Arjuna and the Hunter 2.4.4
Traisargika 2.4.4
- Language
- Sanskrit
2.4.4
etaduktaṃ bhavati — dussahatayā durjaratayā doṣakopatayā ca prārambhe duḥkhakaramapi bheṣajaṃ yathā svalpatarameva samaārogyasampādanena pariṇāme sukhadaṃ bhavati tathaivedaṃ vaco'pi vigrahavairānubandhapratipādakatayā dāruṇārambhamapi samagrasāmrājyaprayojakatayā pariṇāme sukhadameveti | kiñca kavirapi śrotṝjanaprītipratyayasampādanāya svakāvyasya guṇabhūmānamanenaiva ślokenānusvānadvāreṇa dyotayati | asmin vacasi vākyasamudāyarūpe prabandhe bahurvahutvasaṃkhyāsamavetaḥ kāvyācāryaiḥ prakāśitaḥ śleṣādiguṇo dṛśyate | bahuśabdena bahutvasāmānyamucyate | tricaturādiśabdaistu tadvyaktaya iti na bahuśabdasya bahuvacananiyamaḥ | tathaikatvasāmānyavācina ekaśabdasya naikavacananiyamaḥ | prayogānusandhānagamyā na tarkamātrapratyāyyā śabdaśaktiḥ | pariṇāmasukha ityanena paripākaramyatārūpaḥ prauḍhisaṃjño guṇo lakṣyate | garīyasīti gāmbhīryaṃ sphuṭaṃ pratīyate | kṣataujasāṃ vyathaka ityaśaktyā anirvyūḍhaujoguṇānāmanyakavivacasāṃ vyathake paribhāvaka ityarthaḥ | varṇānāṃ padānāṃ ca gāḍhatvamojaḥ tadanvitamidaṃ vaca iti bhāvaḥ | ativīryavatīti | vācyavacane vyaṅgyavyañjane ca paryāptaśaktāvityarthaḥ | tena prasādo guṇo lakṣyate | antaḥkaraṇārdrīkaraṇasāmarthyaṃ ca vīryaśabdena vivakṣitamityāhlādakatvarūpamādhuryamapyanena dhvanyate | śleṣādyaḥ śeṣā guṇā asminnityabhinayena vyajyante | vyaṅgyārthānāṃ mahīyastvamapekṣya vacaso'lpataratvamuktaṃ na śabdanyūnatayetyalaṃ bahunā ||
Linked texts (1)
- Kirātārjunīya — Bhāravi, Sanskrit