Pramāṇa · Search · About · API

Mahabharata p71

Jñānadīpikā p71

Language
Sanskrit

p71

śramadharmaphalabhogāvakāśābhāvāt | atha na bhujyata iti pakṣaṃ gṛhṇāti-naitad iti | bhujyata iti netyarthaḥ | uttaramāha-naitatkṛtaṃ ca karma | cakāreṇa phalavattvaṃ samuccitya nakāreṇa niṣedhati | atha phalasya na sanātanatvaṃ sanātanām̐llokāniti vyāghātaḥ | vidvan iti saṃbodhane || ( 18 ) uttaramāha-yeṣām iti | bale vidyābale | punarapi bale tapobale | na vispardhā na vijigīṣā | balavatāṃ devādīnāmapi | abalavatāmiva iti pāṭhe yeṣāṃ bale vidyātaporūpe balavatāmapi abalavatāmiva [Fol. 49a] balena bāhubalena vispardhādhigama iti vyākhyā | te brāhmaṇā ito dehāt pretya mṛtvā svargalokasya prakāśakā udyotayitāraḥ | e[tadu]ktaṃ bhavati-krameṇa kṛtānāmā śramadharmāṇāṃ svarge krameṇaiva phalaṃ bhujyate | na ca krame sati sanātanatvavyāghātaḥ | cirasthāyitvābhiprāyeṇa sanātanatvopapatteḥ | athavā svargalokaprakāśakā mokṣiṇaḥ | mokṣaśca sanātanaḥ, caturṇāmāśramāṇāṃ karmaphalam | tena na karmaṇi kramo nāphala¹ iti na sanātanatvavirodhaḥ || ( 19 ) mokṣiṇāmannopādānavidhimāha-yatra iti | yatra gṛhe bhūyiṣṭhaṃ bahutaram annapānam² ulapaṃ balvajāḥ, tad gṛhaṃ jīvan jīvanamātrārthī nānusaṃjvaret na gato'hamiti saṃtāpaṃ na kuryāt | annapānādau rāgaṃ na kuryāditi bhāvaḥ || ( 20 ) mumu[Fol. 49b]kṣoḥ kṣamāmāha-yatra iti | yatra durjanakakṛtākro śatāḍanādikarmaṇi akathayamānasya vācāpyaniṣedhataḥ | aprayatamānasyeti pāṭhe [prati]³kāramanārabhamāṇasya | aśivaṃ maraṇarūpaṃ bhayam | atiriktaṃ bahutaraṃ prayacchanti⁴ na karotīti dhiyā | iva-śabdo vākyālaṃkāre | tatra akurvan udāsīno yaḥ sa kṣamī śreyān | netare akṣamiṇaḥ | athavā ye bhayaṃ prayacchanti tebhya ātmānamatiriktamivākurvan teṣvapyātmanīva vyavaharan || ( 21 ) yasyānnaṃ bhoktavyaṃ tannirūpayati-yo vā iti | vā-śabdaḥ prasiddha dyotakaḥ | akathayato vidyāgotrādikamaprakāśayato'pi bhikṣukasya sahyaṃ sahanīyam, sukhapariṇāmamiti yāvat, annaṃ dattvāpi⁵ nānusaṃjvared iti prasiddheḥ | brahmasvamiti parasvopalakṣaṇārtham | tadannaṃ tasya dāturannam || [Fol. 50a ] ( 22 ) vedaṃ paṭhitvānnaprārthanaṃ niṣedhati-yathā iti | svaṃ nijam | abhūtaye svapiṇḍabharaṇe'pyanaiśvaryaprakāropadarśanāya | svavīryasya svavidyāyā upajīvanāt || ( 23 ) brāhmaṇasya mumukṣoścaryāmāha-nityam iti | iti-śabdād uktavakṣyamāṇaprakārāvāha | tābhyāṃ manyeta jānīyāt brāhmaṇam⁶ | nityaṃ sadā ajñātacaryeṇa⁷ anupalabdhena caryeṇa caritreṇa jñātimadhye nivaset | hi⁸ yasmāt jñātīnāṃ madhye vasan kaścidvevāntarmukhaḥ | brahmaṇa idaṃ brāhmamaṃ brahmasvarūpaṃ veda ityanvayaḥ || ( 24 ) brāhmaṇe vartamānam ātmānaṃ svarūpaṃ brāhmaṇatvamiti yāvat | antaram avidyamānabhedakacihnam | na hi brāhmaṇādidehe bheda⁹pratipādakaṃ liṅgaṃ saṃjñādi¹⁰ vidyate | ajñātacaraṇasya phalamāha-tasmād iti | tasmād ajñātacaraṇād brahma paśya[ti kiṃ] [Fol. 50b ] cit stokam | tadeva tvabhyāsaprakarṣād āvasati sarvātmanādhitiṣṭhati || ( 25 ) brāhmaṇasya karaṇīyamāha-aśrānta iti | aśrāntaḥ avirataḥ, ā[tmanye]va¹¹ sadā pravṛtta iti yāvat | tatra hetuḥ-anādānād viṣayā-

Linked texts (1)