Pramāṇa · Search · About · API

The Great Epic of the Bhārata dynasty 6.42.55

Bhāratabhāvadīpa 6.42.55

Language
Sanskrit

6.42.55

asyā advaitātmatattvajñānalakṣaṇāyā bhakteḥ phalamāha -- bhaktyeti | mām uktavidhayā bhaktyā jñānī abhitaḥ sākalyena jānāti | sākalyamevāha -- yāvāniti | kimahamaṇuparimāṇo vā dehasammito vā tārkikāṇāmivākāśavatsakalamūrtadravyasaṃyogitvalakṣaṇavibhutvāśrayo vā saprapañcādvaitavādināmiva svagatabhedavānvā'khaṇḍaikaraso veti parimāṇatastattvato māṃ tatpadārthaṃ jānāti, tathā yaścāsmīti | dehendriyaprāṇamanasāmanyatamaḥ kiyatkālasthāyī vā kṣaṇikavijñānarūpo vā śūnyaṃ vā kartā vā bhoktā vā jaḍo vā jaḍājaḍarūpo vā cidrūpo vā kartṛtvabhoktṛtvavarjita ānandaghano veti tattvataḥ sarvasaṃśayarāhityena māmajaramamaramabhayamaśokaṃ ca jānāti | tathā ca śrutiḥ “bhidyate hṛdayagranthiśchidyante sarvasaṃśayāḥ | kṣīyante cāsya karmāṇi tasmindṛṣṭe parāvare” iti ātmadarśane sati sarvasaṃśayocchedaṃ darśayati | evaṃ ‘kṣetrajñaṃ cāpi māṃ viddhi sarvakṣetreṣu bhārata’ ityukteḥ sarvakṣetreṣvekaṃ māṃ vibhuṃ saccidānandaghanaṃ tattvato jñātvā sarvopādhivinirmuktaṃ yāthātmyena jñātvā sākṣātkṛtya tato vyāpto brahmabhāvaṃ gato bhavatītyarthaḥ | “brahma veda brahmaiva bhavati” iti śruteḥ | yadvā tata iti kāraṇabrahmabhāvāpattiḥ sārvātmyarūpā prathamamuktā | “ya evaṃ vedāhaṃ brahmāsmīti sa idaṃ sarvaṃ bhavati”, “sa etameva puruṣaṃ brahma tatamamapaśyat” ityādiśrutibhyo muktānāṃ sārvātmyāvagamāt | tatamaṃ tatatamam | ekastakāraśchāndasyāṃ prakriyāyāṃ lupto draṣṭavya iti śrutibhāṣyam | anantaraṃ kāraṇabhāvāpatteranupadameva tat brahma tacchabdābhidheyam “taditi vā etasya mahato bhūtasya nāma bhavati” iti śruteḥ | śuddhaṃ brahma viśate darpaṇāpāye pratibimbo bimbamiva praviśati | kāryopādhināṃ jīvānāṃ kāraṇopādhīśvaraprāptidvāraiva niṣkalabrahmaprāptirityāveditaṃ prāgeva | yadvā māṃ jñātvā tadviśata ityetāvataiva jñānapraveśayoḥ paurvāparye siddhe tadanantaramiti padena tacchabdena buddhisthaṃ dehaṃ parāmṛśya tatpātānantaramiti vyākhyeyam | yato jāte'pi tattvajñāne yāvaddehapātaṃ prārabdhakarmaṇāṃ pratibandhādvidehakaivalyaṃ na prāpyate | anyathā jñānasamakālameva dehapātāpattiḥ syāt | “vimuktaśca vimucyate”, “bhūyaścānte viśvamāyānivṛttiḥ” iti muktasya muktiṃ nivṛttāyāśca māyāyāḥ punarnivṛttiṃ vadajjīvanmuktiśāstraṃ bādhitaṃ syāt | yathā tārkikāṇāṃ naṣṭe'pi samavāyikāraṇe paṭādikaṃ kṣaṇamātramavatiṣṭhate evamasmākamapyanādikālāyā dehādyupādānabhūtāyā avidyāyā vināśe'pi kiñcitkālaṃ dehādipratibhānaṃ yujyate | īdṛśameva jīvanmuktamapekṣya bhagavatoktaṃ ‘upadekṣyanti te jñānaṃ jñāninastattvadarśinaḥ’ iti | sthitaprajñalakṣaṇasmṛtirapi tallakṣaṇābhidhitsayaiva pravavṛte iti dik ||

Linked texts (1)