The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.26.17

6.26.17

yasyābhāvo nāsti tasya sataḥ sattve kiṃ mānamityāśaṅkyāha - avināśīti | tacchabdena prakṛtaṃ sat parāmṛśyate, yena satā idaṃ sarvaṃ viyadādi tataṃ vyāptam | ghaṭaḥ sanpaṭaḥ sanniti sarvasya sadabhedānubhavāt | yathā ghaṭo mṛt śarāvo mṛditi ghaṭādīnāṃ mṛdabhedānubhavānmṛdupādānakatvaṃ tadvatsarvasyāpi sadupādānakatvaṃ bodhyam | nanu mṛdvatsadapi kiṃ vikāravadbhavatītyāśaṅkyāha - avināśīti | tat sat avināśi viddhi | ayamarthaḥ pūrvāvasthāparityāgo'tra vināśaḥ | mṛddhi piṇḍākāratāṃ tyaktvā ghaṭībhavati ataḥ sā vināśaśīlā | vikāradhārāśrayatvāt | brahma tu na tathā | kiṃ tarhi ? rajjuvatsvayamavinaśyadeva kāryākāraṃ bhavati | svakīye ca sattāsphuraṇe kārye'rpayati | ato'vināśi | tathā ca śrutayaḥ “ajāyamāno bahudhā vijāyate”, “jāta eva na jāyate ko nvenaṃ janayetpunaḥ |” ajāyamānaḥ janmākhyaṃ vikāramalabhamāno'pi vijāyate viyadādirūpeṇāvirbhavati | tathā lokadṛṣṭyā jāto ghaṭādiḥ paramārthadṛṣṭyā na jāyate | pariṇāmyupādānasyābhāvāt | mṛdādestu svāpnamṛdādivattucchatvāt | ata enaṃ ghaṭādiṃ ko nu janayenna ko'pi | kutastarhi bhāsata iti cet rajjūragādivaditi dattottarametat | tathā “prāṇā vai satyaṃ teṣāmeṣa satyam”, “tasya bhāsā sarvamidaṃ vibhāti” iti | sataḥ satyatvena prāṇopalakṣitasya prapañcasya satyatvaṃ sato bhānameva prapañcasya bhānamiti | tathā ca prapañcagate sattāsphūrtī sataḥ sattve pramāṇamityarthaḥ | śrutiśca “annena somya śuṅgenāpomūlamanviccha adbhiḥ somya śuṅgena tejomūlamanviccha tejasā somya śuṅgena sanmūlamanviccha sanmūlāḥ somyemāḥ prajāḥ sadāyatanāḥ satpratiṣṭhāḥ” iti sato jagadupādānatvaṃ kāryaliṅgena draḍhayati | sato'vināśitvaṃ ca vināśahetvabhāvādityāha - vināśamiti | na vyeti nāpakṣīyata ityavyayam | etena sarvavikāraśūnyasya vināśo nāstītyarthaḥ | apakṣayo hi janmādivikāravata eva bhavatīti sa evātra sarvavikāropalakṣaṇatayā bodhyaḥ | na kaścidityanena tadanyasya vināśahetorabhāvo darśitaḥ | “dvitīyādvai bhayaṃ bhavati” iti śruteḥ ||