Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.42.53

Bhāratabhāvadīpa 6.42.53

Language
Sanskrit

6.42.53

evaṃ yatavākkāyamānasasya yogino yogajāḥ siddhaya upatiṣṭhanti | tāśca śrutau darśitāḥ “pṛthivyaptejo'nilakhe samutthite pañcātmake yogaguṇe pravṛtte | na tatra rogo na jarā na mṛtyuḥ prāptasya yogāgnimayaṃ śarīram” iti | tathā “yaṃ yaṃ lokaṃ manasā saṃvibhāti viśuddhasattvaḥ kāmayate yāṃśca kāmān | taṃ taṃ lokaṃ jayate tāṃśca kāmāṃstasmādātmajñaṃ hyarcayedbhūtikāmaḥ” iti ca | saṃvibhāti saṅkalpayati | lokaṃ locanīyamatītānāgatamarthajātam | kāmān kāmyamānānviṣayān | jayate upalabhate iti śrutipadānāmarthaḥ | tathā “nāvirato duścaritānnāśānto nāsamāhitaḥ | nāśāntamānaso vāpi prajñānenainamāpnuyāt” iti | prajñānena śāstrācāryopadeśajena jñānena duścaritādisevanādviraktaḥ śānto jitacittaḥ samāhito niruddhacittavṛttirapyaśāntamānaso yogaiśvaryāsaktacittaḥ enamātmānaṃ na prāpnuyāditi śrutyarthaḥ | tadidamāha -- ahaṅkāramiti | yadā tu yogī yatamānaso'smitāmātrapratyayo bhavati tadā saivāsmitāvasthitirviṣayābhimukhāhaṅkāra ityucyate | viṣayavimukhā tvasmiteti tatastamahaṅkāraṃ nigṛhṇīyāt | tadanigrahe yogī balaṃ satyasaṅkalpatvādisāmarthyamātmanaḥ paśyan darpaṃ karoti, na mattulyo'nyo'stīti manyate | tataśca dṛpto dharmamatikrāmatītyāpastambavacanāddivyānkāmānicchati | tatra kenacinnimittena kāmapratibandhe sati krodhavānbhavati | tataḥ parotsādanāya bhūyāṃsaṃ śiṣyādiparigrahaṃ sampādayati tato naśyatīti | tasmātsarvānarthamūlabhūtamahaṅkārameva vimucya tata itarānsarvān vimuñcati | ahaṅkāravimoke'pi nirmamatvaṃ tatpradarśiteṣu viṣayeṣu mamatāśūnyatve satyahaṅkāraḥ śithilībhūto viṣayavaimukhyaṃ prāpya svakāraṇe'smitāyāṃ vilīyate | tataḥ śānto'smitāyā api pralayānnirindhanāgnivaduparato yogī brahmabhūyāya kalpate ||

Linked texts (1)