Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.37.15

Bhāratabhāvadīpa 6.37.15

Language
Sanskrit

6.37.15

nanvasaktamasambaddhaṃ cetkathamupalabdhaṃ syādityāśaṅkyāha -- bahiriti | bhūtānāṃ prāṇināmekādaśendriyāṇi sthūlabhūtāni ca kevalavikāratvena vyavahitatvāt bahirityucyante | mahadahaṅkārapañcatanmātrāvyaktāni prakṛtirūpatvena sannihitatvādantarityucyante | carācaramiti | ubhayanikṛṣṭāścarācaropādhyupalakṣitā avadhibhūtāḥ puruṣāścaramacaraṃ cetyanenocyante | tatra carācaraṃ jñeyamiti sāmānādhikaraṇyātpuruṣāṇāṃ jñeyabrahmabhāva uktaḥ | bahirantaśca jñeyamiti ṣoḍaśasu vikāreṣvaṣṭāsu prakṛtiṣu ca jñeyasya sambandha uktaḥ | sa ca sambandho “yādṛśo yakṣastādṛśo baliḥ” itinyāyenādhyastaprakṛtivikṛtinirūpitatvenādhyasta eva | evaṃ ca puruṣasyopalabdhimātraśarīrasya guṇaiḥ sahādhyāsikasambandhasattvāt guṇopalabdhṛtvaṃ yujyate | yathā prakāśamātrasvarūpasya raveḥ prakāśyasambandhāpekṣaṃ prakāśayitṛtvaṃ tadvadityarthaḥ | nanu nityāparokṣaḥ puruṣaprakṛtivikārasambaddhaśca tarhi kuto na sarvairgṛhyata ityāśaṅkyāha | sūkṣmatvāt durlakṣyatvāttajjñeyam | avijñeyaṃ durvijñeyam | yathā japākusumopahitasya sphaṭikasya śauklyaṃ sannihitamapi rūpāntaravikṣepeṇa tirohitaṃ sanna gṛhyate evaṃ nityāparokṣamapyasaṅgaṃ brahmopādhyupadhānādviviktatayā na grahītuṃ śakyaṃ kintvaupādhikadharmopetameva gṛhyate mūḍhaiḥ | vidvadbhistūpādhipravilāpanena sugrahamityāśayaḥ | etadevāha -- dūrasthaṃ cāntike ca taditi | yathā mūḍho jalasūryaṃ bimbasūryāddūrasthaṃ manyate vidvāṃstu upādhipratihatanayanaraśmīnāmuparyutplutya gatānāṃ bimbagrāhitvaṃ spaṣṭam | bimbasyādhasthatvagrahaṇaṃ tu pūrvapravṛttādhomukhavṛttisaṃskārāpekṣamiti jānan bimbadeśe eva pratibimbaṃ paśyati | bimbe eva jalasthatvamadhyasyate na tu jale pratibimba iti, upādhau dharmyadhyāsakalpanāto viṣayasyopādhisaṃsargamātrādhyāsakalpane lāghavāt | evaṃ bimbabhūtaṃ brahma pratibimbabhūtājjīvānmūḍhānāṃ viprakṛṣṭaṃ viduṣāṃ tvatyantaṃ sannikṛṣṭamiti ||

Linked texts (1)