Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata p70

Jñānadīpikā p70

Language
Sanskrit

p70

mṛtyuriva mṛtyukāraṇaṃ vyāghrādiriva | evaṃ vidvān uktena prakāreṇa jānan yaḥ sa kā[mān vinihanti ]¹ | so'yaṃ mṛtyutaraṇasya viśeṣahetuḥ || (10) evamupāyamabhidhāya tadvyatireke mṛtyavyatirekavyatikramamāha-kāmānusārī iti | kāmyanta iti [kāmā viṣayāḥ | viṣayā]¹rthāyāḥ pravṛtternarakehetutāmāha-kāmān iti | kāmān vyudasya viśiṣṭabuddhyā cittāgre kṣiptvā, viṣayānuddiśye[Fol. 47a]ti yāvat | yatkiṃcidrajo yatkiṃcitkarma, kārye kāraṇopacārāt | dhunute cālayati, pravartayatīti yāvat || (11) tasya phalamāha-tama iti | avidyā tamaḥ, anityāśuciduḥkhānātmasu nityaśucisukhātmakhyātiḥ | sa eva aprakāśaḥ, tattvasyeti śeṣaḥ | bhūtānāṃ sthāvarajaṅgamānāmayameva narako duḥkhabahulatvāt | pradṛśyate pratẏakṣo naraka ityarthaḥ | sukhaṃ² duḥkhamevāropitasukhabhāvam | dhāvanti vegena gacchanti | tatra dṛṣṭāntaḥ -gacchanta iva śvabhre vile pa[ta]nta ityarthaḥ | gṛhyanta iva śatrubhirgṛhyamāṇā iveti bādhāsahasrasaṃkulatvātpratyakṣanarakaḥ || (12) karmaphalaṃ kāmādīnāṃ mṛtyu......māha-abhidhyeti | abhidhyā viṣayāṇāṃ guṇavattayā cintanam | [hanti ]³ ātmatattvātpracyāvya viṣayapravaṇaṃ karoti | ayameva prathama [Fol. 47b]...[tathā ]³ cintite rāgaṃ karoti | tatparipanthini dve upalakṣaṇaṃ pravṛttinivṛttī ityagre dhāvati mṛtyuparaṃparā | bālān ajñānān | dhīrāsta[ttvadarśinaḥ ...(13)...dhānabhūtānmṛtyūnāha-amanyamāna iti | amanyamānaḥ ajānan | viṣayād anyatkiṃcid api nādhīyata viṣayavyatiriktātma...... | tatra bāla⁴dṛṣṭāntena bhrāntatvam, aśmavyāghradṛṣṭāntena cetanāhīnatvam | taccharīre ya eṣaḥ krodhalobhamohabhayāntarātmā pratya......mṛtyurityanvayaḥ || (14) mṛtyumuktvā tatparihāropāyamāha-evam iti | jāyamānam upacīyamānam | jñāne jñānaviṣaye puruṣatattve tiṣṭhan ekāmre...tasya jñānasya viṣaye ātmani mṛtyurvinaśyati⁵ | kālaṃjaro hi bhagavānātmā sarvaśāstreṣu śrūyate | viṣayaṃ prāpya yathā martyo vinaśyati tathā ātmā[Fol. 48a]naṃ prāpya mṛtyurapi || (15) mṛtyuprasthite'pi samāpya dharmādharmapraśnamāha-ye'smin iti | ye cālpe na dharmamācaranti⁶ teṣāṃ dharmaḥ pāpena hanyate⁷ no [vetyekaḥ praśnaḥ | ........itya ] paraḥ praśnaḥ | anyathā vaiyadhikaraṇyena bādhyabādhaka śaṅkānupapatteḥ || (16) uttaram-ubhayameva iti | dharmeṇa prāyaścittarūpeṇa | tasya prāyaścittarūpadharmakāriṇaḥ | yadi punardharmārthayoḥ svarūpeṇa bādhyabādhakabhāvaḥ syāttadā kaścitsukhyyeva syāt kaścid duḥkhyeva syāt | na caivaṃ devānārmāpa duḥkhalavopalambhernārakiṇāmapi sukhalavopalabdheḥ || (17) dhṛtarāṣṭraḥ kramikakriyamāṇānāṃ karmaṇāṃ krameṇa phalabhoge'bhoge ca doṣaṃ paśyanpṛcchati-yānimān iti | asya⁸ brahmacaryādeḥ dharmasya asādhāraṇasya phalabhūtān lokān sanātanān nityān tatra ca anyān aparān [Fol. 48b] parikraman āśramādāśramāntaragamanāni kathayanta āhuḥ ityanvayaḥ | tatredaṃ dhṛtarāṣṭreṇa pṛcchayate-ye ca brahmacaryāśramandharmāsteṣāṃ phalaṃ ya[di bhujyate] tadāśramantaradharmavaiyarthyaṃ sanātanatvena pūrvāśramadharmaphalasya uttarā-

Linked texts (1)