Pramāṇa · Search · About · API

Arjuna and the Hunter 2.4.2

Traisargika 2.4.2

Language
Sanskrit

2.4.2

ekaḥ samayabhaṅgapratipādanadoṣo mahati guṇanicaye nimajjatīti bhāvaḥ | vigrahapratipādakatayā puruṣakṣayadhanavyayaprayojakamidaṃ vaco duḥkhahetuḥ syāditi tatrāha — pariṇāmasukha iti | yadyapīdaṃ vacanamādau kṣayavyayaprayojakatayā duḥkhaśaṅkādāyi syāt, tathāpi sāmrājyaprāptyupāyaprayojakatayā pariṇāme sukhasādhakamityarthaḥ | nanu vikramasyāniyatajayatvāt sahasā tatkartavyatāpratipādakena vacasā kṛtyanirṇayo na syāditi tatrāha — kṣataujasāṃ vyathaka iti | vaiklavyaśaṅkāsāditamanobalānāṃ bhayacalanakāriṇītyarthaḥ | vikramapratipādakaṃ vacanaṃ niśamya vīrā na vyathante | pratyuta hṛṣyantyeveti bhāvaḥ | vikramapratipādakavākyaśravaṇe bhavādṛśānāṃ vīrāṇāṃ kāmaṃ harṣo bhavatu, tathāpi praśastavīryāṇāṃ bhīṣmādīnāṃ nivāraṇopāyapratinirūpakāṇāṃ na bhavediti yudhiṣṭhirasya śaṅkāyāmāha — ativīryavatīti | atikrāntā vīryavanto yena tadativīryavat tasmin | vīryavattaradhanañjayādiśaktipratāpaprakāśanena vīryavato bhīṣmādīnadhaḥ kurvatītyarthaḥ | sapatnocchedasāmrājyalābhakṣatradharmādayaḥ praśaṃsāhetavo bahavo guṇā asmin vacasi dṛśyanta iti kitavakalpitasamayabhaṅgopapādanaṃ na doṣāvahamiti bhāvaḥ | athavā guṇaśabdaḥ sandhyādivācī | na vigraha evaiko guṇo'smin vacasi pratipādyate, anye'pi guṇāḥ sandhyādayo yathocitaṃ pratipādyatayā prakaṭaṃ pratīyanta ityāha — asmin vacasi bahuguṇo dṛśyate iti | pariṇāmasukha ityanena sandhiścotyate |

Linked texts (1)