The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.28.18.5
Bhāratabhāvadīpa 6.28.18.5
- Language
- Sanskrit
6.28.18.5
ato yadakarmaṇā viśeṣitaṃ tadeva karma nānyaditi karmalakṣaṇam | yacca karmaṇā viśeṣitaṃ tadevākarmetyakarmalakṣaṇamiti vyākhyeyam | akṣarārthastu karma yajñādikaṃ sasādhanam | tatrākarma spandaśūnyaṃ kūṭasthaṃ brahma yaḥ paśyet karmatadaṅgeṣu brahmadṛṣṭimadhyasyet ‘ahaṃ kraturahaṃ yajñaḥ svadhāhamahamauṣadham | mantro'hamahamevājyamahamagnirahaṃ hutam’ ityuktaprakāreṇa | anyathā yatkṛtaṃ tadvṛthā ceṣṭārūpamevāto gahanā karmaṇo gatiḥ | kiṃ tadakarma yatkarmaṇyadhyasyata ityākāṅkṣāyāṃ yatraitatkarma puṇyapāpātmakaṃ dṛśyate “puṇyo vai puṇyena karmaṇā bhavati pāpaḥ pāpena” iti tatphalaṃ ca sukhaduḥkhādikam ahaṃ sukhī ahaṃ duḥkhīti sa pratyakcetano'karma tatraivedaṃ karma aspande spandātmakamasarpe sarpa ivādhyastamiti yaḥ paśyediti | ayaṃ bhāvaḥ - yathā rajjvāmadhyastaṃ sarpaṃ paśyannāyaṃ sarpo rajjuriyamiti vākyāttasya rajjutvaṃ vikṣepaprābalyādapratipadyamāno naraḥ sarpamimaṃ rajjudṛṣṭyopāssveti niyojyate sa copāsanādārḍhye sarpaṃ vismṛtya rajjutattvameva vindati | yastu vākyādeva rajjutattvaṃ vindati na tasya pratyayāvṛttilakṣaṇayā upāstyā prayojanamasti | evamakarmaṇyadhyastaṃ kartrāditattvamasītivākyādbādhitatvā'karmapratipattirbhavati śuddhasatvasya | anyasya tu kartrādīnevākarmadṛṣṭyāupāsīnasya bhāvanādārḍhyātkartrādirūpatirodhānenākarmatattvapratipattiriti | yadvā karmaṇīvākarmaṇyapi vikarmasahite'karmadṛṣṭirmābhūdityāśaṅkyāha - karmaṇīti | vihitākaraṇe pratiṣiddhācaraṇe ca karmadṛṣṭireva bhavet |