Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.30.25

Bhāratabhāvadīpa 6.30.25

Language
Sanskrit

6.30.25

śanaiḥ śanairiti | bhūmikājayakrameṇa divyādivyaviṣayebhya uparamedvyāvṛtto bhavet | katham - dhṛtigṛhītayā buddhyeti | dhṛtiḥ ‘dhṛtyā yayā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ | yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sātvikī’ ityuktalakṣaṇā | tayā gṛhītayā vaśīkṛtayā buddhyoparamet | tathā evamuparataṃ manaḥ ātmani svarūpe saṃsthā sthitiryasya na tu dṛśye draṣṭari vā tattathā ātmaikākāramekāgramityarthaḥ | draṣṭṛdṛśyoparaktaṃ cittaṃ sarvārthaṃ “sarvārthataikārthatayoḥ kṣayodayau cittasyaikāgratāpariṇāmaḥ” iti sūtritamaikāgryaṃ prāpayet | sūtrārthastu ahamidaṃ paśyāmītyanubhave hi draṣṭā dṛśyaṃ darśanaṃ ca bhāsate | tatra darśanabhānamapratyākhyeyamato draṣṭari dṛśye coparaktaṃ cittaṃ savārthamiti | na tu darśanoparaktatāpi sarvārthatāyāṃ gaṇitā | tadabhāve cittasya nāśāpatteḥ | draṣṭṛdṛśyoparāgābhāve tu ekārthaṃ taducyate yathā svapne | tatra hi dṛśyaṃ nāstīti pāmarāṇāmapi prasiddham | draṣṭāpi nāsti | tadā indriyāṇāmabhāvāt | “ātmendriyamanoyuktaṃ bhoktā” itiśrutyaiva bhoktṛtvasyendriyasanniyogaśiṣṭatvāt | kintu draṣṭṛdṛśyavāsanāvāsitaṃ citrapaṭasadṛśamekaṃ mana evāsti | tacca svayañjyotiṣā puruṣeṇa bhāsyamānaṃ jāgradvatsvapne'pi draṣṭṛdṛśyoparāgaṃ prakāśayati | tadvāsanāvāsitatvāt | evaṃ sati yadā sarvārthatāyāḥ kṣaya ekārthatāyā udayaśca tadā cittasyaikāgratārūpaḥ pariṇāmo bhavatīti | tadevamātmasaṃsthaṃ manaḥ kṛtveti samprajñātasamādhiruktaḥ | tatrāpi pūrvābhyāsavaśāccittasya draṣṭṛdṛśyoparāgo vāsanāmayo bhātīti tannivāraṇenāsamprajñātasamādhimāha - na kiñcidapi cintayediti | dhyātṛdhyānadhyeyavibhāgamapi na smaretkintu akhaṇḍaikarasasaṃvidātmanā suṣuptavattiṣṭhedityarthaḥ ||

Linked texts (1)