Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.28.18.1

Bhāratabhāvadīpa 6.28.18.1

Language
Sanskrit

6.28.18.1

yatkarmādestattvaṃ vakṣyāmīti pratijñātaṃ tadāha - karmaṇīti | karmaṇi karmākarmavikarmātmake dehendriyādivyāpāre avidyayā pratyagātmanyāropite sati tatrākarma karmābhāvaṃ nausthena tīratarau calane āropite sati tattvabuddhyā tatra calanābhāvamiva yaḥ paśyet | tathā “calaṃ guṇavṛttam” iti nyāyena triguṇātmakeṣu dehendriyādiṣu nityakarmavatsu yaścandratārakādau gatyabhāvamiva tūṣṇīmbhūto'hamasmi na kiñcitkaromītyadhyaste akarmaṇi karmābhāve karma tannigrahākhyaprayatnarūpaṃ yaḥ paśyati, sa manuṣyeṣu buddhimān tattvadarśī | ātmani bhrāntijanitavyāpārasya anātmani ca tādṛśanirvyāpāratvasya bādhāt | sa eva ca yukto yogī kṛtsnakarmakṛcca | karmayogaphalasya tattvajñānasya prāptatvāditi stutimātram | ātmano'kartṛtvaṃ saṅghātasyaiva kartṛtvamiti bhāvayatā karmāṇi kartavyānītyarthaḥ | yadyapyetadbahudhā prapañcitaṃ ‘avyakto'yam’ ityādau tathāpi tattvasya durjñeyatvātpunaḥpunarucyata iti prāñcaḥ | yattu karmaṇi nitye parameśvarārthe'nuṣṭhīyamāne bandhahetutvābhāvādakarmedamiti yaḥ paśyettathā'karmaṇi nityakarmākaraṇe pratyavāyahetutvena karmedamiti ca yaḥ paśyetsa buddhimāniti tadasaṅgatameva | nityakarmaṇyakarmedamiti jñānasyāśubhamokṣahetutvābhāvānmithyājñānatvena tasyaivāśubhatvācca | na caitādṛśaṃ mithyājñānaṃ boddhavyaṃ tattvaṃ nāpyetādṛśajñāne buddhimattvādistutyupapattiriti dik |