Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 26

Commentary of Mānāṅka 26

Language
Sanskrit

26.1

rādhā hariṃ dadarśa| kimbhūtaṃ harim| ekarasam ¹⁰eko'dvitīyaścāsau rasa-śceti vartate yasmin sa tathā tam| atiśayakāmābhilāṣasaṃyuktamityarthaḥ| athavā
ekasmin ratisukhe raso rāgo yasya sa tathā tam| punaḥ kimbhūtam| ciramabhilaṣitavilāsam| ciraṃ cirakālam āsādya abhilaṣito vilāso ratikeliryena sa tathā tam| punaḥ kimbhūtam| rādhāvadanavilokanavikasitavividhavikāravibhaṅgam| vividho nānāprakāraścāsau ¹khedādivikāraśceti| rādhāyāḥ vadanaṃ tasya vilokanaṃ darśanaṃ tena vikasitaḥ prakaṭitaḥ sa cāsau vividhavikāraśca tena vibhaṅgaṃ jṛmbhaṇādiryasmin sa tathā tam| kamiva| jalanidhimiva| kimbhūtam| vidhumaṇḍala-darśanataralitatuṅgataraṅgaṃ vidhoścandrasya maṇḍalaṃ tena taralitā vardhitāstuṅgāḥ| uccā-staraṅgāḥ ūrmayo yasmin sa tathā tam| punaḥ kimbhūtaṃ harim| guruharṣavaśaṃvada-vadanaṃ gururgariṣṭhaścāsau harṣaṃ ānandaśceti tasya vaśaṃvadam ²anusāri vadanam ānanaṃ yasya sa tathā tam| ³mukhaṃ svakīyaprasannatācihnavadphalajñāpakamityarthaḥ| punaḥ kimbhūtam| ⁴anaṅganivāsaṃ kandarpavasatisthānam| yadvā anaṅgavikāśaṃ prabuddhakandarpamityarthaḥ|
hāramamaletyādi |

26.2

punaḥ kimbhūtam| urasi vakṣasi hāraṃ dadhataṃ vahantam| kimbhūtam| amala-taratāram atiśayenāmalaḥ amalataraḥ sa cāsau tāro ⁶muktāśuddhiryasmin sa tathā tam| kiṃ kṛtvā dadhatam| parilambya avamucya| kathaṃ yathā bhavati| vidūraṃ atyadhaḥ yathā syāttathā| kamiva| yamunājalapūramiva yamunāyāḥ jalaṃ tasya pūraḥ samūhastam| kimbhūtam| sphuṭataraphenakadambakarambitaṃ sphuṭatarāśca te phenāśca teṣāṃ kadambaḥ samūhaḥ tena karambito yuktastam|
śyāmaletyādi |

26.3

punaḥ kimbhūtam| śyāmalamṛdulakalevaramaṇḍalaṃ śyāmalaṃ ca tanmṛdulaṃ komalaṃ ca evaṃ viśiṣṭaṃ kalevarasya śarīrasya maṇḍalaṃ yasya sa tathā tam| punaḥ kimbhūtam| adhigatagauradukūlam adhigataṃ parihitaṃ gauraṃ pītaṃ dukūlaṃ kauśeyaṃ yena sa tathā tam| kimiva| nīlanalinamiva nīlaṃ ca tat nalinaṃ ceti| kimbhūtam| pīta-parāgapaṭalabharavalayitamūlaṃ pītaścāsau parāgaśceti tasya paṭalaṃ nikurumbaṃ tasya bharaḥ ādhikyaṃ tena valayitaṃ pariveṣṭitaṃ mūlaṃ yasyaṃ sa tathā tam| nīlotpalaṃ yadā pītaparāgeṇa veṣṭitaṃ bhavati tadā nīlanalinaṃ bhavatītyāśayaḥ| upamālaṅkāraḥ|
taraletyādi |

26.4

punaḥ kimbhūtam | taraladṛgañcalacalanamanoharavadanajanitaratirāgaṃ manoharaṃ vadanaṃ ceti taralau ca tau cañcalau dṛgañcalau nayanaprāntau ca tayoścalanaṃ tena manoharaṃ vadanaṃ ca tena janitaḥ utpādito ratirāgo yena sa tathā tam | arthāt rādhāyāḥ | śaradi śaratkāle | taḍāgamiva sarovaramiva | kimbhūtam | sphuṭakamalodarakhelitakhañjanayugaṃ khañjanaḥ pakṣiviśeṣaḥ tasya yugaṃ yasmin taḍāge tattathā tat | vadanetyādi |

26.5

punaḥ kimbhūtam | vadanakamalapariśīlanamilitamihirasamakuṇḍalaśobhaṃ mihiraḥ savitā tena same samāne kuṇḍale militavadanameva kamale yasyā sa tathā tam | punaḥ kimbhūtam | smitarucirucirasamullasitādharapallavakṛtaratilobhaṃ samullasitaḥ samyagvikasitaścāsau adharapallavaśca tasminnivaddhā smitaruciḥ śobhā tayā ruciraḥ sundaraścāsau samullasito'dharapallavaśca tena kṛto ratilobho yena sa tathā tam | śaśītyādi |

26.6

punaḥ kimbhūtam | śaśikiraṇacchuritodarajaladharasundarakusumasukeśaṃ suṣṭhu śobhanā atisulolāśca te keśāśca kusumairyuktāḥ sukeśāḥ, śaśī candramāḥ tasya kiraṇā aṃśavaḥ taiḥ cchuritaṃ saṃghṛṣṭaṃ miśritam udaraṃ yasya sa tathā cāsau jaladharo meghaśca tadvat [sundarāḥ] sukumārāḥ kusumasukeśā yasya sa tathā tam | punaḥ kimbhūtam | timiroditavidhumaṇḍalanirmalamalayajatilakaniveśaṃ malayajaṃ candanaṃ tasya tilakaḥ timire ghane tamasi uditaṃ vidhoścandrasya maṇḍalaṃ tadvannirmalaścāsau malayajatilakaśca tasya niveśo yasya sa tathā tam | vipuletyādi |

26.7

punaḥ kimbhūtam | vipulapulakabharadanturitaṃ vipulo mahān pulakaḥ tasya bharo romāñcātiśayaḥ tena danturitaḥ vyāptaḥ sa tathā tam | punaḥ kimbhūtam | maṇigaṇakiraṇasamūhasamujjvalabhūṣaṇaśubhagaśarīraṃ maṇīnāṃ gaṇo nicayaḥ tasya kiraṇāḥ aṃśavaḥ teṣāṃ samūhaḥ tena samujjvalāni ca tāni bhūṣaṇānyaṅgadavalayakirīṭādīni
taiḥ subhagaṃ sundaraṃ śarīraṃ yasya sa tathā tam | ¹pāṭhāntare| kimbhūtam| bhūṣaṇa-maṇigaṇakiraṇaviśaṅkitavirahadahanaparivāraṃ bhūṣaṇānāṃ maṇigaṇaḥ samūhaḥ tasya kiraṇāḥ aṃśavaḥ taiḥ viśaṅkito viśeṣeṇa śaṅkāyukto virahadahano virahāgnistasya parivāro yasya sa tathā tam |
śrījayadevetyādi |

26.8

he bhaktajanāḥ hariṃ śrīkṛṣṇaṃ hṛdi antaḥkaraṇe suciraṃ nidhāya praṇamata| kimbhūtam| ²sundaramatiśayena atisundaraṃ śobhanaṃ vibhavavibhūṣaṇabhāram| bhūṣaṇānāṃ bhāraḥ samūho vibhava aiśvaryam atiśobhito vibhavavibhūṣaṇabhāro yasya sa tathā tam| punaḥ kimbhūtam| śrījayadevabhaṇitam| athavā śrījayadevabhaṇitavibhava-dviguṇīkṛtabhūṣaṇabhāram| śrījayadevasya bhaṇitaṃ gītaṃ tasya vibhavaḥ tena dviguṇīkṛto bhūṣaṇabhāro yasya sa tathā tam| punaḥ kimbhūtam| sukṛtodayasāraṃ puṇyodgamasya balamityarthaḥ| sukṛtasya puṇyasya udayaḥ utpattiḥ tasya sāraḥ sārabhūtaṃ kāraṇaṃ dadarśetyuktam|
tatra darśanāntaraṃ jātamarthaṃ ślokābhyāṃ darśayannāha śrījayadevakaviḥ, atikramyeti|
idānīṃ rādhāyāḥ akṣṇoḥ nayanayoḥ harṣāśrunikaraḥ papāta| harṣeṇa aśrūṇi teṣāṃ nikaraḥ ānandāśrusamūha ityarthaḥ| idānīmiti kim| iha priyatamasamāloka-samaye atiśayena priyo vallabhaḥ priyatamaḥ tasya āloko darśanaṃ tasya samayaḥ kṣaṇaḥ tasmin| ka iva| svedāmbuprasara iva| svedarūpaṃ ambu ⁵pānīyaṃ tasya prasara iva| keneva| apāṅgaṃ netrāntam atikramya śravaṇapathaparyantaprayāseneva| śravaṇayoḥ śrotrayoḥ panthā: śravaṇapathaḥ tasya paryantaḥ parisamāptiḥ tatra gamanaṃ tena prayāseneva prayāsajeneva| kathambhūtayoḥ akṣṇoḥ taralataratāraṃ yathā syāttathā patitayoḥ pātsayoḥ cañcalākṣikanīnikam| 'kūrcamastrī bhruvormadhyaṃ tārakākṣaṇaḥ kanīnikā' ityamaraḥ|
bhajantyāstalpetyādi|

26.9

sāyaṃkāle kathituṃ na śakyate| punarvadati kaviḥ| mṛgadṛśo rādhāyāḥ lajjāpi salajjā dūraṃ vyagamat| lajjayā saha vartata iti salajjā| kathambhūtāyāḥ rādhāyāḥ| kṛtakapaṭakaṇḍūti pihitasmitaṃ yathā syāttathā| talpāntaṃ śayyāsamīpaṃ bhajantyāḥ| kapaṭena dhūrtatvena kṛtā yā kaṇḍūtiḥ śravaṇakaṇḍūyanaṃ tayā pihitaṃ ca smitaṃ ca tad hāsyaṃ yasminkarmaṇi tattathā tat| anenoktena kiṃ prayojanam| kakṣāmūla-prakaṭaśithilāñcalaikastanapradeśaṃ darśayatītyarthaḥ| iṅgitakāmavikāradhvaniḥ| punaḥ kimbhūtāyā| priyasya śrīkṛṣṇasya āsyaṃ mukhaṃ paśyantyāḥ| kimbhūtamāsyam| smaraśara samākūtasubhagam| smarasya kandarpasya śarastena samākūtaḥ sābhiprāyaviśeṣaḥ tena subhagaṃ sundaram| tat| kasmin sati| avahitālīparijane sālambane sakhīsamūhe| gehāt nikuñjamandirāt bahiryāti sati| avahitaścāsau ālīparijanaśceti tasmin| ānandena saha vartamānaḥ sānando govindo gīyate'smin tattathā|
iti śrīgītagovindaṭīkāyāṃ vāsa(e rādhā)keśavayorvarṇane sānandadāmodaro nāmaikādaśaḥ sargaḥ|
suprītapītāmbaraḥ | gītāvatāraślokamāha-gatavatītyādi |

Linked texts (1)