Pramāṇa · Search · About · API

Arjuna and the Hunter 2.3.2

Traisargika 2.3.2

Language
Sanskrit

2.3.2

asyā vacasi sampradāyasādhyasāmayikasiddhiśaktiguṇodayādikathanaṃ kṛtyasāmānyopapādanaṃ ca na vismayaheturiti bhāvaḥ | sakṛdvigāhanenaiva jalāśayasya pāraṃ prāpyate na nayasyeti nayasya jalāśayād vyatirekaṃ dyotayitumupamāṅgīkṛtā na rūpakam | gabhīrabuddhinā bhāraviṇā dyotito'yamartha uttānamanasā māghena sphuṭīkṛtaḥ — "ṣaḍguṇāḥ śaktayastisraḥ siddhayaścodayāstrayaḥ | granthānadhītya vyāhartumiti durmedhaso'pyalam ||" iti | kastarhyasmin vacasi vismayaheturguṇa iti tatrāha - sa tu tatretyādi | tatra sa tu viśeṣadurlabhaḥ, yaḥ satkṛtya varmopanyasyati | tatreti tacchabdena sāmānyarūpaḥ prakṛto nayaḥ parāmṛśyate 'yataśca nirdhāraṇam' (2. 3. 41) iti | tuśabdo viśeṣadyotakaḥ | sāmānyaviṣayābhyāṃ viśeṣāṃkāṃkṣibhyāṃ tacchabdābhyāṃ kartrapekṣiṇyopanyāsakriyayā ca nayaviśeṣa iti taducitaḥ śabda ākṣipyate | tena tatra nayasāmānye sa nayaviśeṣastu durlabha ityanvayaḥ sidhyati | kṛtyasya sandhivigrahādervartma mārgamupanyasyati samīpe nikṣipati sphuṭataraṃ karotītyarthaḥ | apādānadeśādi prāpyadeśāntaṃ padavikṣepasthānaṃ prasiddhaṃ vartma | sandhivigrahāderacetanasyāmūrtasya tanna sambhavatīti pravṛttiprārambhanimittatve sati prāptisādhanatvādibhiḥ sādhāraṇairguṇairvartmaśabdenopāyo lakṣyate cakṣurviṣayasya vartmana iva manoviṣayasyopāyasya sphuṭataratvaṃ dyotayitum | upāyaviśeṣa eva vartmaśabdena lakṣyate nopāyasāmānyam | pravṛttiprārambhaprayojakatvādayo lakṣaṇāhetavaḥ sādhāraṇaguṇā upāyaviśeṣasyaiva sambhavanti nopāyasāmānyasya |

Linked texts (1)