The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.29.27.4
Bhāratabhāvadīpa 6.29.27.4
- Language
- Sanskrit
6.29.27.4
prāṇāpānau samau tulyāvūrdhvādhogativicchedena nāsābhyantaracāriṇau kumbhakena kṛtvā tato bāhyānbahirbhavānsparśānviṣayasambandhānindriyadvārā nityamantarbuddhau kriyamāṇān yogīndriyāṇāṃ pratyāharaṇena tānbahireva kuryāt | tato viṣayebhyo vyāvṛtteṣu karaṇeṣu svapnakāle ivāntarmanomātreṇāvatiṣṭhata ityarthaḥ | imaṃ pratyāhāraṃ kartumaśaktasyāviraktasya kā gatirityata āha - cakṣuścaivāntarebhruvoriti | caśabdo vārthe | cakṣureva vā bhruvorantare kuryāt | khecarīṃ mudrāmabhyasyedityarthaḥ | sā coktā yogasāre “lambikordhvasthite garte jihvāṃ vyāvṛtya dhārayet | dṛḍhāsanaściraṃ tiṣṭhenmudraiṣā khecarī matā | bhrūmadhyadṛṣṭirapyeṣā mahādevena kīrtitā” iti | ya evaṃ sarvo'pi bāhye viṣaye sūryādau saṃyamo yathoktaṃ pratyāhāramanuṣṭhātumaśaktānpratyevopadiśyata iti jñeyam ||