Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 2.9

Rasamañjarī 2.9

Language
Sanskrit

2.9

giriviśeṣo manthānadaṇḍabhūto yena tādṛśa | anena sāmarthyamuktam | punaḥ kīdṛśa | śriyo lakṣmyāḥ mukhameva candra āhlādakāritvāttasya cakora | atra lakṣmīmukhacandrādharasudhāparamotkaṇṭhatvena bhagavataścakoratvanirūpaṇam | anenāpi ratikauśalamevoktam | 'pratnyagro'bhinavo navyo navīno nūtano navaḥ' ityamaraḥ | anayā saptapadyā nāyakaguṇa uktaḥ | nāyakaguṇastu—'tyāgī kulīnakuśalo'tha rateṣu vijñaḥ••••••kavitve ca guṇī dhānāḍhyaḥ | bhavyaḥ••••••śobhāvānsubhago'bhimānī strīṇāmataḥ śubhavacā iha nāyakaḥ syāt' iti |
śrīkṛṣṇanāyakasāmānyaguṇānuktvā saṃprati nāyakaguṇānatkathayannevāśīrūpaṃ maṅgalamācarati–padmeti | madhusūdanasya uro hṛdayaṃ vo yuṣmākaṃ vāñchitamanupūrayatu saṃpūrṇaṃ karotu| kīdṛśamuraḥ | padmāyā lakṣmyāḥ payodharataṭī stanaprāntastasyaṃ parirambhe āliṅgane lagnaṃ yatkāśmīraṃ kuṅkumaṃ tena mudritamiva mudrā cihnaviśeṣastadyuktamiva | idaṃ madhusūdanahṛdayaṃ mamaiva natvanyasyeti khyāpanāya lakṣmyā nijastanataṭe liptakāśmīramudreva datteti bhāvaḥ | punaḥ kīdṛśam | khelati krīḍāṃ kurvati anaṅge kāmadeve sati yaḥ kheda āyāsastena yatsvedāmbu prasvedajalaṃ tasya pūraḥ pravāho yatra tādṛśam | etena ciraliptasya kāśmīrasya śuṣkatve'pi svedasaṃbandhena tasya mudrāyogyatvamiti dhvanitam | kīdṛśamiva | vyaktānurāgamiva | vyaktaḥ prakaṭībhūto'nurāgaḥ sneho yatra tādṛśamiva | atra lakṣmīviṣayānurāgādhikyādabhyantare samāveśābhāvātkuṅkumarāgavyājena bahirniḥsṛteti bhāvaḥ | mudrā saṃjātā asyeti tārakāditvāditac | ‘lakṣmīḥ padmālayā padmā kamalā śrīrharipriyā’ ityamaraḥ | ‘strīstanābdau payodharau’ iti ca | ‘parirambhaḥ pariṣvaṅgaḥ saṃśleṣa upagūhanam’ iti ca | ‘kāśmīraṃ kuṅkumaṃ proktaṃ ṭaṅkapuṣkaramūcayoḥ’ iti viśvaḥ | anena sarvadā lakṣmyā dṛḍhānurāgakathanena dākṣiṇyarūpo nāyakaguṇa uktaḥ | taduktaṃ śṛṅgāratilake–‘yo gauravaṃ bhayaprema · sadbhāvaṃ pūrvayoṣiti | na muñcatyanyacitto'pi jñeyo'sau dakṣiṇo yathā ||’ iti |

Linked texts (1)