The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.29.27.3
Bhāratabhāvadīpa 6.29.27.3
- Language
- Sanskrit
6.29.27.3
“vitarkā hiṃsādayaḥ kṛtakāritānumoditālobhakrodhamohamūlā mṛdumadhyādhimātrā duḥkhājñānānantaphalā iti pratipakṣabhāvanam” iti ca | ādipadādanṛtasteyādayaḥ | hiṃsādayaḥ pratyekaṃ kṛtakāritānumoditabhedena trividhāḥ | te'pi pratyekaṃ lobhādimūlakatvena trividhāḥ | te'pi mṛdumadhyamādhimātrabhedena pratyekaṃ trividhāḥ | te ca mūlabhūtā vitarkāstrayaścatvāraḥ pañca adhikā vā tristriguṇitā ekāśītiraṣṭottaraśataṃ pañcatriṃśadadhikaṃ śatamadhikā vā bhavanti | śākhāpraśākhābhedenānantāśca | duḥkharūpamajñānarūpaṃ cānantaphalaṃ yeṣāṃ te duḥkhājñānānantaphalā ityanayā pratipakṣabhāvanayā te nivartanīyā iti | evaṃ yamaniyamacittaprasādhanapratipakṣabhāvanairnirantarāyaṃ mṛdūkṛtacitto yogī vivikte deśe “āsīnaḥ sambhavāt” iti nyāyena sthirasukhamāsanamadhyāsīta | tatra deśāsane śrūyete “same śucau śarkaravahnivālukāvivarjite śabdajalāśrayādibhiḥ | manonukūle natu cakṣupīḍane guhānivātāśrayaṇe prayojayet | trirunnataṃ sthāpya samaṃ śarīraṃ hṛdīndriyāṇi manasā sannirudhya | brahmoḍupena pratareta vidvānsrotāṃsi sarvāṇi bhayāvahāni |” iti | cakṣurityatra visargalopaśchāndasaḥ | trirunnataṃ kaṭivakṣaḥkandharāpradeśeṣūnnatam | tato jitāsanaḥ prāṇāyāmamabhyaset | tena hi mandagatau prāṇe sati tadanusāri mano'pi cāñcalyaṃ tyajati | nocedvāyuvikṣepeṇa vikṣipyate | tatra prāṇajayapramāṇam “prāṇānprapīḍyeha sayuktaceṣṭaḥ kṣīṇe prāṇe nāsikayocchvasīta” iti śrutyuktameva saṅgṛhṇāti | ‘prāṇāpānau samau kṛtvā nāsābhyantaracāriṇau’ iti |