Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 2.5.8

Bhāratabhāvadīpa 2.5.8

Language
Sanskrit

2.5.8

sandhiḥ sāma vigraho nigraho daṇḍa ityarthaḥ | anumānavibhāgavit | svaparaśaktibalābale'numānato niścitya vibhāgaṃ vibhajanaṃ parāmātyādibhyo dhanapradānaṃ tadvit | anumāya vibhāgaviditi gauḍāḥ paṭhanti | evaṃ ca nītiśāstraprasiddhopāyacatuṣṭayābhijñatvam uktam | pāḍguṇyavidhiyuktaśca ṣaḍguṇāḥ sandhivigrahayānāsanadvaidhībhāvasamāśrayākhyāḥ ta eva ṣāḍguṇyam | svārthe ṣyañ | tasya vidhiḥ ajñātajñāpanaṃ tena yuktaḥ | sarvadā vijigīṣubhyaḥ ṣāḍguṇyādikamupadiśati svasya niḥśatrutvepyādhikārikatvāt | tatra sandhivigrahau pratyekaṃ dvividhau | prabaladurbalayorvijigīṣāvatoḥ samabhūmau yuddhaprasaṅge ādyo vigrahamicchati daṇḍenaiva | paraḥ sandhimicchati dāneneti | tayoreva durbalo'bhedyadurgāśritaścedbalavatāpi saha deśolluṇṭhanādinā vigrahamicchati | itarastu tena sahālpakaragraheṇāpi sandhimevecchati | tathā ca durbaladvārakau sandhivigrahāvanyau pravaladvārakāvanyau | tadidamuktaṃ rāmāyaṇe 'dviyonī sandhivigrahau' iti tatra prabalayonirvigrahaḥ yānāsanayoḥ prayojakaḥ | durbalayoniḥ sandhirdvaidhībhāvasamāśrayayoḥ | tathoktaṃ kāmandakīye | 'sandheśca vigrahasyāpi dvaiguṇyaṃ sampracakṣate | yānāsane vigrahasya rūpaṃ sandheḥ paraṃ dvayam' iti | dvau guṇabhūtau yasya saḥ dviguṇaḥ | sa ca sa ca tau tayorbhāvo dvaiguṇyaṃ tatra yānaṃ vijigīṣorariṃ prati yātrā | āsanaṃ kadācicchaktipratibandhe ca tatraiva śatrodurgamāveṣṭya tatra ghānyādipraveśanaṃ pratibadhnatāvasthānam | balavatā vigrahe balavattareṇa tacchatruṇā sandhiṃ kṛtvā ubhayatra dāsosmīti vācaivātmasamarpaṇaṃ kartavyaṃ na karmaṇeti sa dvaidhībhāvaḥ | yathoktaṃ tatraiva 'balinordviṣatormadhye vācātmānaṃ samarpayan | dvaidhībhāvena varteta kākākṣivadalakṣita' iti | ariṇā pīḍyamānasya balabaddurgabhūpālādyāśrayaṇaṃ samāśrayaḥ | evaṃ copāyāntargatau sandhivigrahāvanyau ṣāḍguṇyāntargatau cānyāviti na punaruktiḥ ||