Gita Govinda 20.2
Rasamañjarī 20.2
- Language
- Sanskrit
20.2
pūrve gītena kasyāścidviparītaratamuktamadhunā kasyāścitsvādhīnabhartṛkāyā nāyakakartṛkāṃ krīḍāmāha-samuditeti | gurjarīrāga'syaikatālaḥ | gītārthastu-vijayī jayaśīlo murāriryamunāpuline vane yamunāyāḥ saikate yadvanaṃ tatra ramate krīḍati | niḥśaṅkakelipratipādanāya vijayītyuktam | krīḍāmevāha-samuditeti | ramaṇīvadane kāminīmukhe sapulakaṃ romāñcaṃ yathā syādevaṃ mṛgamadatilakaṃ kastūrītilakaṃ likhati | kīdṛśe | cumbanāya valitaḥ saṃmukhīkṛtya saṃkocito'dharo yatra tādṛśe | kutra kamiva | rajanīkare candre mṛgamiva | kīdṛśe candre | samuditaḥ samyagudito madano yasmāttādṛśe | pūrṇacandrasya kāmoddīpakatvāditi bhāvaḥ | punaḥ kīdṛśe candre | cumbanāya valitaḥ saṃmukhīkṛto'dharo yasmāttādṛśe | candradarśanāvadhūnoścumbanādau pravṛttiḥ | atra mukhasyāhlādakāritvādino candrasāmyaṃ kastūrītilakasya ca mṛgasāmyaṃ bodhyam |
kelyantaramāha—ghaṭayatīti | kucayugaṃ gaganamiva | bṛhattvāt | tatrāmalaṃ nirmalaṃ maṇisaraṃ muktāhāraṃ tadeva tārakasamūhaṃ ghaṭayati prāpayati | kīdṛśe kucayugagagane | suṣṭhu atiśayena ghano vistāro yatra tādṛśe | mṛgamadasya kastūryā rucyā dīptyā rūṣite vyāpte | punaḥ kīdṛśe | nakhapadaṃ nakhāṅkastadeva śaśī tena bhūṣite'laṅkṛte | nakhakṣataṃ cedarddhendusāmyaṃ bodhyam | taduktaṃ pañcasāyake—'arddhendusaṃkāśamidaṃ nakhakṣatamarddhendusaṃjñaṃ kathitaṃ samāsataḥ | kakṣānitambastanapārśvamadhye dātavyametatkarajaṃ sadaiva' iti | ata evātra śaśipadamapyarddhacandraparaṃ bodhyam | pūrṇacandrasya tatsāmyābhāvāt | atra kucayugasya vistīrṇatvātkastūrikayā śyāmatvānnakharūpacandravattvādgaganatvena nirūpaṇam | gaganasyāpi kavisaṃpradāye śyāmatvenaiva prasiddheḥ ata eva sughana ityādibhistribhirviśeṣaṇairgaganatvanirūpaṇaupamakaviśeṣaṇopādānātsāṅgarūpakam | 'ghanaḥ sāndre dṛḍhe dīrghe vistāre lohamudgare' iti viśvaḥ | 'guṇṭhitarūpite' ityamaraḥ | etadvyākhyānasamaye kṣīrasvāmināpyuktam—"rūṣite laukikavyāvṛttyerthaḥ | yatrāntārgerireṇurūṣitaḥ" || 'nakṣatre cāpi madhye ca tārakaṃ tārakāpi ca' iti viśvaḥ |
Linked texts (1)
- Gītagovinda — Jayadeva, Sanskrit