Pramāṇa · Search · About · API

Gita Govinda 33

Rasamañjarī 33

Language
Sanskrit

33.1

lavo leśastena krīte | ‘saṃkaṭaṃ nā tu saṃbādhaḥ’ ityamaraḥ | ‘lavaleśakaṇāṇavaḥ’ ityamaraḥ |
6 || sā sasādhvaseti | sā rādhā niketanaṃ līlāgṛhaṃ praviveśa praviṣṭā | kiṃ kurvatī | mañju manoharā yo mañjīro nūpurastaṃ siñjānā śabdaṃ kurvatī | kathaṃ yathā syāt | sasādhvasaṃ sādhvasasahitaṃ sānandamānandasahitaṃ ca yathā syādityarthaḥ | kīdṛśī sā | govinde lole cañcale locane yasyāḥ sā |
rādheti | gītasyāsya varāḍīrāgo rūpakatālaḥ | gītārthastu—sā rādhā hariṃ kṛṣṇaṃ dadarśa dṛṣṭavatī | kīdṛśam | ekarasaṃ eko mukhyaḥ śṛṅgārākhyo raso yasya tam | yadvā ekastulyo raso yasya tam | rādhāyā yādṛśaḥ śṛṅgārarasaḥ kṛṣṇasyāpi tādṛśa eveti bhāvaḥ | punaḥ kīdṛśam | ciraṃ bahukālaṃ vyāpyābhilaṣito vāñchito vilāsaḥ keliryena tam | punaḥ kīdṛśam | gururmahānyo harṣa ānandastasya vaśaṃvadamāyattaṃ vadanaṃ yasya tam | punaḥ kīdṛśaṃ harim | aṅgavikāram | kacidanaṅgavikāsa iti pāṭhaḥ | tadānaṅgasya kāmasya vikāsaḥ sphuṭatā yatra tam | rādheti | punaḥ kīdṛśaṃ harim | rādhāyā vadanaṃ mukhaṃ tasya vilokanena
vividhavikārānevāha - hāramiti | kīdṛśaṃ kṛṣṇam | vidūramatiśayena parirabhyāliṅgaya urasi vakṣasi hāraṃ dadhataṃ bibhrāṇam | kīdṛśam | amalataro'tiśayena vimalatarastāraḥ śuddhamauktikaṃ yatra tādṛśam | kamiva sphuṭataraḥ prakaṭataro yaḥ phenakadamvaḥ phenasamūhastena karambitaṃ miśritaṃ yamunājalapuramiva kālindīpravāhamiva | atra kṛṣṇaśarīrasya śyāmasnigdhatayā yamunāpravāhasāmyam | hārasya cātiśubhratayā phenasamūhasāmyaṃ bodhyam | atra hārāliṅganena svābhilāṣaprakaṭanānmohayitākhyo bhāvo varṇitaḥ | taduktaṃ rasārṇavasudhākare- 'svābhilāṣaprakaṭanaṃ mohayitākhyam|' iti | 'miśritaṃ tu karambitam' iti dharaṇiḥ| 'tāro muktādisaṃśuddhau taraṇe śuddhamauktike |' iti viśvaḥ | 'pūro jalapravāhaḥ syāt' iti ca |

33.2

punaḥ kīdṛśam | śyāmaleti | śyāmala nīlaṃ mṛdulaṃ komalaṃ kalevaramaṇḍalaṃ yasya tādṛśam | punaḥ kīdṛśam | adhigatamadhikaṃ paridheyatvena

33.3

vīkṣaṇena vikasitāḥ prakaṭitā vividhā nānāvidhā vikārā jṛmbhaṇāpāṅgakṣepaṇakaravimarśādirūpāsta eva vibhaṅgā viśiṣṭormayo yena tam | kamiva | jalanidhimiva | kīdṛśaṃ jalanidhim | vidhumaṇḍalasya candramaṇḍalasya darśanena taralitāścañcalīkṛtāstuṅgā atyuccāstaraṅgā ūrmayo yasya tādṛśam | atrāgādhaśṛṅgārarasāśrayatvena kṛṣṇasya jalanidhisāmyam | rādhāmuravasya cāhlādakāritvādinā candrasāmyam | jṛmbhaṇādirūpāṅgavikārasyottarotpannatayā taraṅgasya sāmyam | 'bhaṅgastaraṅge tu bhede bhaṅgo jayaviparyaye' | iti viśvaḥ |
punaḥ kīdṛśam | taraleti | taralo dṛgañcalaḥ kaṭākṣastasya calanena manoharaṃ sundaraṃ yadvadanaṃ tena janita utpādito ratirāgo rādhāyāḥ suratecchā yena tādṛśam | kamiva | śaradi śaratkāle sphuṭakasalodare vikasitapadmagarme khelitaṃ krīḍitaṃ khañjanayugaṃ khañjarīṭayugalaṃ yatra tādṛśaṃ taḍāgamiva | atra kṛṣṇasya rādhādarśanāsaṃkṣubhitatvena śaratkālīnataḍāgasāmyam | smeramukhaṃ mandahāsyaṃ ca vikasitakamalasāmyam | tārakāḥ śyāmikopetatvena paritaḥ śubhratvenāticañcalatvena tannetrayoḥ khañjanasāmyam | śaratkāle jalāśayasya kamalagarbhe khelatkhañjano dṛṣṭaḥ sandraṣṭurvāñchitaṃ prayacchati | evaṃ caladapāṅgavatkṛṣṇadarśanaṃ rādhāyā vāñchitaṃ kelisukhaṃ dāsyatīti śaratkālīnakamalamadhyasya khañjanopamānena dhvanitam | taduktaṃ varāhe - 'hemasamīpasitāmbarakamalotpalapūjitopalabdheṣu | dadhipātradhānyakūṭe dṛṣṭo'bhīṣṭāni ceṣṭate vihagaḥ' iti | 'khañjarīṭastu khañjanaḥ' ityamaraḥ | 'taḍāgastu jalāśayaḥ' iti viśvaḥ |

33.4

punaḥ kīdṛśam | vadaneti- kṛṣṇavadanakamalasya mukhapadmasya pariśīlanāya militau yau mihirau sūryau tābhyāṃ same ye kuṇḍale tābhyāṃ śobhā kāntiryasya tam | atra kuṇḍalayornā-

33.5

jñātaṃ gaurapītaṃ dukūlaṃ paṭṭavastraṃ yena tam | kimiva | nīlanalinamiva śyāmakamalamiva | kīdṛśaṃ nīlanalinam | pīto yaḥ parāgaḥ puṣparejastasya paṭalaṃ samūhastasya yo bharo'tiśayastena valitaṃ veṣṭitaṃ mūlaṃ yasya tādṛśam | atra kṛṣṇasya snigdhaśyāmatayā nīlotpalasāmyam | pītapaṭṭāmbarasya ca mūlalagnapītaparāgasāmyam | 'atha kalevaram | gātraṃ vapuḥ saṃhananam' ityamaraḥ |
punaḥ kīdṛśam | śaśikiraṇeti | śaśikiraṇaiścandrakiraṇaiśchuritaṃ saṃbaddhamudaramabhyantaraṃ yasya tādṛśo yo jaladharo meghastadvatsundarāḥ sukumārāḥ | kusumaṃ puṣpam | tatsahitāḥ keśā yasya tam | atra keśānāṃ śyāmatayā jaladharasāmyam | tatra sthitakusumānāṃ meghāntaritacandrakiraṇasāmyaṃ bodhyam | punaḥ kīdṛśam | timire'ndhakāre uditaṃ prakaṭībhūtaṃ yaccandrabimbaṃ tadvannirmalasya malayajatilakasya niveśo vinyāso yatra tādṛśam | atra kṛṣṇasya gāḍhāndhakārasāmyaṃ lalāṭasthamaṇḍalākṛtitilakasya pūrṇacandrabimbasthitikāle timirasāmyasyāsaṃbhavādabhūtopamā jñeyā |

33.6

punaḥ kīdṛśam | vipuleti | vipulo yaḥ pulakabharo romāñcātiśayastena danturitaṃ vyāptam | punaḥ kīdṛśam | ratikelikalābhiścumbanādiviśeṣacāturībhiradhīraṃ cañcalam | punaḥ kīdṛśam | maṇigaṇānāṃ maṇisamūhānāṃ kiraṇasamūhena samujjvalāni yāni bhūṣaṇāni mukuṭāṅgadamañjīrādīni taiḥ subhagaṃ śarīraṃ yasya tam | 'nimnonnatatayā vyāptaṃ danturaṃ kathyate budhaiḥ |' iti dharaṇiḥ |

33.7

nāmaṇikhacitatvena sūryopamā bodhyā | abhūtopamā ceyam | 'vikartanārkamārttaṇḍamihirāsraṇapūṣaṇāḥ |' ityamaraḥ | punaḥ kīdṛśam | smitasya īṣaddhāsasya yā ruciḥ kāntistayā ruciro manoharaḥ samullasito rādhādharapānotkaṇṭhayā īṣatkampito yo'dharapallavastena kṛto rādhāratilobhaḥ suratecchā yena tam |

33.8

śrījayadeveti | he janāḥ, hariṃ praṇamata | kiṃ kṛtvā | suciraṃ bahukālaṃ vyāpya hṛdi citte vinidhāya | kīdṛśam | sukṛtodayasya puṇyodayasya sāraṃ sārabhūtam | yadvā sukṛtodaya eva sāro dhanaṃ yasmāttam | punaḥ kīdṛśam | śrījayadevasya bhaṇitavibhave vāgvibhave dviguṇīkṛtabhūṣaṇabhāro'laṃkārasamūho yena tam | jayadevasarasvatī svayamevotprekṣālaṅkāravatī | bhagavadguṇaistu varṇanīyaiḥ sutarāmalaṃkṛteti bhāvaḥ |
( atra 'atikramya '
) bhajantyā iti | tasminkāle talpāntaṃ śayyaikadeśaṃ bhajantyā āśrayantyā mṛgadṛśo hariṇanayanāyā rādhāyā lajjāpi salajjeva satrīḍeva bhūtvā dūramatiśayena vyagamadvigatā | kva sati | avahitālīparijane avahitaḥ kṛtāvadhāno ya ālīparijanḥ sakhīparijnastasmin | kṛtakapaṭkaṇḍūti yathā syāttathā | kṛtā kapaṭena vyājena kaṇḍūtiḥ karṇādikaṇḍūyanaṃ yatra | evaṃ yathā

33.9

( atra 'sānandamiti, ' 'jayaśrīti,' 'saundaryeti,' ślokatrayasya ṭīkānopalabdhādarśapustake |

33.10

ityādi ślokaṭīkaṭīkā nopalabbhādarśapustake |

33.11

syāttathā bahiryāte sati kuñjādvahirgate sati | punaḥ kathaṃ yathā syāt | vihitasmitaṃ vihiteṣaddhāsaṃ yathā syāt | kīdṛśyāstasyāḥ | priyāsyaṃ kṛṣṇasyaṃ mukhaṃ paśyantyāḥ | kīdṛśaṃ mukham | smarasarasaṃ smareṇa kāmena sarasaṃ śṛṅgārarasasahitam | punaḥ kīdṛśam | ākṛta-

33.12

subhagam | ākūtena tanmanākhyena subhagaṃ manoharam |
) tarkāndolanakarkaśāpi sumatiryā hāvabhāvānvitā śṛṅgārādirasonnayādikuśalā sā śaṃkare kevalā | kiṃ śambhoraparatra viśvavijayo dṛptasmaradveṣatā dehārdhīkṛtakāminīpraṇayitā ca kvāpi deśāntare || iti śrīmanmahāmahopādhyāyaśrīśaṃkaramiśraviracitāyāṃ śālināthakāritāyāṃ gītagovindaṭīkāyāṃ rasamañjarīsamākhyāyāmekādaśaḥ sargaḥ ||

Linked texts (1)