā | ataeva mṛdu madhuraṃ yathāsyāttathā smitapūrvaṃ bhāṣaṇaṃ yasyāḥ sā tathā | api kiṃbhūtam | śithilīkṛtajaghanadukūlaṃ | ślathīkṛtaṃ jaghanasthitaṃ paṭṭavastraṃ vā | antarbhāvitaṇijarthatvāt ślathīkaraṇe saṅgamasya hetutvam | saṅgamādeva ślathmabhavaditi | taduktaṃ bharate- 'kānte talpamupāgate śithilitā nīvī svayaṃ bandhanāt vāso viślathamekhalāguṇadhṛtaṃ kiñcinnitambasthitam | etāvatsakhi vedmi kevalamahaṃ tasyāṅgasaṅge punaḥ ko'sau kāsmi rataṃ ca kīdṛśamiti svalpāpi me na smṛtiḥ ||'

Linked texts (1)