Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.27.4

Bhāratabhāvadīpa 6.27.4

Language
Sanskrit

6.27.4

anayoḥ prakārayoraṅgāṅgibhāvamāha - na karmaṇāmiti | karmaṇāṃ yajñādīnāmanārambhādananuṣṭhānānnaiṣkarmyaṃ jñānaniṣṭhāṃ nāśnute na prāpnoti | “vividiṣanti yajñena” iti śrutyā yajñādīnāṃ vidyāṅgatvena vidhānāt | nanu sanpratyayaprādhānyātkarmaṇāṃ vividiṣāṅgatvamatra gamyate | tena vividiṣāyāṃ yajñādinā siddhāyām “etameva pravrājino lokamicchantaḥ pravrajanti” iti śruteḥ pravrajyārūpameva naiṣkarmyamiha jñānaniṣṭhāsādhanaṃ grāhyam | na jñānaṃ naiṣkarmyasiddhiṃ paramāmityādāvivātra tadgrāhakasya paramatvaviśeṣaṇasyābhāvāt | nanu karmayogajanitacittaśuddhyabhāve kevalātsannyāsātsiddhiṃ samadhigacchatīti yojanāyāṃ viprakṛṣṭayorjñānakarmaṇoḥ samuccayāsambhavasyābhīṣṭasya siddheḥ kimiti naiṣkarmyaśabdena niṣṭhā gṛhyata iti cetsatyam | guṇaiḥ karmakāryata iti vākyaśeṣānnairguṇyahetukaṃ mukhyaṃ jñānameveha naiṣkarmyapadārtho natu pravrajyā | vividiṣanti yajñenetyatrāpi jigamiṣatyaśvena, jighāṃsatyasinetyādāviva tṛtīyāntasya dhātvarthenaivānvayādaśvādīnāṃ gamanādāviva yajñādīnāṃ vedana evānvayo jñeyaḥ | etameveti śrutistu vividiṣāsannyāsābhiprāyeṇa pravṛttā | “evaṃ vaitamātmānaṃ viditvā brāhmaṇāḥ putraiṣaṇāyāśca vittaiṣaṇayāśca lokaiṣaṇāyāśca vyutthāyātha bhikṣācaryaṃ caranti” iti jñānaparipākārthasya jīvanmuktisukhārthasya vā yājñavalkyādibhiranuṣṭhitasya vidvatsannyāsasyāpi śāstre darśanāt | asannyāsino jñānameva notpadyata iti prācāmāgraho vikṣepakakarmatyāgarūpasannyāsaviṣayo na tu kāṣāyaparidhānamātraviṣayaḥ | gārgīvyādhavāsiṣṭhādīnāmatathāvidhānāmapi jñānotpattyavagamādityāstāṃ tāvat | karmabhiraśodhitacittasya mandabuddheḥ rāgadveṣādigrastasyātmānātmavivekadvārā cittarodhadvārā vā naiṣkarmyaprāptirnastīti pūrvārdhārthaḥ | nanu “abhayaṃ sarvabhūtebhyo dattvā naiṣkarmyamācaret” iti kevalātkarmasannyāsādapi naiṣkarmyasiddhiḥ smaryate | tatkathamucyate na karmaṇāmanārambhānnaiṣkarmyamastīti tatrāha - naceti | karmajacittaśuddhyabhāve kṛtādapi sannyāsānna mokṣasiddhiḥ | udāhṛtasmṛtistu cittaśuddhipūrvakasannyāsābhiprāyā | nahi rāgādigrastaḥ sarvabhūtebhyaḥ sarvātmānā'bhayaṃ dātumīṣṭe | ato yuktamuktaṃ - na ca sannyasanādeveti ||

Linked texts (1)